SMD, COB və filament: LED işıq mənbələrinin növləri

Eyni «LED» sözünün arxasında fərqli konstruksiyalar dayanır. SMD, COB və filament işıq mənbələrinin necə qurulduğunu və harada daha yaxşı işlədiyini müqayisə edirik.

Mağazada iki LED lampaya baxırsınız: birinin şəffaf kolbasında nazik sarı saplar görünür, digərinin buzlu örtüyünün altında isə heç nə seçilmir. Spot lampaların birində onlarla kiçik sarı kvadrat var, digərində isə tək dairəvi işıq ləkəsi. Bunların hamısı LED-dir, amma işıq mənbəyi fərqli qurulub. SMD, COB və filament sözləri məhz bu fərqi ifadə edir.

SMD: səthə quraşdırılan diodlar

SMD ingiliscə «surface-mounted device», yəni səthə quraşdırılan komponent deməkdir. Hər SMD LED ayrıca kiçik korpusdur: içində bir və ya bir neçə kristal, üstündə fosfor qatı, altında isə lövhəyə lehimlənən kontaktlar var. Lampada belə diodlardan bir neçəsi və ya onlarcası lövhə üzərində düzülür.

Tez-tez rast gəlinən 2835, 5730 kimi rəqəmlər adətən korpusun ölçüsünü göstərir: məsələn, 2835 təxminən 2,8 × 3,5 millimetrdir. Bu rəqəm işığın keyfiyyəti və ya gücü barədə birbaşa məlumat vermir.

SMD-nin güclü tərəfləri:

• istilik lövhənin böyük sahəsinə yayılır, radiatorla yaxşı işləyir;
• diodları müxtəlif formalarda — dairə, silindr, xətt şəklində — düzmək mümkündür;
• istehsalda geniş yayıldığı üçün çox yönlüdür.

Zəif tərəfi odur ki, hər diod ayrıca nöqtəvi mənbədir. Buzlu örtük olmadan lampaya baxanda işıq nöqtə-nöqtə görünür və göz qamaşdırır. Ona görə standart A formalı lampalarda SMD lövhə adətən səpələyici kolba ilə örtülür. Silindr boyunca SMD diodları düzülmüş «qarğıdalı» formalı lampalar da bu növə yaxşı nümunədir.

COB: bir lövhədə çoxlu kristal

COB «chip on board» deməkdir. Burada kristallar ayrıca korpuslara qoyulmur, birbaşa ortaq altlığın üzərinə sıx düzülür və üstdən bütöv fosfor qatı ilə örtülür. Kənardan bu, adətən sarı dairə və ya kvadrat kimi görünür.

COB-un üstünlükləri:

• işıq tək, bərabər parlayan sahədən çıxır — bir çox kiçik kölgə əvəzinə bir aydın kölgə yaranır;
• linza və reflektorla işıq dəstəsini dəqiq formalaşdırmaq asandır, ona görə spot və proyektorlarda geniş işlənir;
• kiçik sahədə yüksək işıq axını əldə etmək mümkündür.

Qarşı tərəfi də var: bütün istilik kiçik bir sahədə toplanır, ona görə COB mənbəyi güclü və düzgün hesablanmış radiator tələb edir. Radiator zəif olduqda COB ən tez əziyyət çəkən növdür. Parlaq kiçik səthə birbaşa baxmaq da gözü qamaşdırır, ona görə optika və ya dərin korpusla örtülməsi məsləhətdir.

Filament: köhnə lampanın görünüşü, yeni texnologiya

Filament LED-də kristallar nazik, uzun şüşə, sapfir və ya elastik altlıq zolağı boyunca düzülür və üzəri fosforla örtülür. Nəticədə köhnə közərmə lampasının telinə bənzəyən sarı sap alınır. Bir lampada bir neçə belə sap olur.

Filamentin xüsusiyyətləri:

• işıq bütün istiqamətlərə yayılır, şəffaf kolbada çilçıraq kristallarında gözəl parıltı yaradır;
• klassik lampa görünüşü dekorativ və açıq svetilniklər üçün əlverişlidir;
• metal radiator olmur, istilik əsasən kolbanın içindəki qaz və şüşə vasitəsilə çıxarılır.

Sonuncu məqam həm də məhdudiyyətdir: istiliyi çıxarmaq imkanı az olduğu üçün filament lampalar adətən orta və aşağı güclərdə hazırlanır, qapalı kiçik plafonlarda isə istiliyə xüsusilə diqqət tələb edir. Şəffaf kolbada saplara birbaşa baxmaq da parlaq ola bilər, ona görə abajurlu və ya yuxarı hündürlükdə olan svetilniklərdə daha rahat görünür.

Rəng və işığın bərabərliyi

Hər üç növdə ağ işıq eyni prinsiplə yaranır: mavi işıq verən kristal fosfor qatı ilə örtülür, fosfor mavi işığın bir hissəsini sarı və qırmızı çalarlara çevirir, nəticədə göz ağ işıq görür. Rəng temperaturu və rəng ötürmə keyfiyyəti əsasən fosforun tərkibindən asılıdır. Deməli, bu göstəricilər mənbənin SMD, COB və ya filament olmasından çox, istifadə olunan materiallarla müəyyən edilir.

Fərq isə işığın paylanmasında hiss olunur. COB tək sahə olduğu üçün səthdə bərabər rəng verir. Çoxlu SMD diodu bir-birindən az da olsa fərqlənə bilər, amma səpələyici kolba bu fərqi gizlədir. Filament lampada işıq bütün istiqamətlərə yayıldığından, kiçik fərqlər otaq miqyasında demək olar ki, hiss olunmur.

Hansı harada daha uyğundur

• Ümumi otaq işığı, tavan plafonu — SMD lövhəli, səpələyici kolbalı lampa bərabər, yumşaq işıq verir.
• Spot, vitrin, istiqamətli işıq — COB və ya linzalı SMD mənbəyi işığı dəqiq yönəldir.
• Çilçıraq, açıq bra, dekorativ asma lampa — filament lampa şəffaf kolbada estetik görünüş yaradır.
• Geniş sahə, anbar, qaraj — iri gövdəli, çoxlu SMD diodlu yüksək güclü lampalar.

Seçim zamanı xatırlatmalar

İşıq mənbəyinin növü keyfiyyətin özü deyil, konstruksiya seçimidir. Hər növdə yaxşı və zəif məhsul ola bilər. Qərar verərkən mənbə növü ilə yanaşı, qablaşdırmadakı işıq axınına, rəng temperaturuna, soketə və svetilnikin şəraitinə baxmaq lazımdır.

Zaferoğlu Elektrik-in Zəfər İşığı çeşidində standart A formalı lampalar, «qarğıdalı» lampa, E14 filament lampalar və spot lampalar kimi fərqli formalar var. Kataloqu forma üzrə süzərək hansı modelin svetilnikinizə uyğun olduğunu müəyyən etmək olar.