Yayda isti lampalar kondisionerin yükünü artırırmı

Lampanın işlətdiyi enerjinin hamısı sonda otaqda istiliyə çevrilir. Bunun yayda soyutmaya necə təsir etdiyini və nə vaxt nəzərə çarpdığını izah edirik.

Bakıda və Gəncədə iyul axşamı kondisioner fasiləsiz işləyir, tavanda isə hələ də bir neçə halogen spot yanır. Bu mənzərə çox evdə tanışdır. Sual yaranır: lampaların verdiyi istilik soyutmaya nə qədər mane olur və bu fərq hiss ediləcək qədərdirmi?

Enerji hara gedir

Fizika burada sadədir. Lampaya verilən elektrik enerjisinin bir hissəsi görünən işığa, qalanı birbaşa istiliyə çevrilir. Görünən işıq da divarlara, mebelə, döşəməyə düşüb udulur və o da sonda istilik olur. Yəni otaqda yanan 100 vattlıq lampa, pəncərədən çıxan cüzi işığı nəzərə almasaq, otağa təxminən 100 vatt istilik verir — işığın rəngindən və texnologiyasından asılı olmayaraq.

Fərq ondadır ki, eyni işığı almaq üçün müxtəlif lampalar fərqli güc tələb edir. Közərmə lampası enerjinin böyük hissəsini infraqırmızı şüalanma və qızma şəklində itirir, buna görə də eyni işıq üçün LED lampadan dəfələrlə çox vatt işlədir. Halogen lampa közərmənin bir az təkmilləşmiş variantıdır və bu baxımdan ona yaxındır. LED isə eyni işıq axınını xeyli az güclə verir, deməli, otağa da xeyli az istilik buraxır.

Kondisioner bu istiliyi necə "ödəyir"

Kondisioner istiliyi otaqdan çıxarıb bayıra atır. Bunun üçün elektrik işlədir, amma çıxardığı istilikdən az: məişət split-sistemlərində bir vatt elektrik adətən bir neçə vatt istiliyi daşıyır. Bu nisbət modeldən, çöl temperaturundan və cihazın vəziyyətindən asılıdır, ona görə də dəqiq rəqəm vermək olmaz.

Bu hesabın bir şərti də var: istilik məhz soyudulan otaqda yaranmalıdır. Lampa balkonda, həyətdə və ya kondisioner olmayan anbarda yanırsa, onun istiliyi soyutma sisteminə yük olmur. Eyni qayda əks istiqamətdə də işləyir: kondisionerli yataq otağında gecə boyu açıq qalan kiçik gecə lampası belə, az da olsa, soyutmanın işinə əlavə edilir. Yəni hesablamaya ev boyu deyil, otaq-otaq baxmaq daha doğrudur.

Praktik nəticə belədir: lampanın otağa verdiyi hər vatt istilik üçün kondisioner təxminən onun bir hissəsi qədər — kobud desək, üçdə bir, dörddə bir qədər — əlavə elektrik işlədir. Yəni isti lampanın yayda real "qiyməti" yalnız öz sərfiyyatı deyil, üstəgəl kondisionerin bu istiliyi çıxarmağa sərf etdiyi enerjidir.

Sadə nümunə

Qonaq otağının asma tavanında 10 ədəd 50 vattlıq halogen spot olduğunu düşünək. Hamısı yananda otağa təxminən 500 vatt istilik gəlir — bu, kiçik bir elektrik qızdırıcısının aşağı rejiminə bərabərdir. Axşam 5 saat yanırsa, lampalar 2,5 kWh işlədir, kondisioner isə bu istiliyi çıxarmaq üçün əlavə olaraq təxminən 0,6–0,8 kWh sərf edə bilər.

Eyni spotları LED ilə əvəz etdikdə hər biri bir neçə vatt işlədir. Nəticədə həm işıqlandırmanın öz sərfiyyatı, həm də kondisionerə düşən əlavə yük təxminən eyni nisbətdə azalır. Fərq xüsusilə bu hallarda hiss olunur:

• kiçik və ya pis havalanan otaqlarda, harada kondisioner onsuz da tam gücdə işləyir;
• çoxlu spot və ya çoxqollu çilçıraq olan məkanlarda;
• mətbəx kimi, istiliyin onsuz da çox olduğu yerlərdə;
• mağaza və ofislərdə, harada işıq bütün gün yanır.

İstiliyin başqa təsirləri

Kondisioner hesabından əlavə, isti lampalar yayda başqa narahatlıqlar da yaradır. Halogen spotun altında oturan adam başının üstündə istilik hiss edir; bu, kondisioner otağı soyutsa belə, rahatlığı azaldır. Asma tavan boşluğunda toplanan istilik naqillərin izolyasiyasını və patronları daha tez köhnəldir. Qapalı plafonun içində isə temperatur otaqdakından xeyli yüksək olur.

LED lampa da tamamilə soyuq deyil: onun istiliyi əsasən altlıq və radiator hissəsində toplanır. Amma ümumi istilik miqdarı gücü ilə mütənasibdir və eyni işıq üçün çox azdır.

Nə etmək olar

• Yayda ən çox yanan lampalardan başlayın: qonaq otağı, mətbəx, dəhliz.
• Halogen spotları eyni soketli (GU10, G5.3) LED spotlarla əvəz edin; transformatorlu 12 voltluq sistemlərdə uyğunluğu yoxlayın.
• Gündüz pərdələri bağlı saxlayıb işıq yandırmaq əvəzinə, günəşin düşmədiyi tərəfdən təbii işıqdan istifadə edin.
• Lazımsız işıqları söndürmək vərdişini yaradın — söndürülmüş lampa nə enerji, nə istilik verir.

Zaferoğlu Elektrik-in Gəncədə istehsal etdiyi Zəfər İşığı çeşidində E27 lampalarla yanaşı GU10 və G5.3 altlıqlı LED spotlar da var; köhnə halogenləri dəyişərkən soketi kataloqda süzərək uyğun modeli tapmaq olar.