Günəş paneli sistemlərində niyə LED işıq seçilir

Avtonom günəş sistemində hər vatt panel sahəsi və akkumulyator tutumu deməkdir. LED işığın bu hesabda niyə həlledici olduğunu izah edirik.

Kənd evində, yay yaylağında, fermada və ya sadəcə elektrik xəttinin çatmadığı bağda günəş panelləri artıq nadir mənzərə deyil. Belə sistemi quran hər kəs tez bir həqiqətlə üzləşir: şəbəkədən fərqli olaraq burada enerji sonsuz deyil. Gün ərzində paneldən nə qədər toplanıbsa, axşam o qədər də işlətmək olar. Bu şəraitdə işıqlandırmanın növü artıq sadəcə hesab məsələsi deyil, bütün sistemin ölçüsünü müəyyən edən amilə çevrilir.

Enerji büdcəsi anlayışı

Avtonom günəş sistemini aylıq hesab kimi yox, gündəlik büdcə kimi düşünmək lazımdır. Panellər gündüz müəyyən miqdar vatt-saat enerji istehsal edir, akkumulyator onu saxlayır, axşam və gecə isə cihazlar bu ehtiyatı xərcləyir. Büdcəni aşdıqda akkumulyator dərin boşalır, sistem sönür və ya akkumulyatorun ömrü qısalır.

İşıqlandırma bu büdcədə xüsusi yer tutur, çünki o, məhz günəşin olmadığı saatlarda işləyir. Gündüz işləyən nasos və ya soyuducu enerjinin bir hissəsini birbaşa paneldən ala bilər; axşam yanan lampa isə tamamilə akkumulyatorun hesabına işləyir. Deməli, lampanın hər vattı iki dəfə "ödənilir": həm paneldə, həm də akkumulyatorda.

Sadə müqayisə

Tutaq ki, bir evdə axşam 5 saat ərzində 6 otaqda işıq yanır. Hər otaqda 60 vattlıq közərmə lampası olsa, gündəlik ehtiyac 6 × 60 × 5 = 1800 vatt-saat olur. Hər otaqda 8 vattlıq LED lampa olsa, eyni hesab 240 vatt-saat verir.

Bu fərqin sistemə təsiri böyükdür. 1800 vatt-saatı saxlamaq üçün lazım olan akkumulyator bankı 240 vatt-saat üçün lazım olandan yeddi dəfədən çox böyük olmalıdır. Eyni nisbətdə panel gücü, idarəetmə kontrolleri və kabel kəsiyi də artır. Başqa sözlə, közərmə lampaları ilə günəş sistemi qurmaq, işığın özündən qat-qat bahalı olan avadanlığı böyütmək deməkdir. Buradakı 8 vatt yalnız hesab nümunəsidir; real lampa seçərkən onun işıq axınına baxmaq lazımdır.

Birbaşa cərəyan yoxsa invertor

Günəş sistemlərində iki əsas sxem var və lampa seçimi də buna görə dəyişir.

Birinci sxemdə işıqlar birbaşa akkumulyatordan, 12 və ya 24 volt sabit cərəyanla işləyir. Bu halda xüsusi olaraq aşağı gərginlik üçün hazırlanmış LED lampalar və ya lentlər lazımdır. Üstünlüyü odur ki, invertor itkisi yoxdur və invertor sönsə belə işıq qalır. Çatışmazlığı — aşağı gərginlikdə cərəyan böyük olduğu üçün uzun kabel xətlərində gərginlik düşür və daha qalın naqil tələb olunur.

İkinci sxemdə akkumulyatorun enerjisi invertor vasitəsilə adi 220 volta çevrilir və evdə standart patronlar, adi E27 və E14 LED lampalar istifadə olunur. Bu, rahatdır, çünki lampa tapmaq asandır və evin naqilləri dəyişmir. Amma invertorun özü də enerji işlədir və onun boş işləmə sərfiyyatı kiçik işıq yükü ilə müqayisədə nəzərəçarpan ola bilər. Gecə yalnız bir-iki lampa yanırsa, bu itki faizlə böyük görünür.

Seçim zamanı nəyə baxmaq lazımdır

• İnvertorun növü. Təmiz sinus çıxışı olmayan ucuz invertorlarda bəzi LED lampalar titrəyə, vızıldaya və ya tez sıradan çıxa bilər. Sistemi qurarkən lampaları invertorla birlikdə sınaqdan keçirin.
• Lampanın sabitliyi. Akkumulyator boşaldıqca gərginlik azalır. Keyfiyyətli drayverli LED lampa bu dəyişikliyə parlaqlığını kəskin itirmədən dözür.
• Harada nə qədər işıq lazım olduğu. Bütün evə eyni güclü lampa qoymaq əvəzinə, dəhliz və anbar üçün zəif, mətbəx və iş yeri üçün güclü işıq planlaşdırmaq büdcəni qoruyur.
• Hərəkət sensorları. Həyət, tualet və dəhliz kimi yerlərdə sensorlu işıq gecə boyu yanan lampanın sərfiyyatını demək olar ki, sıfıra endirir.
• Qış rejimi. Qışda günlər qısa, günəş zəif olur, axşam isə uzun. Sistemi yay günlərinə görə yox, ən qısa günlərə görə hesablamaq lazımdır.

Praktik tövsiyələr

Sistemi planlaşdırarkən əvvəlcə bütün işıq nöqtələrini siyahıya alın: harada, neçə lampa, gündə təxminən neçə saat. Sonra hər biri üçün LED lampanın gücünü yazıb cəmi vatt-saatla hesablayın. Bu rəqəmə soyuducu, televizor və telefon şarjı kimi digər yükləri əlavə edib, üstünə ehtiyat payı qoyun. Belə hesab sistemi quran mütəxəssislə danışarkən də işi xeyli asanlaşdırır.

Mövcud evə günəş sistemi əlavə olunursa, ilk addım panel almaq deyil, köhnə lampaları dəyişmək olmalıdır. Çox vaxt yalnız bu addım sistemin tələb olunan ölçüsünü bir neçə dəfə kiçildir.

Şəbəkə gərginliyi ilə işləyən sxemdə Gəncədəki Zaferoğlu Elektrik zavodunun istehsal etdiyi E27 və E14 altlıqlı Zəfər İşığı LED lampalarından istifadə etmək mümkündür; konkret sistemdə uyğunluq barədə sualları şirkətə ünvanlamaq olar.