Floresan lampalarda civə: niyə adi zibilə atılmır

Floresan boru və kompakt «qənaətcil» lampaların içində az miqdarda civə olur. Onları niyə ayrıca təhvil vermək, sınanda isə necə təmizləmək lazımdır.

Ofis tavanlarındakı uzun ağ borular, köhnə mətbəx svetilnikləri və spiral formalı «qənaətcil» lampalar bir ortaq xüsusiyyətə malikdir: hamısı floresan lampadır və işləməsi üçün içində az miqdarda civə lazımdır. Bütöv lampa istifadə zamanı təhlükə yaratmır, amma ömrü başa çatanda onu adi məişət tullantısı kimi atmaq həm insanlar, həm də ətraf mühit üçün problemə çevrilir.

Civə floresan lampada nə iş görür

Floresan borusu aşağı təzyiqli qaz və civə buxarı ilə doldurulub. Elektrodlar arasında boşalma yarananda civə atomları həyəcanlanır və əsasən gözə görünməyən ultrabənövşəyi şüalanma buraxır. Borunun daxili divarına çəkilmiş ağ toz — lüminofor — bu şüalanmanı udur və görünən işığa çevirir. Yəni civə burada texnologiyanın özünün tərkib hissəsidir; onu lampadan sadəcə çıxarmaq mümkün deyil.

Lampa işlədikcə civənin bir hissəsi lüminofor təbəqəsinə və şüşəyə hopur. Ona görə köhnə, yanıb sönmüş lampa da civəsiz sayılmır. Kompakt floresan lampalarda eyni prinsip kiçik ölçüdə işləyir: spiral və ya U formalı boru altlığın içindəki elektron ballastla birlikdə bir gövdəyə yığılıb.

Adi zibildə nə baş verir

Zibil torbasındakı floresan lampa daşınma, sıxılma və zibilxanaya boşaldılma zamanı demək olar ki, mütləq sınır. Bu zaman:

• civə buxarı havaya çıxır və zibillə işləyən insanlar ona ilk növbədə məruz qalır;
• civə birləşmələri torpağa, oradan isə yeraltı və səth sularına keçə bilər;
• suya düşən civə canlı orqanizmlərdə toplanır və qida zəncirinə daxil olur;
• zibil yandırıldıqda civə yenidən buxarlanaraq atmosferə qalxır.

Bir lampadakı miqdar kiçikdir, amma bir şəhərdə ömrünü başa vuran çoxsaylı boru və lampanın cəmi artıq ciddi mənbəyə çevrilir. Ayrıca toplanan lampalar isə xüsusi qurğularda emal olunur: şüşə, metal altlıq, lüminofor və civə bir-birindən ayrılır və təkrar istifadə edilə bilir.

Qablaşdırmadakı işarələr

Bir çox ölkədə floresan lampaların qablaşdırmasında üstündən çarpaz xətt çəkilmiş təkərli zibil qabı təsviri olur. Bu işarə məhsulun elektrik və elektron avadanlıq tullantısı kimi, məişət zibilindən ayrı toplanmalı olduğunu bildirir. Avropa İttifaqında bu tələb WEEE direktivi ilə müəyyən edilib və işarə bu direktivdən geniş yayılıb. Bəzi qablaşdırmalarda civənin kimyəvi simvolu «Hg» da göstərilir.

İşarənin olmaması lampanın təhlükəsiz olduğu mənasına gəlmir. Kompakt floresan lampanı spiral və ya U formalı şüşə borularından, floresan borunu isə iki ucundakı ştiftli qapaqlardan tanımaq olar. Qutusu itmiş lampanı da bu əlamətlərə görə ayırıb ayrıca saxlamaq lazımdır.

İşlənmiş lampanı necə saxlamaq və təhvil vermək

• Yanmış lampanı sındırmadan, mümkünsə orijinal qutusunda və ya qalın kağıza bükülmüş halda saxlayın.
• Uzun boruları zibil qabına sığışdırmaq üçün heç vaxt sındırmayın və əyməyə çalışmayın.
• Lampaları uşaqların çata bilməyəcəyi quru yerdə, üst-üstə ağır əşya qoymadan yığın.
• Qəbul imkanları barədə yerli bələdiyyə və ya kommunal xidmətdən, elektrik malları satan mağazalardan soruşun; bəzi satıcılar və təşkilatlar işlənmiş lampaları qəbul edir.
• Ofis, məktəb və ya sexdə çoxlu boru dəyişilirsə, tullantıların təhvili üçün bu sahədə fəaliyyət göstərən xidmətlə əvvəlcədən əlaqə saxlamaq məqsədəuyğundur.

Lampa sınıbsa

Geniş yayılmış təhlükəsizlik tövsiyələri belədir:

• insanları və ev heyvanlarını otaqdan çıxarın, pəncərəni açın və otağı ən azı 10–15 dəqiqə havalandırın; mərkəzi kondisioner və ya havalandırma sistemi varsa, söndürün;
• qırıntıları tozsoranla yığmayın — tozsoran civəni havaya yayır və özü də çirklənir;
• əlcək geyinin, qırıntıları bərk karton və ya kağızla toplayın, xırda hissələri yapışqan lentlə götürün, səthi nəm kağız dəsmalla silin;
• hamısını qapaqlı şüşə bankaya və ya hermetik bağlanan torbaya qoyun və təhvil verilənə qədər yaşayış sahəsindən kənarda saxlayın;
• otağı sonrakı bir neçə saat ərzində də havalandırın, sonda əllərinizi sabunla yuyun.

Xalça və ya parça üzərində civəni tam təmizləmək çətindir. Belə hallarda yerli sanitariya xidmətindən məsləhət almaq doğru olar.

Floresandan LED-ə keçid haqqında

Floresan borulu svetilniklər hələ çox yerdə işləyir və onlara qulluq lazımdır. LED-ə keçid civəli tullantı məsələsini gələcək üçün aradan qaldırır, amma svetilnikin sxemi nəzərə alınmalıdır: bəzi LED borular köhnə ballast və starterlə işləyir, bəziləri isə sxemin dəyişdirilməsini tələb edir. Bunu svetilnikin və LED borunun təlimatına əsasən elektrik müəyyən etməlidir.

Zaferoğlu Elektrik-in kataloqunda mövcud svetilniklər üçün floresan borular və starterlər də təqdim olunur. Keçid düşünənlər isə eyni kataloqda Gəncədə istehsal olunan müxtəlif soketli Zəfər İşığı LED lampalarına baxa bilər.