12 V akkumulyatorla işləyən LED işıq: bağ evi və qaraj

Elektrik xətti olmayan bağ evində və ya qarajda avtomobil tipli akkumulyatordan LED işıq qurmaq: lampa, naqil, qoruyucu və tutum hesabı.

Şəhərkənarı bağ evinə hələ işıq çəkilməyib, qarajda isə yeganə rozetka qonşunun uzatma kabelidir. Belə yerlərdə sadə və təhlükəsiz bir həll var: 12 voltluq akkumulyator və ona uyğun LED işıq. Avtomobil və ya qayıq üçün nəzərdə tutulmuş akkumulyator bir neçə lampanı axşamlar uzun müddət işlədə bilər — əgər sistem düzgün hesablanıb qurulubsa.

Niyə məhz LED və niyə 12 volt

12 volt şəbəkə gərginliyindən qat-qat aşağıdır və quru şəraitdə insan üçün elektrik zərbəsi təhlükəsi praktik olaraq yaratmır. Bu, həm bağda, həm də nəm qarajda əlverişlidir. Lakin aşağı gərginlikdə eyni güc üçün cərəyan böyük olur: 12 voltda 60 vattlıq yük təxminən 5 amper çəkir. Közərmə lampaları ilə bu, akkumulyatoru bir-iki axşama boşaldar. LED lampalar isə eyni işığı xeyli az güclə verdiyi üçün akkumulyatordan real istifadə etməyi mümkün edir.

Vacib qayda: adi 220 voltluq E27 lampanı birbaşa akkumulyatora qoşmaq olmaz — o, ya ümumiyyətlə yanmayacaq, ya da çox zəif işıq verəcək. Aşağı gərginlik üçün ya xüsusi 12 voltluq LED lampalar (bəziləri eyni E27 altlıqla satılır, amma üzərində gərginlik açıq yazılır), ya LED lentlər, ya da 12 voltla işləyən hazır svetilniklər lazımdır. Adi lampalardan istifadə etmək istəyirsinizsə, akkumulyatorla lampa arasında invertor olmalıdır; bu isə əlavə itki və əlavə avadanlıq deməkdir.

Tutum hesabı: neçə saat yanacaq

Akkumulyatorun üzərində tutum amper-saatla (Ah) yazılır. Enerjini tapmaq üçün tutumu gərginliyə vurun: 60 Ah × 12 V = 720 vatt-saat. Amma bu enerjinin hamısından istifadə etmək olmaz.

Adi qurğuşun-turşu akkumulyatorları, o cümlədən avtomobil akkumulyatorları, dərin boşalmadan tez korlanır. Onların ömrünü qorumaq üçün tutumun təxminən yarısından çoxunu işlətməmək tövsiyə olunur. Deməli, 720 vatt-saatlıq akkumulyatordan praktik olaraq 350 vatt-saata yaxın istifadə etmək məqsədəuyğundur. Litium-dəmir-fosfat akkumulyatorlar daha dərin boşalmaya dözür, amma onların öz qoruma sxemi və şarj qaydası var.

İndi sadə hesab: bağ evində 4 ədəd 5 vattlıq 12 voltluq LED lampa axşam 4 saat yanırsa, gündə 4 × 5 × 4 = 80 vatt-saat işlənir. 350 vatt-saatlıq istifadə oluna bilən ehtiyat 4 axşama yaxın kifayət edir. Eyni hesabı öz lampa sayınız və gücünüzlə aparın, üstünə 20–30 faiz ehtiyat qoyun: naqil itkiləri, soyuq havada tutumun azalması və akkumulyatorun köhnəlməsi nəzərə alınmalıdır.

Naqil və qoruyucu

Aşağı gərginlikli sistemlərin ən çox buraxılan səhvi naqilə və qoruyucuya laqeyd yanaşmaqdır.

• Qoruyucu. Akkumulyatorun müsbət qütbünə mümkün qədər yaxın ərimə qoruyucu və ya avtomat qoyun. Akkumulyator böyük cərəyan verə bilir; qısaqapanma zamanı nazik naqil bir neçə saniyədə qızıb yanğına səbəb ola bilər.
• Naqil kəsiyi. Uzun xətlərdə gərginlik düşür və lampalar zəif yanır. Qarajın bir başından o biri başına çəkilən xətt üçün "zəng naqili" yetərli deyil; məsafə və cərəyana görə kəsik seçin.
• Bağlantılar. Burulmuş və izolentlə sarınmış uclar nəmdə oksidləşir. Klemmalardan, sıxma uclarından və ya lehimləmədən istifadə edin.
• Qütblük. LED lampalar qütblüyə həssasdır; qırmızı və qara naqilləri qarışdırmayın.
• Açar. Hər lampaya və ya qrupa ayrıca açar qoymaq həm rahatlıq, həm də qənaətdir.

Şarj və saxlanma

Akkumulyatoru şəhərdə şarj edib gətirmək mümkündür, amma daha rahat yol kiçik günəş paneli və şarj kontrolleridir. Kontroller akkumulyatoru həddən artıq doldurmaqdan qoruyur, bəzi modellərdə isə aşağı gərginlikdə yükü avtomatik ayıran funksiya var — bu, akkumulyatoru dərin boşalmadan xilas edir.

Qarajda qurğuşun-turşu akkumulyatoru şarj edilərkən qaz ayrıla bilər. Onu havalandırılan yerdə, qığılcım mənbələrindən uzaqda saxlayın. Qışda boşalmış akkumulyator donma riskinə daha açıqdır, ona görə də mövsüm sonunda onu dolu vəziyyətdə saxlamaq lazımdır.

Nə vaxt başqa həll düşünmək lazımdır

12 voltluq sistem bir neçə lampa, telefon şarjı və kiçik cihazlar üçün uyğundur. Güclü alətlər, qızdırıcı və ya soyuducu işlətmək lazımdırsa, invertorlu və daha böyük akkumulyator bankı olan sistem, yaxud şəbəkəyə qoşulma daha real seçimdir. Belə sistemin layihəsi üçün elektrik mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək lazımdır.

Bağ evinə sonradan şəbəkə elektriki çəkildikdə isə standart 220 voltluq LED lampalara keçmək olar; Gəncədə Zaferoğlu Elektrik tərəfindən istehsal olunan Zəfər İşığı çeşidi bu hal üçün E27 altlıqlı müxtəlif güclü lampaları əhatə edir.