UV dezinfeksiya lampaları: adi işıq lampası deyil

Ultrabənövşəyi dezinfeksiya lampası görünüşcə adi lampaya bənzəyə bilər, amma göz və dəri üçün təhlükəlidir. Necə tanımaq, harada və necə istifadə etmək lazımdır.

Bəzi ultrabənövşəyi lampalar satışda adi floresan borudan və ya kiçik kapsul lampadan demək olar ki, fərqlənmir. Eyni altlıq, oxşar ölçü, bəzən eyni svetilnikə sığan gövdə. Amma onların vəzifəsi otağı işıqlandırmaq yox, səthlərdə və havada mikroorqanizmləri zərərsizləşdirməkdir. Bu fərqi bilməmək ciddi göz və dəri zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Ultrabənövşəyi şüalanmanın növləri

Ultrabənövşəyi şüalanma dalğa uzunluğuna görə üç əsas qrupa bölünür.

• UV-A — görünən işığa ən yaxın hissə. Dekorativ «qara işıq» lampaları, bəzi həşərat tələləri və pul yoxlama cihazları bu diapazonda işləyir.
• UV-B — günəş yanığına səbəb olan hissə. Bəzi tibbi və sürünənlər üçün terrarium lampalarında istifadə olunur.
• UV-C — ən qısa dalğalı və bioloji cəhətdən ən aktiv hissə. Mikroorqanizmlərin genetik materialını zədələdiyi üçün dezinfeksiyada tətbiq edilir.

Günəş işığındakı UV-C atmosferdə udulur və yer səthinə demək olar ki, çatmır. Buna görə insan gözü və dərisi bu şüalanmaya qarşı təbii qorunmaya malik deyil.

Nə üçün təhlükəlidir

UV-C lampasına bir müddət baxmaq və ya onun işıqlandırdığı otaqda qalmaq gözün buynuz qişasının yanığına səbəb ola bilər. Əlamətlər çox vaxt bir neçə saat sonra — gözdə qum hissi, yaşarma, işığa qarşı həssaslıq, kəskin ağrı ilə — ortaya çıxır. Dəridə isə günəş yanığına bənzər qızartı yaranır.

Əlavə risk ozondur. Bəzi UV lampaları daha qısa dalğalı şüalanma da verir və havadakı oksigendən ozon əmələ gətirir. Ozon kəskin iyi olan, tənəffüs yollarını qıcıqlandıran qazdır. Qutuda «ozonsuz» və ya «ozonlu» işarəsi olur; ozonlu lampadan sonra otağı yaxşıca havalandırmaq lazımdır.

UV-C həm də plastikləri, rezin araqatları, bəzi boyaları və parçaları zamanla korlayır, rəngini soldurur.

Adi lampadan necə ayırmaq olar

• Qutuda və ya lampanın özündə «UV-C», «germicidal», «bakterisid», «dezinfeksiya» kimi yazılar olur.
• Kolba çox vaxt şəffafdır və içində ağ fosfor örtüyü yoxdur, çünki fosfor ultrabənövşəyini görünən işığa çevirərdi.
• Yanarkən zəif mavi-bənövşəyi işıq verir. Bu görünən işıq aldadıcıdır: zəif görünməsi şüalanmanın zəif olduğu demək deyil.
• Xəbərdarlıq simvolları, göz və dəri qoruması barədə qeydlər olur.

Əsas qayda: məqsədi, markası bilinməyən lampanı adi svetilnikə taxmazdan əvvəl onu diqqətlə yoxlayın. Evdə ehtiyat lampalar qarışıq saxlanılırsa, UV lampalarını ayrıca, işarələnmiş qutuda saxlayın.

Qarışıqlıq çox vaxt başqa yerdən yaranır. Akvarium və hovuz sistemlərindəki UV sterilizatorların içində kiçik boru lampalar olur və onları dəyişərkən ehtiyat hissə adi lampa kimi rəfdə qalır. Dekorativ «qara işıq» lampaları isə əyləncə məqsədilə alınır və UV-A diapazonunda işləsə də, uzun müddət yaxından baxmaq üçün nəzərdə tutulmayıb. Dırnaq salonlarında gel qurutmaq üçün istifadə olunan UV lampalar da ayrıca kateqoriyadır. Bu məhsulların heç biri otaq işıqlandırması üçün deyil və hər birinin öz təlimatına əməl etmək lazımdır.

Düzgün istifadə qaydaları

UV-C lampası yalnız insanların, ev heyvanlarının və bitkilərin olmadığı otaqda yandırılmalıdır. Açarı otaqdan kənarda yerləşdirmək, gecikdirmə taymerindən istifadə etmək və ya hərəkət sensoru ilə avtomatik söndürmə sistemi qurmaq riskləri azaldır.

Həmişə istehsalçının göstərdiyi müddət və məsafəyə əməl edin. Daha uzun işlətmək daha yaxşı nəticə demək deyil, amma materialları daha çox korlayır.

UV-C lampası yalnız birbaşa işıqlanan səthlərə təsir edir. Kölgədə, parça qatları arasında, tozun altında qalan yerlər işlənmir. Ona görə bu lampa adi təmizliyi əvəz etmir, yalnız ona əlavə ola bilər.

Bağlı gövdəli cihazlar — məsələn, havanı içəridən keçirən resirkulyatorlar — şüalanmanı içəridə saxladığı üçün insan olan otaqda da istifadə edilə bilər. Açıq lampalar isə yox.

Sınma və tullantı

Bir çox UV-C boru lampası aşağı təzyiqli civə buxarı ilə işləyir. Belə lampa sınarsa, otağı havalandırın, qırıntıları tozsoranla yığmayın və onları bağlı qabda xüsusi toplama məntəqəsinə təhvil verin. Yeni nəsil UV-C LED-lərdə civə olmur, amma şüalanma təhlükəsi eynidir.

Zaferoğlu Elektrik-in Zəfər İşığı kataloqundakı lampalar ümumi və dekorativ işıqlandırma üçündür, dezinfeksiya lampası deyil. Evdə hər iki növ lampa varsa, onları bir-birindən ayırmaq sadə, amma vacib vərdişdir.