LED lentlər: 12 V, 24 V və qidalanma bloku seçimi

LED lentin gərginliyi, uzunluğu və qidalanma blokunun gücü bir-biri ilə bağlıdır. Hesablamanı addım-addım göstərir, tipik səhvləri izah edirik.

Mətbəx şkafının altına çəkilmiş lent bir ucda parlaq ağ, o biri ucda isə sarımtıl və sönük görünürsə, səbəb adətən lentin özü deyil — gərginlik və qidalanma seçimidir. LED lent sadə məhsul kimi görünür, amma düzgün işləməsi üç parametrin uyğunluğundan asılıdır: lentin gərginliyi, uzunluğu və qidalanma blokunun gücü.

12 V və 24 V: fərq haradadır

Ev şəraitində ən çox işlənən lentlər 12 V və 24 V sabit gərginliklə işləyir. Eyni gücdə 24 V lentdən iki dəfə az cərəyan keçir. Bu, praktik baxımdan vacibdir, çünki lentin mis yolları nazikdir və cərəyan artdıqca onlarda gərginlik düşküsü böyüyür.

Gərginlik düşküsü nə deməkdir? Qidalanma lentin bir ucuna verilir, cərəyan isə lentin boyunca bütün LED-lərə paylanır. Uca doğru getdikcə mis yolların müqaviməti gərginliyi azaldır, sonuncu seqmentlərə daha az gərginlik çatır — onlar sönük yanır, bəzən çalarları da dəyişir. 12 V lentdə bu effekt daha tez hiss olunur, ona görə uzun xətlərdə 24 V daha rahat seçimdir.

12 V lentin də öz üstünlükləri var: kəsmə nöqtələri adətən daha sıx olur, lenti qısa və dəqiq ölçüdə kəsmək asanlaşır. Kiçik vitrin, rəf və ya güzgü çərçivəsi üçün bu, əlverişlidir. Bir çox avtomobil və akkumulyatorlu sistem də 12 V-dur.

Əsas qayda: lentin gərginliyi və qidalanma blokunun çıxış gərginliyi mütləq eyni olmalıdır. 12 V lenti 24 V bloka qoşmaq onu qısa müddətdə sıradan çıxarır; 24 V lent 12 V blokda isə ya yanmır, ya da çox sönük işıq verir.

Qidalanma blokunun gücünü hesablamaq

Lentin qablaşmasında və ya texniki sənədində bir metrin gücü göstərilir (W/m). Hesab sadədir:

• lazım olan uzunluğu metrin gücünə vurun;
• alınan rəqəmə ehtiyat əlavə edin — blokun daimi olaraq limitdə işləməməsi üçün adətən 20–30% ehtiyat tövsiyə olunur;
• nəticədən böyük olan ən yaxın standart gücü seçin.

Nümunə: 5 metr lent, metri 14,4 W. Cəmi 72 W alınır. 20% ehtiyatla təxminən 86 W olur, ona görə 100 W-lıq blok seçmək məntiqlidir. Bu lent 12 V-dursa, tam yükdə cərəyan təxminən 6 A olacaq; eyni güclü 24 V lentdə isə 3 A. Cərəyanın yarıya düşməsi naqillərdə və lentin özündə itkini, qızmanı azaldır.

Blok sabit gərginlik (constant voltage) tipli olmalıdır. Ayrı-ayrı güclü LED-lər üçün nəzərdə tutulan sabit cərəyanlı drayverlər lent üçün uyğun deyil.

Uzun xətlər və qoşulma sxemi

Lent istehsalçıları bir qidalanma nöqtəsindən maksimal uzunluğu göstərir, 12 V lentlər üçün bu, çox vaxt təxminən 5 metrdir. Daha uzun xətdə lenti ardıcıl uzatmaq əvəzinə başqa yollar seçmək lazımdır:

• qidalanmanı lentin hər iki ucundan vermək;
• xətti hissələrə bölüb hər hissəni blokdan ayrıca, kifayət qədər qalın naqillə qidalandırmaq;
• 12 V əvəzinə 24 V lentə keçmək.

Blokdan lentə qədər olan naqil də önəmlidir. Uzun və nazik naqil lentin özü kimi gərginlik itirir. Blok uzaqdadırsa, kəsiyi daha böyük naqil seçmək və ya bloku lentə yaxın yerləşdirmək daha yaxşıdır, amma blokun özünə havalanma lazımdır: onu qapalı, isti qutuya sıxışdırmaq ömrünü qısaldır.

İstilik, profil və nəmlik

LED lent işləyərkən qızır və bu istiliyi haraya isə ötürməlidir. Yapışqan tərəfi ilə birbaşa taxtaya və ya plastikə yapışdırılmış güclü lent istiliyi yaxşı ötürə bilmir, zamanla LED-lər tündləşir, yapışqan da qopur. Alüminium profil həm istiliyi yayır, həm lenti mexaniki zədədən qoruyur, həm də diffuzorla birlikdə ayrı-ayrı nöqtələr əvəzinə bərabər xətt görünüşü verir.

Nəmlik üçün IP dərəcəsinə baxın. IP20 lent yalnız quru yerlər üçündür. Mətbəx tezgahının yaxınlığında, vanna otağında sıçrayışlara davamlı versiya seçmək lazımdır. Qidalanma bloku da nəmli zonadan kənarda və ya uyğun qorunma dərəcəsi ilə olmalıdır.

Alışdan əvvəl yoxlama siyahısı

• lentin gərginliyi: 12 V yoxsa 24 V;
• bir metrin gücü və ümumi uzunluq;
• blokun gücü ehtiyatla birlikdə hesablanıbmı;
• blok sabit gərginlik tiplidirmi;
• bir nöqtədən qidalanma üçün icazə verilən uzunluq;
• quraşdırma yeri: profil lazımdırmı, nəmlik varmı;
• dimmer istifadə olunacaqsa, blok və dimmerin bir-birinə uyğunluğu.

Şəbəkə gərginliyi ilə birbaşa işləyən 220 V lentlər də satılır. Onlar blok tələb etmir, amma açıq kontaktlarda təhlükəli gərginlik olduğu üçün quraşdırmanı elektrikçiyə həvalə etmək daha doğrudur.

Lent adətən dekorativ və ya köməkçi işıqdır; otağın əsas işığı üçün lampalar lazımdır. Lentin yanında əsas işıq kimi Zəfər İşığı seriyasının E27 və E14 lampalarından, eləcə də GU10 və G5.3 spotlarından istifadə etmək olar.