Patron qaralıb və ya əriyib: səbəblər və nə etməli

Qaralmış və ya ərimiş patron zəif kontaktın və ya həddindən artıq istiliyin əlamətidir. Səbəbləri necə tanımaq və təhlükəni necə aradan qaldırmaq olar.

Lampanı dəyişmək üçün plafonu açanda patronun ağ plastikinin qəhvəyi rəngə çaldığını, kənarlarının əridiyini və ya lampanın altlığında qara ləkələr olduğunu görmək narahatedicidir — və bu narahatlıq yersiz deyil. Söhbət kosmetik qüsurdan getmir: patronda normadan çox istilik yaranıb və proses davam edərsə, izolyasiya daha da zədələnə, qığılcım yarana bilər.

Qaralma haradan başlayır

Patronun qızmasının iki əsas mənbəyi var: lampanın özündən gələn istilik və kontakt nöqtəsində yaranan istilik.

Birinci halda səbəb adətən lampanın gücü ilə svetilnikin imkanları arasındakı uyğunsuzluqdur. Közərmə və halogen lampalar enerjinin böyük hissəsini istiliyə çevirir. Patronda və ya svetilnikin etiketində göstərilən maksimal gücdən artıq lampa taxılanda, xüsusən qapalı şüşə plafonda, istilik yığılır və plastik patron buna dözmür. Lampanın altlığı yuxarıda olan svetilniklərdə — məsələn, aşağı sallanan asma lampada — yüksələn isti hava birbaşa patronun üstündən keçir və vəziyyəti ağırlaşdırır.

İkinci halda problem kontaktdadır. Zəif sıxılmış kontakt nöqtəsində elektrik müqaviməti artır və cərəyan keçəndə həmin kiçik sahə güclü qızır. Buna səbəb ola bilər:

• lampanın sona qədər burulmaması;
• patronun mərkəzi kontakt lövhəsinin əyilməsi və ya elastikliyini itirməsi;
• kontakt səthlərinin oksidləşməsi — xüsusən rütubətli vanna otağında, eyvanda və mətbəxdə;
• patronun klemmlərində naqilin boş bağlanması;
• keyfiyyətsiz keçid adapterləri, çünki onlar əlavə kontakt cütü yaradır.

Qaralmış kontakt cərəyanı daha pis keçirir və daha çox qızır, yəni proses özü-özünü sürətləndirir. Buna görə kiçik qaralma nəzərə alınmasa, bir müddət sonra ərimiş plastikə çevrilə bilər.

Diqqət edilməli əlamətlər

Patrona baxmaq imkanı olmasa da, bəzi siqnallar problemi erkən göstərir:

• lampa yananda yanıq plastik iyi;
• titrəmə, xüsusən svetilnikə yüngül toxunanda və ya qapı çırpılanda;
• patrondan cırıltı və ya vızıltı səsi;
• eyni patronda lampaların tez-tez sıradan çıxması;
• lampanın patrondan çətin çıxması, sanki yapışıb;
• çıxarılan lampanın altlığında qaralma və ya mərkəzi kontaktında ərimə izi.

Nə etməli

Əvvəlcə elektrik lövhəsində həmin xəttin avtomatını söndürün; zədələnmiş patronla işləyərkən yalnız divar açarına güvənmək olmaz. Sonra vəziyyəti qiymətləndirin.

Yalnız lampanın altlığında yüngül qaralma varsa, patron isə sağlam görünürsə, lampanı dəyişmək, kontaktların vəziyyətini yoxlamaq və lampanın gücünü svetilnikin həddi ilə müqayisə etmək olar. Patronun plastiki qəhvəyiləşibsə, çatlayıb və ya əriyibsə, ondan istifadəni dayandırın: patron dəyişdirilməlidir. Həmin patronda işləmiş lampanı da təkrar istifadə etməmək daha doğrudur, çünki onun altlığı zədələnmiş ola bilər və yeni patronu da qızdırar.

Patronun arxasındakı naqillərə də baxın. İzolyasiya kövrəkləşibsə, rəngi dəyişibsə və ya toxunanda ovulursa, problem patronla bitmir — naqilin həmin hissəsini dəyişmək lazımdır. Bu işi ixtisaslı elektrik görməlidir. Eyni svetilnikdə qaralma təkrarlanırsa, xəttin qoşulmalarını, açarı və qoruyucu avtomatı da yoxlatmaq vacibdir.

Ərimə aşkar ediləndə patronu elektrik lenti ilə sarıyıb istifadəyə davam etmək təhlükəli yarımçıq həlldir. Lent istiliyi azaltmır, əksinə onu içəridə saxlayır və yanğın riskini gizlədir.

Yeni patron və lampa seçərkən

• Közərmə və halogen lampalar üçün, xüsusən qapalı svetilnikdə, istiliyə davamlı keramik patron seçin.
• Yüksək güclü lampalar, məsələn, iri E40 altlıqlı halogen lampalar, yalnız onların gücünə hesablanmış E40 patronlu svetilnikdə işlədilməlidir.
• Lampanın gücü heç vaxt svetilnikdə göstərilən maksimal həddi keçməməlidir.
• Adapterlərdən daimi həll kimi istifadə etməyin.
• Yeni patronu quraşdırarkən naqilin ucunu təmizləyib klemmə tam oturdun və vinti möhkəm sıxın.
• LED lampaya keçid lampadan gələn istiliyi xeyli azaldır, amma boş kontaktı düzəltmir — patron və klemmlər yenə sağlam olmalıdır.

Qarşısını almaq üçün vərdişlər

Lampanı taxarkən dayanana qədər, amma güc tətbiq etmədən burayın. İldə bir dəfə, məsələn, plafonları təmizləyərkən patronların rənginə nəzər salın. Rütubətli yerlərdə nəmə qarşı qorunan svetilnik istifadə edin. Titrəmə və yanıq iyi kimi siqnalları «sonra baxaram» deyə təxirə salmayın.

Patronun sağlamlığı həm lampanın, həm də svetilnikin ömrünə təsir edir. Zaferoğlu Elektrik kataloqunda LED lampalarla yanaşı közərmə lampaları və E40 altlıqlı halogen lampa da var; hansını seçsəniz də, ilk addım svetilnikin güc həddinə uyğunluğu yoxlamaqdır.