Filament LED lampa necə qurulub

Köhnə közərmə lampasına bənzəyən filament LED-in içində nazik zolaqlar, fosfor örtüyü, qazla doldurulmuş kolba və kiçik drayver var. Hər hissənin rolunu izah edirik.

Şəffaf şüşənin içində parlayan nazik saplara baxanda çoxları bunun Edison dövrünün közərmə lampası olduğunu düşünür. Əslində o saplar metal tel deyil: hər biri onlarla mikroskopik LED çipin düzüldüyü dar zolaqdır. Filament LED lampa klassik görünüşü müasir yarımkeçirici texnologiya ilə birləşdirir və bu birləşmə öz quruluş xüsusiyyətlərini də gətirir.

Zolağın içində nə var

Filament adlanan hər zolaq bir neçə qatdan ibarətdir. Əsasda nazik altlıq dayanır — bu, şüşə, sapfir, keramika və ya elastik material ola bilər. Altlığın üzərinə kiçik mavi LED çiplər ardıcıl düzülür və bir-birinə incə naqillərlə birləşdirilir. Çiplər ardıcıl qoşulduğu üçün bir zolaq yalnız hamısı işlək olanda yanır.

Mavi işığı ağ işığa çevirən hissə zolağı hər tərəfdən örtən sarımtıl qatdır. Bu, silikonla qarışdırılmış fosfor tozudur. Mavi şüanın bir hissəsi fosforda udulur və daha uzun dalğalı sarı-qırmızı işıq kimi yenidən şüalanır; qalan mavi ilə qarışanda göz bunu ağ görür. Fosforun tərkibi və qalınlığı işığın isti və ya soyuq çalarını müəyyən edir. Söndürülmüş filament lampada zolaqların sarı görünməsinin səbəbi də budur.

Altlıq işığı keçirən materialdandırsa, işıq zolağın hər iki üzündən çıxır. Nəticədə lampa bütün istiqamətlərə, közərmə lampasına yaxın şəkildə şüalanır — adi LED lampalarda isə çiplər düz lövhədə olduğu üçün işıq əsasən bir tərəfə yönəlir.

Kolba, qaz və istiliyin yolu

Hər LED kimi filament çiplər də istilik ayırır və həddən artıq qızdıqda həm parlaqlığı, həm də ömrü azalır. Adi LED lampada bu istiliyi alüminium və ya plastik radiator götürür. Filament lampada belə radiator yoxdur, ona görə istilik başqa yolla çıxarılır.

Kolba çox vaxt istiliyi havadan yaxşı keçirən qazla, məsələn, helium əsaslı qarışıqla doldurulur. Qaz zolaqlardan istiliyi alıb şüşəyə ötürür, şüşə isə onu ətrafa verir. Buna görə kolbanın bütövlüyü vacibdir: şüşədə çat yaranıb qaz çıxarsa, lampa yanmağa davam etsə belə zolaqlar daha çox qızır və tez sıradan çıxa bilər.

Zolaqlar kolbanın mərkəzindəki şüşə ayaqcığa və ondan çıxan nazik tutucu məftillərə bərkidilir. Bu hissə köhnə lampalardakı konstruksiyanı xatırladır, lakin burada məftillər həm mexaniki dayaq, həm də elektrik keçiricisi rolunu oynayır.

Drayver harada gizlənib

LED çiplər şəbəkənin dəyişən gərginliyi ilə birbaşa işləmir; onlara tənzimlənmiş cərəyan lazımdır. Bu işi görən elektron sxem — drayver — filament lampada altlığın içinə və ya kolbanın boğazına yerləşdirilir. Yer çox dar olduğundan drayver sadə və yığcam olmalıdır.

Drayverin keyfiyyəti gündəlik təcrübədə hiss olunan bir neçə xüsusiyyətə birbaşa təsir edir:

• işığın titrəməsi (sadə sxemlərdə kameraya çəkəndə zolaqlar görünə bilər);
• işığın tənzimlənməsi — dimmerlə işləmə yalnız qablaşdırmada açıq göstəriləndə mümkündür;
• lampanın işə düşmə sürəti və şəbəkə dəyişkənliyinə davamlılığı.

Quruluş istifadəyə necə təsir edir

Filament lampanın konstruksiyası bir sıra praktik nəticələr doğurur. İstilik əsasən kolba vasitəsilə ətrafa verildiyi üçün lampanın ətrafında hava dövranı olmalıdır. Kiçik, hər tərəfdən qapalı plafonda o, açıq bra və ya çilçıraqdakından daha isti işləyəcək.

Şüşə kolba zərbəyə həssasdır. Lampanı quraşdırarkən şüşədən yox, altlığa yaxın hissədən tutub burmaq daha doğrudur; yıxılmış filament lampa zahirən salamat görünsə də, daxili tutucular və ya zolaqlar zədələnə bilər.

Filament zolaqlar açıq görünür, ona görə şəffaf kolbalı modellər birbaşa baxışda parlaq nöqtələr kimi gözü qamaşdıra bilər. Göz səviyyəsində asılan lampalar üçün tutqun və ya kəhrəba rəngli kolba daha rahat seçimdir.

Zolaqların sayı və düzülüşü də modeldən modelə dəyişir. Şam formalı kiçik lampalarda bir-iki qısa zolaq olur, iri dekorativ kolbalarda isə elastik altlıq sayəsində zolaqlar spiral, ilgək və ya yazı formasında əyilə bilir. Forma işığın paylanmasına təsir edir: şaquli zolaqlar işığı daha çox yanlara, üfüqi və ya spiral zolaqlar isə daha bərabər yayır.

Nasazlıq necə görünür

Quruluşu bilmək nasazlığı «oxumağa» da kömək edir. Bir zolaq tamamilə sönüb, digərləri isə yanırsa, çox güman ki, həmin zolaqdakı çiplərdən biri və ya onun birləşmə naqili sıradan çıxıb — ardıcıl zəncirdə bir halqanın qopması bütün zolağı söndürür. Bütün zolaqlar eyni anda titrəyir və ya heç biri yanmırsa, problem daha çox drayverdədir. Şüşənin içində duman, ləkə və ya qaralma görünürsə, kolbanın kipliyi pozulmuş ola bilər. Hər üç halda lampanı açıb təmir etmək mümkün deyil; onu dəyişmək lazımdır.

Filament lampa seçərkən bu qısa siyahı işə yarayır:

• soket tipi və kolba forması svetilnikə uyğundurmu;
• lampa qapalı plafonda istifadə üçün nəzərdə tutulubmu;
• dimmer varsa, lampa dimmerlə uyğunluğu qablaşdırmada göstərilibmi;
• kolba şəffafdır, yoxsa tutqun — lampa gözə görünəcək yerdədirmi.

Zaferoğlu Elektrik-in Zəfər İşığı kataloqunda E14 altlıqlı filament şam və alov uclu lampalar da yer alır. Onların forması və soketi haqqında məlumatı məhsul səhifələrində tapmaq olar.