Qapalı plafon LED lampanın ömrünü qısaldırmı

Hər tərəfdən bağlı plafon içində hava qızır və LED drayveri bundan əziyyət çəkir. Nə vaxt risk var, qablaşdırmadakı işarə nə deyir və nə etmək olar.

Tavanda şüşə kürə, divarda bağlı bra, vanna otağında hermetik plafon — evlərin çoxunda lampa hər tərəfdən örtülüdür. Közərmə lampası dövründə bu, sadəcə plafonun qızması demək idi. LED lampa üçün isə qapalı mühit daha ciddi sualdır, çünki onun elektronikası istiliyə közərmə telindən xeyli həssasdır.

Qapalı plafonda nə baş verir

Açıq svetilnikdə lampanın gövdəsindən çıxan istilik yuxarı qalxır, yerini sərin hava tutur və bu dövran fasiləsiz davam edir. Bağlı plafonda isə hava dövr etmir. Lampa işə düşdükdən sonra plafonun içindəki temperatur tədricən qalxır və müəyyən səviyyədə sabitləşir. Bu səviyyə otaq temperaturundan xeyli yuxarı ola bilər.

Lampanın radiatoru istiliyi ətraf havaya ötürmək üçün hazırlanıb. Ətraf havanın özü isti olduqda istilik axını zəifləyir, gövdənin, lövhənin və drayverin temperaturu yüksəlir. Nəticədə lampa nəzərdə tutulduğundan daha isti şəraitdə işləyir.

Niyə məhz drayver əziyyət çəkir

LED kristalları müəyyən qədər istiliyə dözür, amma drayverdəki elektrolit kondensatorlar temperatura xüsusilə həssasdır. Elektronikada geniş yayılmış təxmini qaydaya görə, belə kondensatorların iş temperaturu təxminən 10 dərəcə artdıqda onların gözlənilən ömrü təqribən iki dəfə azalır. Bu dəqiq düstur deyil, amma istiqaməti düzgün göstərir: bir neçə dərəcə fərq belə uzun müddətdə hiss olunur.

Buna görə qapalı plafonda lampa adətən işığın zəifləməsindən yox, drayverin sıradan çıxmasından sönür. Bəzi lampalarda istilik qoruması var: temperatur həddi keçəndə lampa parlaqlığı azaldır və ya müvəqqəti sönür. Bu, lampanı qoruyur, amma istifadəçi üçün «lampa özbaşına sönür» kimi görünür.

Qablaşdırmadakı işarə nə deyir

İstehsalçılar lampanın qapalı svetilnikdə istifadəsinə icazə verib-vermədiyini qablaşdırmada göstərir. Bu, adətən plafon simvolu ilə edilir: ya icazə işarəsi, ya da üstündən xətt çəkilmiş simvol. Bəzən isə «not for enclosed fixtures» kimi yazı olur.

İşarə yoxdursa, ehtiyatlı davranmaq və lampanı qapalı plafon üçün nəzərdə tutulmamış hesab etmək daha doğrudur. Qablaşdırmadakı saat göstəricisinin də adətən müəyyən sınaq şəraitinə, çox vaxt açıq havada işləməyə aid olduğunu unutmaq olmaz.

Hansı plafon daha risklidir

Hər örtülü svetilnik eyni dərəcədə təhlükəli deyil. Riskin səviyyəsinə bir neçə amil təsir edir:

• həcm — kiçik kürə və ya dar silindr içində hava tez qızır, iri plafonda isə istilik daha geniş sahəyə yayılır;
• hermetiklik — vanna otağı üçün kipləşdirilmiş, rezin contalı plafonlarda hava mübadiləsi demək olar ki, yoxdur;
• material — şüşə və metal istiliyi plastikdən bir qədər yaxşı keçirir, amma həlledici fərq yaratmır;
• yerləşmə — tavana sıx oturan plafonda isti hava yuxarıdan çıxa bilmir, asma svetilnikdə isə kənarlar ətrafında hava hərəkət edir;
• lampanın gücü — eyni plafonda güclü lampa zəif lampadan xeyli çox istilik yaradır.

Kiçik şam lampaların qoyulduğu bağlı bra və dekorativ gecə lampaları da bu siyahıya aiddir. Onların gövdəsi kiçik olduğu üçün istiliyi yaymaq imkanı daha məhduddur.

Praktik həllər

Plafonu dəyişmək istəmirsinizsə, riski azaltmağın bir neçə yolu var:

• qapalı svetilnik üçün icazəsi göstərilmiş lampa seçin;
• lazım olandan güclü lampa qoymayın; otaq üçün lazım olan işığı hesablayıb ona uyğun güc seçin;
• çoxlampalı plafonda bütün yuvaları doldurmaq əvəzinə daha az, amma kifayət qədər işıq verən lampa işlədin;
• plafonun altında və ya yanında kiçik havalandırma boşluğu varsa, onu bağlamayın;
• mümkünsə, altı açıq və ya kənarlarında hava keçidi olan svetilnikə üstünlük verin.

Uzun müddət yanan yerlərdə — dəhlizdə, pilləkən qəfəsində, gecə yandırılan işıqlarda — bu tövsiyələr xüsusilə vacibdir, çünki plafonun içi saatlarla isti qalır.

Nə vaxt svetilniki dəyişmək lazımdır

Eyni plafonda lampalar ard-arda qısa müddətdə sönürsə, plafonun şüşəsi və ya patronu saralırsa, lampanın növü yox, svetilnikin özü problemdir. Belə halda LED üçün hazırlanmış, istiliyi yaxşı çıxaran svetilnikə keçmək uzunmüddətli həll ola bilər.

Yeni svetilnik seçərkən bir neçə əlamətə diqqət yetirin: gövdədə havalandırma deşiklərinin olması, lampa ilə plafon divarları arasında kifayət qədər boşluq, plafonun altının açıq və ya asan çıxarılan olması. Vanna otağı kimi nəmli yerlərdə kipliyi qorumaq lazım olduğundan, bu şərait üçün nəzərdə tutulmuş və istiliyi gövdə vasitəsilə çıxaran svetilniklər daha uyğundur.

Sadə bir yoxlama da faydalıdır: lampanı bir neçə saat yandırdıqdan sonra söndürün və plafonun şüşəsinə ehtiyatla toxunun. Şüşə əli üzərində saxlamağa imkan verməyəcək qədər istidirsə, içəridəki lampa da çətin şəraitdə işləyir və həmin yer üçün yuxarıdakı tövsiyələr xüsusilə aktualdır.

Kiçik plafonlar üçün yığcam lampa axtaranlar Zəfər İşığı kataloqunda E14 soketli C37 şam və E27 soketli C45 kimi modellərə baxa bilər. Kataloq Zaferoğlu Elektrik-in Gəncə zavodunda istehsal olunan məhsulları təqdim edir.