İşlənmiş LED lampanı hara və necə atmaq lazımdır

LED lampada civə yoxdur, amma elektron lövhə, metal və plastik var. Atmazdan əvvəl nəyi yoxlamaq və onu ayrıca toplanmaya necə vermək lazımdır.

LED lampa sönəndə çoxları onu fikirləşmədən mətbəxdəki zibil qabına atır: «içində civə yoxdur, deməli, problem də yoxdur». Birinci hissə doğrudur — LED lampanın işləmə prinsipi civə tələb etmir. Amma LED lampa sadə şüşə kolba deyil, kiçik elektron cihazdır və onun tullantısına da elektron avadanlıq kimi yanaşmaq daha düzgündür.

LED lampanın içində nə var

Adi vintli LED lampanı kəsik şəklində təsəvvür etsək, bir neçə təbəqə görərik:

• plastik və ya şüşə səpələyici kolba;
• üzərində işıq diodları olan lövhə, çox vaxt alüminium əsaslı;
• istiliyi yaymaq üçün alüminium və ya istilikkeçirən plastik gövdə;
• gövdənin içində drayver — kondensatorlar, mikrosxem, rezistorlar və digər komponentlərdən ibarət elektron lövhə;
• metal altlıq və birləşdirici naqillər.

Elektron lövhələrdə lehim, müxtəlif metallar və plastik birləşmələr olur. Onlar zibilxanada uzun illər parçalanmadan qalır, açıq yandırıldıqda isə zərərli maddələr ayrıla bilər. Digər tərəfdən, alüminium, mis və digər materiallar emal zamanı yenidən istifadəyə qaytarıla bilər. Bu səbəbdən bir çox ölkədə LED lampalar elektrik və elektron avadanlıq tullantılarının (Avropada WEEE adlanır) ayrıca toplanan qrupuna aid edilir.

Atmazdan əvvəl: lampa həqiqətən xarabdırmı

Bəzən «yanmış» sayılan LED lampa əslində işləkdir və problem başqa yerdədir. Atmazdan əvvəl bu yoxlamaları edin:

• lampanı başqa, işlək olduğu bilinən svetilnikdə yandırın;
• patronun mərkəzi kontaktının əyilmədiyinə və qaralmadığına baxın — zəif kontakt titrəmə və sönmə yaradır;
• dimmerli xəttdə dimmerə uyğun olmayan lampa işləməyə, titrəməyə və ya vızıldamağa bilər;
• xəttdə hərəkət sensoru, fotorele və ya taymer varsa, səbəb onlarda ola bilər;
• açar sönülü olanda lampa zəif parıldayırsa, bu, lampanın deyil, açarın işıqlı indikatorunun və ya naqillərin təsiridir.

Lampa başqa svetilnikdə normal yanırsa, yeni lampa almaq əvəzinə patrona, açara və ya xəttə baxmaq lazımdır. Beləcə həm tullantı azalır, həm də yeni lampa eyni səbəbdən sıradan çıxmır.

LED lampanı floresan lampadan ayırın

İşlənmiş lampaları yığarkən növləri qarışdırmamaq vacibdir. Ekonom lampa adətən burulmuş spiral və ya əyilmiş şüşə borulardan ibarət olur, uzun floresan borunun isə iki başında metal ştiftlər var. Onlarda civə var və sınma zamanı fərqli təmizləmə qaydası tələb olunur. LED lampa isə adətən bütöv, mat kolbalı olur, altlığa yaxın hissəsi daha qalın plastik və ya metal gövdədən ibarətdir; qablaşdırmadakı «LED» yazısı da növü təsdiqləyir.

LED lampa sınanda civə təhlükəsi yoxdur: qırıntıları adi şüşə və ya plastik kimi, əlcəklə yığmaq kifayətdir. Amma sınmış LED lampa da elektron tullantı olaraq qalır.

Düzgün təhvil vermək üçün addımlar

• Qablaşdırmada və ya lampanın üzərində üstündən xətt çəkilmiş təkərli zibil qabı işarəsinə baxın — bu, məişət zibilindən ayrı toplanma deməkdir.
• Lampanı sökməyin: drayver lövhəsini və ya diodları çıxarmağa çalışmaq kəsik və qısa qapanma riski yaradır, emalı isə asanlaşdırmır.
• Bir neçə lampa yığılana qədər onları karton qutuda, quru yerdə saxlayın.
• İşlənmiş elektron avadanlığın və lampaların qəbulu barədə yerli bələdiyyə və ya kommunal xidmətdən, həmçinin elektrik malları satan mağazalardan soruşun.
• Batareyalı LED məhsullarda — qəza işıqları, fənərlər, uzaqdan idarə olunan LED şamlar — mümkünsə batareyanı çıxarın, çünki batareyalar ayrıca toplanır.

Qəbul yeri tapılana qədər lampanı sındırmadan saxlamaq onu digər zibillə birlikdə sıxmaqdan yaxşıdır.

İnteqrasiya olunmuş svetilniklər və LED lentlər

LED panellər, nazik tavan svetilnikləri, işıqlı güzgülər və LED lentlərdə diodlar ayrıca lampa kimi çıxarılmır, buna görə bütün məhsul elektron tullantı kimi təhvil verilir. Onların xarici drayverləri və qida blokları da eyni qrupa aiddir. Böyük svetilniki sökərkən şüşə və ya akril səpələyicini ayrıca qablaşdırmaq daşınma zamanı sınma riskini azaldır.

Daha az tullantı üçün seçim

LED lampanın vaxtından əvvəl sıradan çıxmasının tez-tez rast gəlinən səbəbləri həddindən artıq istilik və qeyri-stabil gərginlikdir. Qapalı, havası dəyişməyən plafonda drayver daha ağır şəraitdə işləyir. Lampanı svetilnikin ölçüsünə və gücünə uyğun seçmək, patronun kontaktlarını sağlam saxlamaq onu daha uzun istifadə etməyə imkan verir.

Köhnə lampanın yerinə yenisini seçərkən Gəncə istehsalı Zəfər İşığı modellərini kataloqda altlıq və forma üzrə süzmək olar. Lampanın hansı svetilnikdə işləyəcəyini əvvəlcədən bilmək doğru modeli seçməyi asanlaşdırır.