Lampanın montaj vəziyyəti: başı aşağı, yana və yuxarı

Eyni LED lampa asma svetilnikdə, masa lampasında və divar brasında fərqli istilik şəraitində işləyir. Montaj vəziyyətinin işığa və lampanın ömrünə təsirini izah edirik.

Köhnə sapı olan lampanı patrona necə gəldi burmaq olardı — altlığı yuxarıda da, aşağıda da eyni işləyirdi. LED lampada isə işığı verən diodlarla yanaşı, altlığın içində gizlənmiş elektron drayver də var və o, istiliyə həssasdır. Ona görə lampanın patronda necə dayanması — altlığı yuxarıda, aşağıda və ya yanda — həm istilik rejiminə, həm də işığın paylanmasına təsir edir.

İstilik hara gedir

LED lampada diodlar adətən mat kolbanın altındakı yastı lövhədə yerləşir. Onların yaratdığı istilik lövhədən gövdəyə, oradan da ətraf havaya ötürülür. Drayver isə lövhə ilə vintli altlıq arasındakı plastik və ya metal gövdənin içindədir. İsti hava həmişə yuxarı qalxır və bu sadə fakt montaj vəziyyətini önəmli edir.

• Altlıq yuxarıda, kolba aşağıya baxır (asma lampa, çilçıraq qolu, tavan plafonu): diodlardan qalxan isti hava gövdə boyunca drayverə və patrona doğru hərəkət edir. Drayver bu vəziyyətdə ən çox qızır.
• Altlıq aşağıda, kolba yuxarıya baxır (masa lampası, torşer, yuxarı işıq saçan divar svetilniki): istilik kolbadan yuxarı, drayverdən uzağa gedir. İstilik baxımından bu, ən yüngül rejimdir.
• Lampa yana baxır (bra, divar svetilnikləri): aralıq vəziyyətdir, istiliyin bir hissəsi gövdənin yuxarı tərəfindən yayılır.

Açıq svetilnikdə bu fərqlər çox vaxt kritik deyil. Problem kiçik, qapalı plafonda başlayır: altlığı yuxarıda olan lampa qapalı şüşə kürənin içində qaldıqda isti hava çıxmağa yer tapmır və drayver daim yüksək temperaturda işləyir.

Montaj vəziyyəti və lampanın ömrü

Elektron komponentlərin, xüsusən elektrolitik kondensatorların köhnəlməsi temperaturdan güclü asılıdır: iş temperaturu nə qədər yüksəkdirsə, köhnəlmə o qədər sürətli gedir. LED-lərin özündə də yüksək temperatur işıq axınının tədricən azalmasını sürətləndirir. Buna görə eyni lampa masa lampasında daha uzun, qapalı asma plafonda isə daha qısa müddət işləyə bilər.

Keyfiyyətli lampalarda termal qoruma olur: həddindən artıq qızma zamanı drayver gücü azaldır və ya lampanı müvəqqəti söndürür. Əgər tavandakı lampa bir müddət işləyib sönürsə və soyuduqdan sonra yenidən yanırsa, montaj vəziyyəti və havalanma ilk yoxlanılacaq məqamlardandır.

İşığın paylanması da dəyişir

Klassik közərmə lampası işığı demək olar ki, hər tərəfə bərabər saçırdı. Adi LED lampada isə diodlar lövhənin bir üzündə yerləşdiyi üçün işığın böyük hissəsi kolba istiqamətinə yönəlir, altlığa doğru isə az işıq düşür. Bunun praktiki nəticələri var:

• Aşağıya baxan asma lampada işıq birbaşa masaya və döşəməyə düşür, tavan isə nisbətən qaranlıq qalır.
• Yuxarıya baxan torşerdə işıq tavana yönəlir və otaq əks olunmuş, yumşaq işıqla işıqlanır.
• Yana baxan brada divarın bir hissəsi parlaq, digər hissəsi kölgəli ola bilər.

Hər tərəfə işıq lazım olan yerlərdə — məsələn, açıq çilçıraqlarda — filament LED lampalar və ya geniş şüalanma bucağı olan modellər daha təbii nəticə verir.

Lampa qutusunda nəyə baxmalı

İstehsalçılar montaj vəziyyəti ilə bağlı məhdudiyyəti adətən qutuda və ya təlimatda göstərir. Ən çox rast gəlinən iki variant var: «istənilən vəziyyət» (universal) və müəyyən istiqamətlərin qadağan olunması. Bundan başqa, qapalı svetilnikdə istifadəyə icazə verilib-verilmədiyini göstərən işarə və yazıya da diqqət edin. Bu məlumat yoxdursa, lampanı qapalı, altlığı yuxarıda olan plafonda istifadə etməzdən əvvəl satıcıdan soruşmaq doğrudur.

Köhnə texnologiyalarda məhdudiyyət daha sərt ola bilər. Bəzi halogen və yüksək təzyiqli boşalma lampalarının yalnız müəyyən vəziyyətdə işləməsinə icazə verilir; bu lampaları dəyişəndə təlimata əməl etmək vacibdir.

Qısa yoxlama siyahısı

• Asma və tavan svetilnikində lampa qapalı plafon içindədirsə, bu cür istifadəyə uyğunluğunu yoxlayın.
• Kiçik plafonda imkan varsa, daha kiçik güclü lampa seçin: daha az istilik, daha yüngül rejim deməkdir.
• Svetilnikin havalandırma deşiklərini toz və həşəratdan təmizləyin.
• Lampa tez-tez sönüb yanırsa və ya kolbası çox qızırsa, onu açıq svetilnikdə yoxlayın: problem aradan qalxırsa, səbəb istilikdir.
• İşığın hara düşməsi vacibdirsə, lampanın şüalanma bucağına və formasına baxın.

Altlığı yuxarı baxan açıq çilçıraqlarda işığın hər tərəfə yayılması vacibdirsə, klassik E27 lampalarla yanaşı Zəfər İşığı seriyasındakı E14 filament və şam formalarını da sınamağa dəyər.