LED işığının rəngi zamanla dəyişirmi

Bir neçə il işləyən LED lampanın işığı yenisinin yanında sarımtıl, yaşılımtıl və ya mavimtıl görünə bilər. Bunun səbəblərini və fərqi necə azaltmağı izah edirik.

Çilçıraqdakı beş lampadan biri yanıb, onu eyni vattlı yeni lampa ilə əvəz etdiniz. Axşam işığı yandıranda fərq dərhal gözə çarpır: yeni lampa daha ağ, köhnələr isə bir az sarımtıl görünür. İlk fikir «yanlış lampa almışam» olur. Amma çox vaxt səbəb yenisində deyil, köhnələrin illər ərzində dəyişməsindədir.

Ağ LED işığı necə yaranır

Ağ işıq verən LED-lərin böyük əksəriyyətində mavi işıq saçan çip və onun üzərindəki fosfor qatı var. Fosfor mavi işığın bir hissəsini udur və sarı-qırmızı diapazonda yenidən şüalandırır. Mavi ilə sarının qarışığı göz üçün ağ görünür. İşığın isti və ya soyuq olması bu qarışığın nisbətindən asılıdır.

Deməli, rəngin sabit qalması üçün çipin mavi şüası, fosfor qatı və işığın keçdiyi bütün şəffaf materiallar illər boyu eyni xüsusiyyətləri saxlamalıdır. Praktikada bu hissələrin hər biri tədricən dəyişir.

Rəng niyə sürüşür

Əsas səbəblər bunlardır:

• Fosforun köhnəlməsi. Yüksək temperatur və güclü şüalanma altında fosforun çevirmə qabiliyyəti tədricən azalır. Mavi işığın daha az hissəsi sarıya çevrildikdə işıq soyuq, mavimtıl tərəfə sürüşür.
• Örtük və linzanın saralması. Çipi örtən silikon və ya epoksid, həmçinin plastik səpələyici günbəz istilik və qısa dalğalı işığın təsirindən saralır. Bu zaman işıq isti, sarımtıl tərəfə keçir.
• Çipin özündəki dəyişikliklər. Uzun müddət yüksək temperaturda işləyən çipin şüalanma xüsusiyyətləri bir qədər dəyişə bilər və bu, fosforla balansı pozur.
• Nəm və çirklənmə. Kip olmayan svetilnikdə nəm və toz optik səthlərdə çöküntü yaradır, işığın çalarını və parlaqlığını dəyişir.

Rəng dəyişikliyi adətən işıq axınının azalması ilə paralel gedir. Sənayedə LED-lərin işıq axınının zamanla necə azaldığı LM-80 metodikası ilə ölçülür və TM-21 üsulu ilə proqnozlaşdırılır; məsələn, L70 göstəricisi işıq axınının ilkin dəyərin 70 faizinə enəcəyi müddəti bildirir. Rəng sürüşməsi isə ayrıca göstəricidir və parlaqlıq hələ normal ikən də hiss oluna bilər.

Hansı təsirin üstün gəlməsi materiallardan və iş şəraitindən asılıdır. Buna görə bəzi lampalar zamanla sarımtıl, bəziləri yaşılımtıl, bəziləri isə mavimtıl olur.

İstilik əsas sürətləndiricidir

Bütün bu proseslərin ortaq cəhəti temperaturdur. Çip və fosfor nə qədər isti işləyirsə, dəyişikliklər bir o qədər tez baş verir. Eyni modelli iki lampadan biri açıq brada, digəri isə kiçik, hava keçirməyən plafonda işləyirsə, bir neçə ildən sonra onların işığı fərqli görünə bilər.

Buna görə rəng sabitliyini qorumağın ən təsirli yolu lampaya uyğun şərait yaratmaqdır: qapalı svetilnik üçün nəzərdə tutulmayan lampanı ora qoymamaq, svetilnikin ətrafında hava dövranını saxlamaq, lampanın gücünü svetilnikin imkanlarına uyğun seçmək.

Köhnəlmə, yoxsa partiya fərqi

Hər rəng fərqi zamanla bağlı deyil. Yeni lampalar arasında da kiçik fərqlər ola bilər, çünki istehsalda çiplər rəng xüsusiyyətlərinə görə qruplara ayrılır və qruplar arasında müəyyən yayılma qalır. Beynəlxalq praktikada bu fərq MacAdam ellipsləri ilə ifadə olunur: pillə sayı nə qədər azdırsa, eyni nominal rəngli lampalar bir-birinə bir o qədər yaxın görünür. Avropa İttifaqının işıq mənbələrinə dair qaydaları da bu göstərici üzrə hədd müəyyən edir.

Fərqi ayırd etmək üçün sadə yoxlama:

• iki yeni lampanı yan-yana yandırın — fərq varsa, bu, partiya və ya model fərqidir;
• köhnə lampanı başqa svetilnikdəki eyni yaşlı lampa ilə müqayisə edin — onlar oxşardırsa, fərq köhnəlmədən qaynaqlanır;
• lampaların rəng temperaturu yazısını (kelvin) yoxlayın — bəzən səbəb sadəcə fərqli nominal çalardır.

Otaqda rəng ahəngini necə qorumaq olar

• Bir otaq və ya bir svetilnik üçün lampaları eyni modeldən və mümkünsə eyni vaxtda alın.
• Ehtiyat üçün bir-iki lampanı elə həmin alışda götürün; sonradan alınan lampa fərqli partiyadan ola bilər.
• Çilçıraqda bir lampa yanarsa və fərq çox narahat edirsə, bütün lampaları birlikdə dəyişməyi düşünün.
• Lampaları qızmadan qoruyun: qapalı plafonda icazəsi olmayan lampa işlətməyin.
• Rəng temperaturunu seçərkən qablaşdırmadakı kelvin dəyərinə baxın, «ağ» və ya «gün işığı» kimi ümumi ifadələrə güvənməyin.

Unutmayın ki, rəngin tədricən dəyişməsi adətən çox yavaş gedir və gündəlik həyatda yalnız köhnə və yeni lampa yan-yana olanda seçilir. Tək işləyən lampada göz bu dəyişikliyə uyğunlaşır.

Zəfər İşığı seriyası Gəncədə fərqli forma və altlıqlarda hazırlanır. Eyni otaq üçün bir neçə lampa seçərkən model adlarını kataloqda müqayisə etmək rahatdır.