Güc əmsalı (PF) nədir və kimin üçün önəmlidir

Güc əmsalı lampanın şəbəkədən götürdüyü cərəyandan nə qədər səmərəli istifadə etdiyini göstərir. Ev üçün nə dəyişir, ofis və sex üçün niyə vacibdir — izah edirik.

LED lampanın texniki məlumatlarında bəzən «PF > 0,9» və ya «PF ≥ 0,5» kimi yazıya rast gəlinir. Bu göstərici vatt və ya lümen qədər tanınmır, ona görə də çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Halbuki bir neçə lampa üçün əhəmiyyətsiz görünən bu rəqəm yüzlərlə lampa quraşdırılan binada ciddi fərq yarada bilər.

Aktiv güc, tam güc və onların nisbəti

Dəyişən cərəyan şəbəkəsində cihazın faydalı işə çevirdiyi güc aktiv güc adlanır və vattla (W) ölçülür. Lampa üzərində yazılan güc məhz budur. Lakin şəbəkədən götürülən cərəyanı gərginliyə vurduqda alınan tam güc volt-amperlə (VA) ifadə olunur və bəzi cihazlarda aktiv gücdən xeyli böyük olur.

Güc əmsalı bu ikisinin nisbətidir: PF = W / VA. Qiymət 0 ilə 1 arasında dəyişir. Közərmə lampası sadə müqavimət kimi işlədiyi üçün onun PF-i praktik olaraq 1-dir. LED lampada isə hər şey drayverdən asılıdır.

Sadə misal: 10 vattlıq iki LED lampa götürək. PF-i 1-ə yaxın olan lampa 230 voltluq şəbəkədən təxminən 0,044 amper cərəyan götürür. PF-i 0,5 olan lampa eyni 10 vattı istehlak etsə də, şəbəkədən təxminən iki dəfə çox — 0,087 amper cərəyan çəkir. İşıq eynidir, naqillərdən keçən cərəyan isə fərqlidir.

Aşağı PF haradan yaranır

Ucuz və yığcam drayverlərin çoxu şəbəkə gərginliyini düzləndirib kondensatora yığır. Belə sxem cərəyanı bütün dövr boyu bərabər yox, yalnız gərginliyin zirvəsinə yaxın qısa impulslarla götürür. Nəticədə cərəyanın forması sinusoiddən uzaqlaşır, içində yüksək harmonikalar yaranır və güc əmsalı düşür.

Keyfiyyətli drayverlərdə isə güc əmsalını düzəldən əlavə mərhələ (PFC) olur. O, cərəyanı gərginliyin formasına yaxın saxlayır. Bu, sxemi bir az mürəkkəbləşdirir, amma şəbəkəyə düşən yükü azaldır. Avropa İttifaqının işıq mənbələrinə dair ekodizayn qaydaları da güc artdıqca PF üçün daha yüksək minimum tələb edir.

Ev üçün nə dəyişir

Mənzildə adi məişət istifadəçisi üçün qısa cavab belədir: elektrik sayğacı aktiv enerjini (kilovatt-saat) hesablayır, ona görə aşağı PF-li lampa ödənişi hiss olunacaq dərəcədə artırmır. Evdə cəmi on-on beş lampa varsa, naqillərə düşən əlavə cərəyan da cüzidir.

Buna baxmayaraq, PF evdə də dolayı göstəricidir. PFC mərhələsi olan drayver adətən daha diqqətlə hazırlanmış məhsulda olur və belə lampalarda titrəmə və qızma kimi problemlər də daha az rast gəlinir. Yəni yüksək PF özlüyündə keyfiyyət zəmanəti olmasa da, istehsalçının drayverə qənaət etmədiyinə işarə ola bilər.

Ofis, mağaza və istehsalat üçün niyə vacibdir

Vəziyyət yüzlərlə lampa bir xəttə qoşulanda dəyişir:

• Naqil və avtomatlar. Aşağı PF-li lampaların ümumi cərəyanı eyni aktiv güclü, lakin yüksək PF-li lampalardan xeyli çoxdur. Xəttin hesablanmasında yalnız vattları toplamaq avtomatın gözlənilmədən açılmasına və ya kabelin qızmasına səbəb ola bilər.
• Neytral naqil. Üç fazalı şəbəkədə drayverlərin yaratdığı üçüncü harmonika neytralda toplanır və onu yükləyir. Bu, xüsusilə köhnə binalarda nəzərə alınmalıdır.
• Transformator və generator. Ehtiyat generatoru və ya transformatorun gücü VA ilə seçilir, ona görə aşağı PF onların faydalı imkanını azaldır.
• Tarif şərtləri. Bəzi tarif sistemlərində iri istehlakçılar üçün reaktiv enerji ayrıca nəzərə alınır. Bunun sizə aid olub-olmadığını enerji təchizatçısından öyrənmək lazımdır.

Rəqəmlərlə təsəvvür etmək asandır. Tutaq ki, anbarda hər biri 10 vatt olan 200 lampa quraşdırılır, cəmi 2000 vatt. PF-i 1-ə yaxın lampalarla 230 voltluq xətdə ümumi cərəyan təxminən 8,7 amper olar. PF-i 0,5 olan lampalarla isə eyni işıq üçün xətdən təxminən 17,4 amper keçəcək. Layihəçi yalnız vattlara baxıb xətti birinci rəqəmə görə hesablasa, avtomat və kabel gözləniləndən iki dəfə çox yüklənəcək.

Tez-tez qarışdırılan anlayışlar

Güc əmsalını səmərəliliklə qarışdırmaq olmaz. Lampanın bir vatt enerjiyə nə qədər işıq verdiyi lümen/vatt nisbəti ilə ölçülür və PF-dən asılı deyil: PF-i aşağı olan lampa işıq baxımından çox səmərəli, PF-i yüksək olan isə orta səviyyəli ola bilər. PF yalnız cərəyanın şəbəkədən hansı formada götürüldüyünü təsvir edir.

Həmçinin eyni lampa müxtəlif ölçü cihazlarında bir az fərqli PF göstərə bilər, çünki nəticə şəbəkə gərginliyinin formasından və ölçmə üsulundan da asılıdır. Ona görə istehsalçının texniki vərəqindəki qiymətə istinad etmək daha etibarlıdır.

Seçim zamanı qısa yoxlama

• Qablaşdırmada və ya texniki vərəqdə PF göstərilibmi?
• Çox sayda lampa quraşdırılacaqsa, xəttin hesablanmasında VA və ya cərəyan nəzərə alınıbmı?
• Böyük obyekt üçün satıcıdan drayverdə PFC olub-olmadığını soruşmusunuzmu?

Güc əmsalı tək başına lampanın yaxşı və ya pis olduğunu demir, amma işıqlandırma layihəsinin şəbəkəyə necə təsir edəcəyini göstərir. Hər hansı Zəfər İşığı modelinin güc əmsalını bilmək istəyirsinizsə, bunu Zaferoğlu Elektrik-in sorğu formu ilə soruşmaq ən düzgün yoldur.