Lampanın yazılan gücü ilə faktiki istehlak niyə fərqlənir

Rozetka vattmetri lampada yazılandan fərqli rəqəm göstərəndə tələsik nəticə çıxarmaq olmaz. Fərqin əsas səbəblərini və düzgün ölçmə qaydasını izah edirik.

Ucuz rozetka vattmetri alıb evdəki cihazları yoxlamaq maraqlı məşğuliyyətdir. Lakin çox vaxt ilk təəccüb lampalarda yaşanır: üzərində 9 W yazılmış LED lampa ölçüdə 7,5 W, başqa biri 11 W, bəzən isə tamamilə anlaşılmaz bir rəqəm göstərir. Bu, həmişə lampanın «yalan» dediyi anlamına gəlmir. Fərqin bir neçə texniki səbəbi var və onların çoxu ölçmənin özü ilə bağlıdır.

Nominal güc nəyi ifadə edir

Lampa üzərindəki vatt dəyəri nominal, yəni müəyyən şərtlərdə — nominal gərginlikdə, otaq temperaturunda, lampa sabit iş rejiminə çatdıqdan sonra — ölçülən orta istehlakdır. İstehsal zamanı eyni seriyanın lampaları arasında kiçik fərqlər qaçılmazdır: drayverin komponentləri, diodların parametrləri tam eyni olmur. Buna görə beynəlxalq standartlar və tənzimləmə qaydaları elan olunan gücə müəyyən yol verilən kənarlaşma (tolerans) nəzərdə tutur.

Qutuda ayrıca «60 W ekvivalent» kimi yazı da ola bilər. Bu, istehlak deyil, lampanın işıq axınının təxminən hansı közərmə lampasına uyğun gəldiyini göstərən müqayisədir. Real istehlak həmişə ayrıca, adətən daha kiçik rəqəmlə yazılır. İki rəqəmi qarışdırmaq ən yayğın səhvdir.

Vatt, volt-amper və güc əmsalı

LED lampanın drayveri şəbəkədən sinusoidal olmayan, impulslu cərəyan çəkir. Nəticədə görünən güc (VA) aktiv gücdən (W) böyük olur, aradakı nisbət isə güc əmsalı (PF) adlanır. Sadə cihazlar bəzən görünən gücü və ya cərəyanla gərginliyin sadə hasilini «vatt» kimi göstərir. Belə halda ölçülən rəqəm lampanın real enerji istehlakından xeyli yüksək çıxa bilər.

Məişət sayğacı aktiv enerjini (kVt·saat) hesablayır. Ona görə ev üçün maraqlı olan göstərici W-dir, VA deyil. Vattmetrinizin həm W, həm VA, həm də PF göstərdiyinə baxın: üçü birlikdə görünürsə, cihaz ən azından bu anlayışları ayırd edir.

Ölçmə cihazının öz xətası

Rozetka vattmetrləri adətən elektrikli qızdırıcı, soyuducu kimi yüzlərlə vatt çəkən yüklər üçün nəzərdə tutulur. Bir neçə vattlıq yükdə onların nisbi xətası kəskin artır. Bəzi modellər çox kiçik yükü ümumiyyətlə düzgün görmür və ya dəyərləri yuvarlaqlaşdırır. Üstəlik, impulslu cərəyanı ölçmək üçün cihazın kifayət qədər sürətli seçmə etməsi lazımdır; sadə modellərdə bu həmişə olmur.

Praktik çıxış yolu yükü böyütməkdir. Eyni modeldən bir neçə lampanı bir uzadıcıya qoşub ümumi gücü ölçün, sonra lampa sayına bölün. Bu, həm cihazın xətasının payını azaldır, həm də ayrı-ayrı nüsxələr arasındakı fərqi ortalayır. Daha dəqiq nəticə lazımdırsa, məsələn, bir neçə yüz lampalıq obyekt üçün qərar verilirsə, ölçməni sertifikatlı güc analizatoru olan elektrik mütəxəssisinə tapşırmaq məntiqlidir.

Gərginlik, temperatur və iş rejimi

Şəbəkə gərginliyi gün ərzində dəyişir. Közərmə lampasında gərginlik artanda güc də nəzərəçarpacaq dərəcədə artır. LED lampaların çoxunda drayver cərəyanı sabitləşdirdiyi üçün bu təsir zəifdir, amma sadə sxemli modellərdə gərginlik dəyişikliyi istehlaka və parlaqlığa təsir edə bilər.

Temperatur da rol oynayır. Soyuq lampa yandırıldıqdan sonra ilk dəqiqələrdə istehlakı bir az dəyişə bilər, diodlar qızdıqca iş nöqtəsi sabitləşir. Ölçməni yandırmadan dərhal sonra yox, lampa bir müddət işlədikdən sonra aparmaq daha doğrudur.

Dimmerli və ya uzaqdan idarə olunan lampalarda əlavə məqam var: parlaqlıq azaldılanda güc də azalır, ağıllı lampalar isə söndürülmüş vəziyyətdə belə qəbuledici modulu üçün az miqdarda enerji çəkir.

Düzgün yoxlama üçün qısa plan

• Ölçməni lampa ən azı bir neçə dəqiqə yandıqdan sonra aparın.
• Cihazda W, VA və PF dəyərlərini ayrı-ayrı qeyd edin; müqayisəni W ilə edin.
• Kiçik güclü lampaları bir neçəsini birlikdə ölçün və ortalamanı hesablayın.
• Eyni anda şəbəkə gərginliyini də yazın; çox aşağı və ya yüksək gərginlikdə nəticə fərqli ola bilər.
• «Ekvivalent» rəqəmi ilə real istehlakı qarışdırmayın.
• Fərq çox böyükdürsə və lampa həm də qızır, titrəyir və ya səs çıxarırsa, bu artıq ölçmə məsələsi deyil — lampanı istifadədən çıxarmaq daha düzgündür.

Kiçik kənarlaşmalar normaldır və aylıq hesaba praktiki təsiri yoxdur; enerji qənaəti əsasən düzgün texnologiyanın seçilməsindən və işığın lazımsız yanmamasından asılıdır. Faktiki gücü ölçdükdən sonra yeni lampanı seçmək asandır: Zəfər İşığı E27 lampaları 7 vattdan 22 vatta qədər bir neçə pillədə buraxılır.