LED ömrü: «L70» və saatlar nə deməkdir

Qablaşdırmadakı saat rəqəmi lampanın birdən sönəcəyi anı göstərmir. L70, B50 kimi işarələrin mənasını və bu rəqəmi illərə necə çevirməyi izah edirik.

LED lampanın qablaşdırmasında böyük rəqəmlə yazılmış saat göstəricisi çox vaxt belə başa düşülür: lampa bu qədər saat işləyəcək, sonra sönəcək. Əslində bu rəqəmin mənası başqadır. LED-in ömrü közərmə lampasındakı kimi «telin qırılması» ilə deyil, işığın tədricən zəifləməsi ilə ölçülür və bu fərqi bilmək həm müqayisəni, həm də gözləntiləri düzgün qurmağa kömək edir.

Közərmə lampası sönürdü, LED isə zəifləyir

Közərmə lampasının ömrü sadə idi: tel buxarlanıb incəlir, bir gün qırılır və lampa sönür. Ömrün sonuna qədər işıq demək olar ki, dəyişmirdi.

LED kristalı isə adətən bir anda sıradan çıxmır. İllər keçdikcə kristalın özü və üzərindəki fosfor təbəqəsi köhnəlir, eyni cərəyanda daha az işıq verir. Bu proses o qədər yavaş gedir ki, göz onu gündəlik fərq etmir. Ona görə LED üçün «nə vaxt sönəcək» yox, «nə vaxt işıq hiss olunacaq dərəcədə azalacaq» sualı daha mənalıdır.

L70 nəyi bildirir

L70 — işıq axınının ilkin səviyyənin 70 faizinə enənə qədər keçən vaxtdır. Məsələn, «L70 — 15 000 saat» ifadəsi o deməkdir ki, sınaq və hesablama nəticəsinə görə təxminən 15 000 saatdan sonra lampa əvvəlki işığının 70 faizini verəcək. Lampa bu nöqtədə sönmür, işləməyə davam edir, sadəcə daha zəif işıqlandırır.

70 faiz həddi təsadüfi seçilməyib. Tədqiqatlar göstərir ki, işığın bu qədər azalması adi otaqda çoxları tərəfindən hələ də nəzərə çarpmır və ya zəif hiss olunur. Bəzi sahələrdə, işığın səviyyəsinin kritik olduğu yerlərdə daha sərt L80 və ya L90 göstəricilərindən istifadə olunur.

B50, B10 və «orta» lampa

L göstəricisinin yanında tez-tez B hərfi də olur: məsələn, L70B50. B lampaların hansı hissəsinin bu həddi vaxtından əvvəl keçə biləcəyini göstərir. B50 — lampaların yarısı göstərilən vaxtda L70 səviyyəsinə çatmış olacaq, yarısı isə hələ yuxarıda qalacaq. B10 isə daha sərt meyardır: yalnız 10 faizi həddi keçə bilər.

Yəni saat göstəricisi konkret sizin lampa üçün zəmanət deyil, statistik ortalamadır. Eyni partiyadan iki lampa fərqli sürətlə köhnələ bilər.

Rəqəmlər haradan gəlir

Heç kim lampanı on il yandırıb ömrünü yoxlamır. Əvəzində LED komponentləri müəyyən temperaturda və cərəyanda uzun müddət sınaqdan keçirilir, işıq axınının azalması ölçülür, sonra riyazi modellə gələcəyə uzadılır. Beynəlxalq praktikada ölçmə üçün LM-80, hesablamaya görə TM-21 metodikası yayğındır; TM-21 proqnozu faktiki sınaq müddətindən çox uzağa uzatmağa icazə vermir.

Burada vacib bir məqam var: bu sınaqlar əsasən LED kristalına aiddir. Lampanın içində isə drayver də var və onun kondensatorları, xüsusilə yüksək temperaturda, kristaldan tez köhnələ bilər. Ona görə praktikada lampalar çox vaxt işığın zəifləməsindən deyil, drayverin sıradan çıxmasından sönür.

Saatları illərə necə çevirmək

Hesablama sadədir: saat göstəricisini günlük istifadə saatına və ilin günlərinə bölün. Məsələn, gündə 3 saat yanan lampa ildə təxminən 1 100 saat işləyir; 15 000 saat bu halda 13 ildən çox deməkdir. Gündə 12 saat yanan dəhliz və ya mağaza işığı üçün isə eyni rəqəm bir neçə ilə bərabərdir.

Real ömrə təsir edən amillər:

• temperatur — qapalı plafon və isti tavan daxili hissələri ömrü qısaldır;
• gərginlik keyfiyyəti — sıçrayışlar drayverə zərbə vurur;
• uyğun olmayan dimmer — drayveri əlavə yükləyir;
• nəm — vanna otağı və çöl şəraiti üçün nəzərdə tutulmayan lampaların içinə nəm daxil olur.

Açıb-söndürmə sualı da tez-tez verilir. Közərmə lampaları çox vaxt məhz yandırılma anında, soyuq telə böyük cərəyan düşəndə yanırdı; floresent lampalar da tez-tez yandırılıb-söndürülməkdən əziyyət çəkirdi. LED kristalı üçün bu, demək olar ki, problem deyil. Drayver isə hər işə düşmədə qısa cərəyan zərbəsi alır, ona görə istehsalçılar bəzən lampanın dözə biləcəyi açma-söndürmə dövrlərinin sayını ayrıca göstərir.

Gün ərzində bir neçə on dəfə yandırılan vanna otağı və ya dəhliz işığı üçün bu, adətən ciddi məhdudiyyət yaratmır. Hərəkət sensoru ilə işləyən və gün ərzində dəfələrlə yanıb-sönən pilləkən işıqlarında isə bu göstəriciyə mütləq baxmaq lazımdır.

Qablaşdırmanı oxuyarkən

• Saat rəqəminin yanında hansı meyarın (L70, L80, B50) göstərildiyinə baxın; müxtəlif meyarlarla verilən rəqəmləri birbaşa müqayisə etmək olmaz.
• Açma-söndürmə dövrlərinin sayı ayrıca yazılıbsa, tez-tez yandırılan yerlər üçün onu da nəzərə alın.
• Qapalı svetilnikdə istifadəyə icazə simvolunu yoxlayın, çünki göstərilən saatlar bu şəraitə aid olmaya bilər.

Zaferoğlu Elektrik-in Gəncədəki zavodunda Zəfər İşığı LED lampaları istehsal olunur. Konkret model haqqında texniki məlumat almaq üçün saytdakı kataloqdan istifadə etmək və ya təklif sorğusu göndərmək olar.