Gərginlik düşməsi və sıçrayışları LED lampaya necə təsir edir

Axşamlar zəifləyən işıq, elektrik qayıdanda sönən lampalar — hamısı şəbəkə ilə bağlıdır. Gərginlik dəyişmələrinin LED-ə təsirini və qorunma yollarını izah edirik.

Axşam hamı evə qayıdanda işıq bir az zəifləyir, kondisioner işə düşəndə lampalar bir anlıq «göz qırpır», elektrik kəsilib qayıdandan sonra isə bir-iki lampa artıq yanmır. Bu mənzərə bir çox evə tanışdır. LED lampaların şəbəkə problemlərinə reaksiyası közərmə lampalarından fərqlidir və bu fərqi anlamaq həm düzgün lampa seçməyə, həm də evi qorumağa kömək edir.

Şəbəkədə hansı dəyişmələr olur

Azərbaycanda məişət şəbəkəsinin nominal gərginliyi 220–230 volt, tezliyi 50 hersdir. Real gərginlik isə heç vaxt tam sabit olmur. Dəyişmələri şərti olaraq üç qrupa ayırmaq olar:

• uzunmüddətli düşmə — yüklənmənin çox olduğu saatlarda, uzun xəttin sonunda yerləşən evlərdə gərginlik saatlarla nominaldan aşağı qalır;
• qısa eniş — güclü cihaz işə düşəndə gərginlik bir saniyədən az müddətə enir və geri qayıdır;
• sıçrayış və impuls — ildırım, böyük yüklərin söndürülməsi, elektrik qayıdanda yaranan keçid prosesləri zamanı çox qısa, amma yüksək gərginlik zərbəsi.

Ayrıca təhlükəli hal var: çoxmənzilli binalarda üçfazalı xəttin sıfır naqili qırılanda bəzi mənzillərdə gərginlik kəskin artır, digərlərində isə düşür. Bu, lampalar üçün deyil, bütün elektrik cihazları üçün ciddi qəzadır.

Sıfır qırılmasının əlamətləri çox vaxt dərhal hiss olunur: bir otaqda lampalar həddən artıq parlaq yanır və tez sönür, digərində işıq çox zəifdir, cihazlar qəribə davranır. Belə vəziyyətdə elektrik lövhəsində əsas açarı dərhal söndürüb elektrik təchizatı xidmətinə və ya elektrikə müraciət etmək lazımdır.

Drayverin növü reaksiyanı müəyyən edir

LED lampanın gərginlik dəyişməsinə necə cavab verəcəyi içindəki drayverdən asılıdır.

Ən sadə drayverlər gərginliyi demək olar ki, birbaşa LED-lərə ötürür. Belə lampanın parlaqlığı gərginliklə birlikdə dəyişir: gərginlik düşəndə işıq zəifləyir, kiçik enişlər isə görünən titrəmə kimi hiss olunur.

Daha mürəkkəb, impuls tipli sabit cərəyan drayverləri gərginliyin geniş aralığında LED-ə eyni cərəyanı verir. Belə lampada gərginlik müəyyən həddə qədər düşəndə işıq demək olar ki, dəyişmir. Hədd aşağı keçəndə isə lampa birdən sönə və ya yanıb-sönməyə başlaya bilər.

Közərmə lampasında vəziyyət başqa idi: gərginlik düşəndə işıq nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyir və saralırdı, yüksəldikdə isə tel daha tez yanırdı.

Sıçrayışlar niyə daha təhlükəlidir

Gərginliyin düşməsi LED lampanı nadir hallarda xarab edir; o, sadəcə pis işləyir. Qısa yüksək gərginlik impulsu isə birbaşa zərər verir. Drayverin girişində qoruyucu element olsa da, onun imkanları məhduddur. Güclü impuls həmin elementi, düzləndirici diodları və ya kondensatoru sıradan çıxara bilər.

Tipik ssenari belədir: elektrik kəsilir, bir müddət sonra qayıdır və evdəki bir neçə lampa eyni anda yanmır. Bu zaman bütün cihazlar birdən işə düşür, şəbəkədə keçid prosesi baş verir. Ona görə elektrik kəsiləndə güclü cihazları şəbəkədən ayırmaq faydalı vərdişdir.

Evi necə qorumaq olar

Lampaları ayrı-ayrılıqda qorumaq çətindir, amma bütün evin elektrik lövhəsində quraşdırılan qoruyucu cihazlar bütün cihazları, o cümlədən işıqlandırmanı qoruyur:

• gərginlik nəzarət relesi — gərginlik icazə verilən aralıqdan çıxanda evi şəbəkədən ayırır və normallaşandan sonra müəyyən gecikmə ilə geri qoşur. Sıfır naqilinin qırılması kimi qəzalarda xüsusilə faydalıdır;
• impuls qoruyucu cihaz — qısa yüksək gərginlik impulslarını torpaqlamaya yönləndirir. Düzgün işləməsi üçün evdə etibarlı torpaqlama olmalıdır;
• stabilizator — uzunmüddətli düşmələrin tez-tez olduğu yerlərdə gərginliyi bərabərləşdirir. İşıqlandırma üçün ayrıca lazım olmaya bilər, amma həssas avadanlıqla birlikdə işıq xəttini də əhatə edə bilər.

Bu cihazların seçimi və quraşdırılması elektrik lövhəsində işdir və ixtisaslı elektrik tərəfindən aparılmalıdır.

Lampa seçərkən nələrə baxmaq

• Qablaşdırmada giriş gərginlik aralığının göstərilib-göstərilmədiyini yoxlayın; aralığı geniş olan lampa enişlərə daha davamlıdır.
• Gərginliyin tez-tez düşdüyü evlərdə ən sadə drayverli lampalar daha çox titrəmə verəcək.
• Güclü cihazlarla eyni xəttə qoşulmuş işıqlandırmada enişlər daha çox hiss olunur; mümkünsə, işıq xəttini ayırın.
• Lampalar tez-tez eyni anda sıradan çıxırsa, növbəti lampanı yox, şəbəkəni yoxlatdırın.

Qısa xülasə

Gərginliyin düşməsi əsasən işığın keyfiyyətinə, sıçrayışlar isə lampanın ömrünə təsir edir. Birinci problem düzgün drayverli lampa ilə yumşaldılır, ikincisi isə yalnız elektrik lövhəsi səviyyəsində qorunma ilə həll olunur. Hər iki halda səbəbi bilmək lazımsız xərclərin qarşısını alır.

Səbəbi tapmaq üçün sadə qeydlər də kömək edir: işığın hansı saatlarda zəiflədiyini, hansı cihaz işə düşəndə titrəmə yarandığını, lampaların hansı gün və hansı hadisədən sonra sıradan çıxdığını yazın. Bu qeydlər elektrikə problemi daha tez və dəqiq müəyyən etməyə imkan verir.

Bakıda, Babək prospektindəki Babək Plaza-da ofisi yerləşən Zaferoğlu Elektrik Zəfər İşığı lampalarını Gəncədə istehsal edir. Konkret modelin texniki göstəricilərini kataloqda yoxlamaq və ya təklif sorğusu ilə soruşmaq olar.