İşığı iki yerdən idarə etmək: keçid açarları

Uzun dəhlizdə, pilləkəndə və yataq otağında işığı iki nöqtədən yandırıb-söndürmək üçün keçid açarları qoyulur. Sxemin məntiqini və tipik səhvləri izah edirik.

Uzun dəhlizin bir ucunda işığı yandırıb o biri ucuna çatanda geri qayıtmaq, yaxud yataqdan qalxıb qapının yanındakı açara getmək — gündəlik narahatlıqdır. Bunu aradan qaldırmaq üçün xüsusi kabel və ya ağıllı sistem şərt deyil. Onilliklərdir istifadə olunan sadə həll var: keçid açarları. Rus dilli mənbələrdə onlar «проходной выключатель», ingilis dilində isə «two-way switch» adlanır.

Adi açardan fərqi nədir

Adi açarın iki kontaktı var: dövrəni ya bağlayır, ya açır. Keçid açarının isə üç sıxacı olur. Biri ortaq kontaktdır (çox vaxt L və ya COM ilə işarələnir), digər ikisi çıxışlardır (L1 və L2 və ya 1 və 2). Açarın klavişi hər vəziyyətdə ortaq kontaktı iki çıxışdan birinə qoşur. Yəni keçid açarı dövrəni qırmır, sadəcə cərəyanın yolunu bir xətdən digərinə «keçirir».

Zahirən bu açarlar adi açardan fərqlənməyə bilər. Onları tanımaq üçün arxa tərəfdəki sıxaclara, qutudakı sxemə və ya klavişin üzərindəki kiçik ikitərəfli ox işarəsinə baxmaq lazımdır.

Sxem necə işləyir

İki yerdən idarə üçün iki keçid açarı lazımdır. Faza xətti birinci açarın ortaq kontaktına gəlir. Birinci açarın iki çıxışı ikinci açarın iki çıxışı ilə iki ayrıca naqil vasitəsilə birləşdirilir; bu naqillərə çox vaxt «körpü» və ya «əlaqə naqilləri» deyilir. İkinci açarın ortaq kontaktından isə naqil lampaya gedir. Neytral naqil birbaşa lampaya qoşulur və açarlardan keçmir.

Məntiq sadədir: hər iki açar eyni xətti seçəndə dövrə bağlanır və lampa yanır; açarlardan biri vəziyyətini dəyişəndə yollar üst-üstə düşmür və lampa sönür. Buna görə hər açar digərinin vəziyyətindən asılı olmayaraq işığın vəziyyətini tərsinə çevirir.

Üç və daha çox yerdən idarə lazım olduqda iki keçid açarının arasına bir və ya bir neçə çarpaz (aralıq) açar qoyulur. Çarpaz açarın dörd sıxacı olur və iki əlaqə naqilini ya düz, ya da çarpaz birləşdirir.

Harada xüsusilə faydalıdır

• Uzun dəhlizlər və L formalı keçidlər: hər girişdə bir açar.
• Pilləkənlər: aşağı və yuxarı mərtəbədə.
• Yataq otağı: qapının yanında və çarpayı başında.
• Qaraj və ya anbar: həm bina içindən, həm də çöl qapısından.
• İki girişli qonaq otağı və ya mətbəx-yemək zonası.

Böyük obyektlərdə, məsələn, çoxlu nöqtədən idarə olunan uzun dəhlizlərdə çarpaz açarların sayı artdıqca naqillər də çoxalır. Belə yerlərdə impuls rele ilə işləyən sxem daha sadə ola bilər: bütün düymələr paralel qoşulur və hər basış releni növbəti vəziyyətə keçirir.

Tipik səhvlər və əlamətləri

Keçid açarlarında ən çox rast gəlinən problemlər quraşdırma zamanı naqillərin qarışdırılmasından yaranır:

• Ortaq kontakt ilə çıxışlardan biri səhv salınıb: işıq yalnız açarlardan birinin müəyyən vəziyyətində idarə olunur.
• Əlaqə naqillərindən biri qırılıb və ya sıxac boşalıb: işıq bəzən yanır, bəzən yox, «məntiqsiz» davranır.
• Açarlardan keçən neytral olub, faza isə birbaşa lampaya gedib: işıq idarə olunur, amma sönülü vəziyyətdə belə patronda gərginlik qalır. Bu, lampanı dəyişəndə elektrik vurması riski deməkdir.
• İşıqlı indikatorlu açarlar: bəzi hallarda indikatorun kiçik cərəyanı söndürülmüş LED lampanın zəif parlamasına və ya ara-sıra yanıb-sönməsinə səbəb olur.

Əgər açarları dəyişməyi və ya yeni sxem qurmağı planlaşdırırsınızsa, bu işi elektrik ustasına tapşırmaq daha doğrudur. Fazanın düzgün təyini, qutudakı naqillərin markalanması və avtomat açarın söndürülməsi kimi addımlar təcrübə tələb edir.

LED lampalarla uyğunluq

Keçid açarı lampanın növündən asılı deyil: o, sadəcə dövrəni bağlayır və açır. Buna görə adi LED, filament və ya digər lampalarla problemsiz işləyir. Diqqət edilməli iki məqam qalır. Birincisi, açarlardan birində dimmer varsa, lampa dimmerlə uyğun olmalıdır. İkincisi, işıqlı açarlarda LED lampa zəif parıldayırsa, indikatorsuz açar qoymaq və ya faza-neytral bağlantısını yoxlatmaq adətən məsələni həll edir.

İki yerdən idarə olunan dəhliz və pilləkən işıqlandırması üçün Zaferoğlu Elektrik-in kataloqundakı E27 və E14 soketli Zəfər İşığı LED lampalarından uyğun olanı seçmək mümkündür; açarlar isə lampanın növünə görə dəyişdirilməli deyil.