LED lampa və ya drayver niyə vızıldayır

Sakit otaqda LED lampa və ya panelin drayverindən gələn zəif vızıltı çox vaxt dimmer, transformator və ya drayver hissələri ilə bağlıdır. Səbəbləri və həll yollarını sıralayırıq.

Gündüz heç kim fərqinə varmır, amma gecə yataq otağında işığı yandıranda tavandan incə, davamlı bir vızıltı eşidilir. Bəzən səs yalnız dimmeri müəyyən səviyyəyə gətirəndə yaranır, bəzən isə gipskarton tavandakı paneldən gəlir. Səbəbi başa düşmək vacibdir, çünki vızıltıların çoxu sadəcə narahatlıq yaratsa da, bəziləri təhlükəli nasazlığın əlamətidir.

Səs elektronikada necə yaranır

Drayverin içindəki bəzi hissələr elektrik rəqslərini mexaniki titrəyişə çevirə bilir. Əsas iki mənbə var.

Birincisi sarğaclı hissələrdir — drossel və transformator. Onlardan keçən dəyişən cərəyan maqnit sahəsi yaradır, sahə isə nüvəni və naqil dolaqlarını çox kiçik amplitudla sıxıb-buraxır. Titrəyiş tezliyi eşitmə diapazonuna düşəndə vızıltı eşidilir.

İkincisi kiçik keramik kondensatorlardır. Onların materialı gərginlik dəyişdikcə azacıq forma dəyişir və lövhəni membran kimi titrədə bilir. Mütəxəssislər buna bəzən «oxuyan kondensator» deyirlər.

Hər iki halda səs zəifdir, amma svetilnik rezonans verən səthə — gipskarton tavana, metal gövdəyə, nazik mebel lövhəsinə — bərkidiləndə gücləndirilmiş kimi eşidilir.

Səsin tonu da ipucu verir. 50 hersli şəbəkəyə qoşulmuş köhnə maqnit transformatorları və drossellər adətən alçaq, bərabər uğultu çıxarır: nüvə hər yarımdövrdə bir dəfə sıxıldığı üçün titrəyiş saniyədə 100 dəfə təkrarlanır. İmpulslu drayverlərdən gələn səs isə daha incə, cızıltılı və ya fit kimi olur, çünki onların iş tezliyi xeyli yüksəkdir və eşidilən hissə adətən yük dəyişəndə yaranan alt tonlardır.

Ən çox rast gəlinən səbəblər

Uyğunsuz dimmer. Közərmə lampaları üçün nəzərdə tutulmuş köhnə tip dimmerlər hər yarımdövrdə gərginliyi kəskin «kəsir». Belə kəsik formalı gərginlik drayverdəki hissələri daha güclü titrədir. Lampa dimmerlə işləmək üçün nəzərdə tutulmayıbsa, vızıltı ilə yanaşı titrəmə və qızma da yarana bilər.

Köhnə 12 voltluq transformator. G5.3 kimi aşağı gərginlikli spotlar əvvəllər halogen lampalar üçün qoyulmuş transformatordan qidalanırsa, problem tez-tez çıxır. Elektron halogen transformatorlarının çoxu müəyyən minimum yüklə sabit işləyir; LED lampa isə çox az güc götürür və transformator qeyri-sabit rejimə keçərək vızıldayır, işıq da titrəyə bilər.

Drayverin özü. Bəzən səbəb sadəcə səs baxımından pis işlənmiş drayverdir. Belə hallarda eyni modelin bütün nümunələri vızıldayır.

Zəif kontakt. Patronda boşalmış lampa, oksidləşmiş kontakt və ya klemmada yaxşı sıxılmamış naqil qığılcımla işləyə bilər. Bu, bərabər vızıltı deyil, daha çox çıtırtı və ya cırıltı kimi eşidilir.

Nə vaxt dərhal söndürmək lazımdır

Aşağıdakı hallarda işığı açardan söndürün və svetilnikə elektrikçi baxsın:

• səs çıtırtı, şaqqıltı və ya qığılcım kimi eşidilir;
• yanıq qoxusu gəlir;
• patron, açar və ya drayverin gövdəsi əllə toxunulmayacaq qədər isti olur;
• işıq vızıltı ilə birlikdə sönüb-yanır.

Bunlar zəif kontakt və ya qızmanın əlamətləridir və yanğın riski daşıyır. Belə nasazlığı «qulaq asıb gözləmək» doğru deyil.

Vızıltını aradan qaldırmaq üçün addımlar

Səs bərabər və zəifdirsə, adətən ardıcıl yoxlama ilə həll tapılır:

• dimmeri müvəqqəti adi açarla əvəz edin; vızıltı yox olursa, dimmerlə uyğun lampa və ya LED üçün nəzərdə tutulmuş dimmer seçin;
• eyni svetilnikə başqa istehsalçının lampasını taxın; səs yox olursa, məsələ lampanın drayverindədir;
• 12 voltluq spotlarda köhnə halogen transformatorunu LED yükü üçün uyğun sürücü ilə əvəz etməyi elektrikçi ilə müzakirə edin;
• paneli və ya ayrıca drayveri gipskartondan və nazik lövhələrdən mümkün qədər ayırın, arada yumşaq araqat saxlayın;
• lampanın patronda möhkəm oturduğunu yoxlayın, amma həddən artıq sıxmayın.

Yataq otağı və iş kabineti kimi sakit yerlərdə hətta zəif səs də narahat edir. Belə otaqlar üçün lampanı alanda onu mağazada və ya evdə sakit şəraitdə yoxlamaq sonradan dəyişmə zəhmətindən xilas edir.

LED panellərdə drayver çox vaxt ayrıca qutu şəklində tavanın içində qalır. Onu panelin arxasına sərbəst atmaq əvəzinə möhkəm, titrəyişi ötürməyən yerə qoymaq, havalanma üçün boşluq saxlamaq və kabelləri dartılmış vəziyyətdə qoymamaq həm səsi, həm də qızmanı azaldır. Səs yalnız bir neçə dəqiqə işləyəndən sonra yaranırsa, drayverin qızdığını və hava dövranının kifayət etmədiyini güman etmək olar.

Zaferoğlu Elektrik-in Zəfər İşığı kataloqunda E27, E14, G5.3 və GU10 soketli lampalar var. Svetilnikiniz üçün soket və model seçimində çətinlik çəkirsinizsə, şirkətin Bakıdakı ofisinə müraciət etmək olar.