Lampa və svetilnik: fərq nədir

Lampa işıq mənbəyidir, svetilnik isə onu saxlayan, qidalandıran və işığı yönəldən qurğu. Bu fərqi bilmək alışda və təmirdə səhvlərin qarşısını alır.

Elektrik mağazasında tez-tez belə bir səhnə yaşanır: müştəri «lampa lazımdır» deyir, satıcı rəfdən E27 lampa götürür, müştəri isə başını bulayır — o, tavandan asılacaq bütöv işıq qurğusu axtarırdı. Gündəlik danışıqda bu iki söz qarışdırılır, amma texniki baxımdan fərqli şeylərdir. Fərqi bilmək həm alışda, həm də sönmüş işığı bərpa edərkən vaxta qənaət edir.

Lampa: işığın özü

Lampa elektrik enerjisini işığa çevirən mənbədir. Közərmə lampasında bu işi qızan tel görür, halogen lampada tel halogen qazı ilə doldurulmuş kapsulun içindədir, floresan borusunda qaz boşalması və lüminofor örtük işləyir, LED lampada isə yarımkeçirici işıq diodları.

Lampanın öz parametrləri var: altlıq (soket) tipi — E27, E14, GU10, G5.3 və s., güc, işıq axını, rəng temperaturu, forma və ölçü. Lampa svetilnikə taxılır və lazım olanda çıxarılıb yenisi ilə əvəz olunur. Başqa sözlə, lampa sərf olunan hissədir.

Bir incəlik də var: adi LED lampanın içində kiçik elektron sxem — sürücü — gizlənib. Buna görə LED lampa tək diod deyil, altlığı, sxemi, soyuducu gövdəsi və səpələyici kolbası olan kiçik bir cihazdır. Amma funksiyası yenə də işıq mənbəyi olmaqdır.

Svetilnik: lampanı saxlayan və işığı idarə edən qurğu

Svetilnik lampanı yerləşdirən, ona cərəyan ötürən və işığı lazım olan istiqamətə paylayan qurğudur. Çilçıraq, bra, torşer, masa lampası, tavan plafonu, nöqtəvi spot, LED panel — bunların hamısı svetilnik növləridir.

Tipik svetilnikin tərkibi belədir:

• gövdə — metal, plastik və ya şüşədən, bütün hissələri bir yerdə saxlayır;
• patron — lampanın taxıldığı kontakt hissəsi;
• daxili naqillər və klemmlər — şəbəkəyə qoşulma nöqtəsi;
• optika — plafon, səpələyici, reflektor və ya linza, işığın formasını müəyyən edir;
• bərkitmə elementləri — tavana, divara və ya dirəyə quraşdırmaq üçün;
• bəzi modellərdə əlavə elektronika — drayver, transformator və ya ballast.

Qoruma dərəcəsi (IP), elektrik təhlükəsizliyi sinfi və patronun buraxıla bilən maksimal gücü svetilnikə aid göstəricilərdir, lampaya yox.

Daha bir vacib məqam: svetilnik lampanın verdiyi işığın hamısını otağa ötürmür. Plafonun şüşəsi, səpələyici və reflektor işığın bir hissəsini udur və ya başqa istiqamətə yönəldir. Buna görə eyni lampa şəffaf şüşəli açıq svetilnikdə bir cür, qalın mat plafonda isə tamam başqa cür işıqlandırma yaradır. Otağın nə qədər işıqlı olacağını qiymətləndirərkən yalnız lampanın qutusundakı göstəriciyə deyil, svetilnikin tipinə də baxmaq lazımdır. İnteqrasiya olunmuş LED svetilniklərdə istehsalçılar çox vaxt məhz svetilnikin çıxışındakı işıq axınını göstərir və bu, müqayisəni asanlaşdırır.

İnteqrasiya olunmuş LED: sərhəd bulanıqlaşanda

Son illərdə çox yayılan LED panellər, nazik tavan svetilnikləri və bəzi spotlarda ayrıca lampa yoxdur. Diodlar birbaşa svetilnikin gövdəsinə bərkidilmiş lövhədədir, qidalanmanı isə daxili və ya xarici drayver verir. Belə məhsulda «lampanı dəyişmək» anlayışı olmur: diodlar zəifləyəndə ya bütün svetilnik, ya da istehsalçı nəzərdə tutubsa, LED modul və ya drayver dəyişdirilir.

Bunun həm üstün, həm zəif tərəfi var. İnteqrasiya olunmuş svetilnik daha nazik ola bilər və onun soyuması gövdəyə görə hesablanır. Dəyişdirilə bilən lampalı svetilnikdə isə yalnız sərf hissəsi yenilənir, gövdə illərlə yerində qalır.

Fərqi bilmək praktikada nəyə kömək edir

İşıq sönəndə ilk sual budur: nasazlıq lampadadır, yoxsa svetilnikdə? Sadə yoxlama ardıcıllığı:

• lampanı çıxarıb eyni soketli, işlək olduğu bilinən başqa svetilnikdə yoxlayın;
• lampa orada yanırsa, problem svetilnikdədir — patron, naqil, açar və ya drayver;
• lampa orada da yanmırsa, lampanı dəyişmək kifayətdir;
• patronda qaralma, ərimə və ya yanıq iyi varsa, svetilniki şəbəkədən ayırın və elektrikə müraciət edin.

Alışda da bu ayrım önəmlidir. Svetilnik seçərkən onun hansı lampa ilə işlədiyinə baxın: soket tipi, lampanın yerləşə biləcəyi maksimal ölçü, patronun güc həddi. Dar şüşə plafona iri gövdəli yüksək güclü lampa sığmaya bilər, qapalı plafonda isə istilik yığılır. Lampa alarkən isə əksinə — svetilnikin tələblərindən başlayın.

Vanna otağı, eyvan və ya həyət üçün nəmə qarşı qoruma da svetilnikə aiddir. Açıq patronlu dekorativ svetilnikə hansısa lampa taxmaq onu rütubətli yer üçün uyğun etmir.

Dildəki qarışıqlıq

Azərbaycan dilində «lampa» sözü danışıqda həm işıq mənbəyi, həm də masa lampası kimi bütöv qurğu üçün işlənir. İngilis dilində «lamp» da ikimənalıdır: bulb mənasında və table lamp mənasında. Rus dilində ayrım daha aydındır: «лампа» mənbədir, «светильник» qurğudur, «люстра» isə svetilnikin bir növüdür. Mağazada soket tipini və ya svetilnikin növünü dəqiq adlandırmaq qarışıqlığı aradan qaldırır.

Bu bölgüdə Zaferoğlu Elektrik svetilnik deyil, lampa istehsalçısıdır: Gəncə zavodu Zəfər İşığı LED lampalarını buraxır; kataloqda közərmə, halogen və floresan lampalar da var. Svetilnikinizin patron tipini bilirsinizsə, uyğun lampanı soketə görə tapmaq çətin olmayacaq.