Lampa bir müddət işləyib sönür, sonra yenə yanır: niyə

Yarım saat işləyib sönən, soyuyanda yenidən yanan lampa çox vaxt istilik problemi olduğunu göstərir. Termal qorumanı, digər səbəbləri və evdə aparılacaq yoxlamaları izah edirik.

Axşam masa lampası normal yanır, qırx dəqiqə sonra birdən sönür. Beş-on dəqiqə keçir, heç nəyə toxunmamısınız, amma lampa yenidən yanır. Bu davranışın «ritmi» əslində ən vacib ipucudur: lampa təsadüfi vaxtlarda deyil, müəyyən iş müddətindən sonra sönürsə, səbəb böyük ehtimalla istilikdir.

Drayverin istilik qoruması necə işləyir

LED lampanın gövdəsində, altlığa yaxın hissədə drayver yerləşir — şəbəkə gərginliyini LED-lər üçün uyğun cərəyana çevirən kiçik elektron lövhə. Onun komponentləri, xüsusən elektrolit kondensatorlar, yüksək temperaturda tez köhnəlir. Buna görə bir çox drayverdə temperatur sensoru olur.

Qoruma iki cür qurula bilər. Bəzi drayverlər temperatur həddi aşanda cərəyanı tədricən azaldır — lampa sönmür, sadəcə bir qədər sönükləşir; bunu çox vaxt hiss etmirsiniz. Başqaları isə müəyyən temperaturda lampanı tamamilə söndürür və drayver soyuyanda yenidən işə salır. Məhz ikinci halda «sönür-yanır» dövrü görünür.

Qoruma işə düşürsə, bu, onun işlədiyini göstərir, amma həm də lampanın öz imkanından artıq istiliyə məruz qaldığı deməkdir. Bu vəziyyətin uzun müddət davam etməsi ömrü qısaldır.

Lampanı nə qızdırır

Adətən günahkar lampanın özü deyil, onun yerləşdiyi şəraitdir:

• Qapalı plafon. Hava dövranı olmayan şüşə və ya plastik örtüyün içində isti hava yığılır, temperatur get-gedə artır.
• Yuxarıya baxan patron. İstilik yuxarı qalxır; altlığı aşağıda olan lampada drayver öz LED-lərinin qızdırdığı havanın içində qalır. Abajurlu torşerlərdə və yuxarı istiqamətli divar lampalarında bu tez-tez olur.
• Kiçik svetilnikdə yüksək güc. Böyük güclü lampa kiçik, dar abajurun içində lazımi qədər soyuya bilmir.
• İsti mühit. Mətbəx aspiratorunun yaxını, günəş düşən pəncərə önü, çardaq, yay aylarında havalandırılmayan anbar.
• Tavan içinə quraşdırılmış svetilniklər. Üstü istilik izolyasiyası ilə örtülmüş tavanda istilik çıxmağa yer tapmır.

Tipik nümunə: yataq otağında qapalı şüşə plafona güclü E27 lampa qoyulub. Qışda heç bir problem olmur, yayda isə otaq isti olduğu üçün lampa hər axşam bir dəfə sönüb yanmağa başlayır.

İstilikdən başqa səbəblər

Hər sönüb-yanma istilikdən deyil. Aşağıdakı variantları da nəzərə alın:

• Zəif kontakt. Patronun içindəki kontakt dili əzilib və ya naqil vintlə bərk sıxılmayıb. Metal qızdıqca genişlənir, kontakt açılır, soyuyanda yenidən bağlanır. Bu halda patronun özü də qızır, bəzən yanıq izi görünür — bu, təhlükəli vəziyyətdir.
• Köhnələn kondensator. Drayverdəki kondensator tutumunu itirdikcə lampa əvvəlcə titrəməyə, sonra isə isinəndə sönməyə başlaya bilər. Lampada əvvəllər belə problem yox idisə, uzun müddətdən sonra peyda olubsa, bu ehtimal böyükdür.
• Gərginlik dəyişmələri. Eyni vaxtda evin başqa lampaları da titrəyirsə və ya sönürsə, problem şəbəkədədir, lampada deyil.
• Taymer, sensor və ya dimmer. Hərəkət sensoru, pilləkən taymeri və ya uyğunsuz dimmer dövrəni öz məntiqi ilə açıb-bağlayır. Lampanı adi açarlı svetilnikdə yoxlamaq bunu ayırd etməyə kömək edir.
• Svetilnikin öz qoruması. Bəzi quraşdırılan svetilniklərdə və transformatorlarda ayrıca termal ayırıcı olur, o da lampadan asılı olmayaraq işi dayandırır.

Evdə necə yoxlamaq olar

• Sönmə vaxtını qeyd edin. Hər dəfə təxminən eyni müddətdən sonra sönürsə, istilik ehtimalı yüksəkdir; tamamilə təsadüfi vaxtlarda sönürsə, kontakt və ya şəbəkəyə baxın.
• Lampanı açıq svetilnikə köçürün. Açıq masa lampasında, altlığı yuxarıda olmaqla normal işləyirsə, səbəb əvvəlki svetilnikin şəraitidir.
• Eyni yerə daha aşağı güclü lampa qoyun. Problem yox olursa, svetilnik həmin güc üçün kifayət qədər soyumur.
• Elektrik söndürülmüş halda patrona baxın. Qaralmış kontakt, ərimiş plastik, boş oturan lampa varsa, svetilniki işlətməyin və elektrikçiyə göstərin.
• Qutudakı xəbərdarlıqları oxuyun. «Qapalı svetilnik üçün deyil» işarəsi varsa, lampanın yeri dəyişməlidir.

Nə etmək lazımdır

Qapalı plafon üçün həm ölçüsü, həm gücü svetilnikə uyğun lampa seçmək, mümkünsə havalanan plafona keçmək ən sadə həlldir. İstiliyə görə sönən lampanı eyni şəraitdə işlətməyə davam etmək onun tezliklə tamamilə sıradan çıxmasına gətirib çıxarır.

Zəfər İşığı çeşidində T formalı yüksək güclü və qarğıdalı tipli lampalar da var; belə iri gövdəli lampaları seçəndə svetilnikin ölçüsünü və havalanmasını əvvəlcədən nəzərə almaq, Zaferoğlu Elektrik-in kataloqunda isə soket və forma üzrə alternativləri müqayisə etmək olar.