Starter nədir və LED boruda lazımdırmı

Starter floresan borunu alışdıran kiçik silindrdir. Onun necə işlədiyini, sıradan çıxma əlamətlərini və LED boruya keçəndə nə baş verdiyini izah edirik.

Floresan svetilniki açanda borunun bir-iki dəfə sayrışıb sonra yanması çoxlarına tanışdır. Bu qısa «tərəddüdün» arxasında svetilnikin içindəki kiçik, adətən ağ və ya mavi plastik silindr dayanır — starter. LED borulara keçid zamanı ən çox verilən suallardan biri də məhz onunla bağlıdır: starteri saxlamaq, dəyişmək, yoxsa çıxarıb atmaq lazımdır?

Starter nə işə yarayır

Floresan boru dərhal yana bilmir. Onun uclarındakı elektrodlar əvvəlcə qızmalı, sonra isə boru boyunca qaz boşalmasını başlatmaq üçün qısa, yüksək gərginlik impulsu lazımdır. Elektromaqnit ballastlı svetilnikdə bu iki işi birlikdə starter və ballast görür.

Starterin içində kiçik şüşə kolba, kolbanın içində isə neon qazı və bimetal lövhə var. Açar basılanda starterdə zəif parıltılı boşalma yaranır və bimetal lövhəni qızdırır. Lövhə əyilib kontaktı qapayır, cərəyan borunun elektrodlarından keçir və onları qızdırır. Kontakt qapananda boşalma dayanır, lövhə soyuyur və kontakt açılır. Cərəyanın qəfil kəsilməsi ballastda yüksək gərginlik impulsu yaradır və boru alışır. Boru yandıqdan sonra onun üzərindəki gərginlik starterin yenidən işə düşməsi üçün kifayət etmir və starter növbəti işə salmaya qədər «yatır».

Starterin içində bimetal ilə paralel kiçik kondensator da olur. O, kontaktlar açılanda yaranan qığılcımı zəiflədir və radio maneələrini azaldır.

Starter sıradan çıxanda

Floresan svetilnikdə bir çox problem borudan yox, starterdən qaynaqlanır. Tipik əlamətlər bunlardır:

• boru uzun müddət sayrışır, amma alışmır;
• borunun ucları narıncı qızarır, orta hissə isə yanmır — starterin kontaktları yapışıb qalıb;
• boru yandıqdan sonra vaxtaşırı sönüb yenidən alışmağa çalışır;
• starterin özü yanıq iyi verir və ya gövdəsi qaralıb.

Starteri yoxlamağın ən sadə yolu onu işlək bir starterlə əvəz etməkdir. O, patrona salınıb saat əqrəbi istiqamətində çevrilərək bərkidilir, çıxarılanda əks istiqamətdə çevrilir. Bunu xətt söndürülmüş halda etmək lazımdır.

Starterlər boru gücünə və qoşulma sxeminə görə fərqlənir. Bir starterin bir boru üçün, digərinin isə ardıcıl qoşulmuş iki qısa boru üçün nəzərdə tutulduğu gövdədə göstərilir. Uyğunsuz starter boruların alışmasını pisləşdirir.

Elektron ballastda starter yoxdur

Daha yeni floresan svetilniklərdə elektromaqnit ballast və starter əvəzinə bir elektron ballast quraşdırılır. O, elektrodların qızmasını və alışmanı özü idarə edir, boru bir sayrışma olmadan, dərhal və ya çox qısa gecikmə ilə yanır. Belə svetilniklərdə starter yuvası olmur və LED boruya keçid zamanı starter məsələsi ümumiyyətlə yaranmır.

Svetilnikin hansı tipdə olduğunu bilmək üçün qapağı açmağa ehtiyac yoxdur: starter yuvası adətən borunun yanında, gövdənin görünən hissəsində yerləşir.

LED boruya keçəndə starterin taleyi

LED boru közərmə sapına və qaz boşalmasına ehtiyac duymur, ona görə klassik starter onun üçün lazımsızdır. Amma starterlə nə ediləcəyi seçilən borunun növündən asılıdır.

Ballastla işləyən LED boru elektromaqnit ballastlı svetilnikə taxılırsa, köhnə starter çıxarılır və yerinə LED starter qoyulur. Görünüşcə adi starterə bənzəsə də, içində bimetal və neon yoxdur, sadəcə dövrəni qapayan körpü və çox vaxt qoruyucu var. Bu körpü olmasa, dövrə qapanmır və LED boru yanmır. Köhnə starteri yerində saxlamaq isə starterin daim işə salmağa çalışmasına və borunun titrəməsinə səbəb ola bilər.

Birbaşa şəbəkəyə qoşulan LED boru üçün svetilnikin sxemi dəyişdirilir, ballast və starter dövrədən tamamilə çıxarılır. Starter yuvası boş qalır və ya sökülür. Belə svetilnikə təsadüfən starter taxmaq heç bir funksiya daşımır, amma sxemin dəyişdirildiyini bildirən etiketin olması gələcəkdə çaşqınlığın qarşısını alır.

Qısa xülasə

• Floresan boru, elektromaqnit ballast: starter lazımdır və düzgün tipdə olmalıdır.
• Floresan boru, elektron ballast: starter yoxdur və lazım deyil.
• LED boru ballastla, elektromaqnit ballastlı svetilnikdə: köhnə starter LED starterlə əvəzlənir.
• LED boru birbaşa qoşulma ilə: starter və ballast dövrədən çıxarılır.

Zaferoğlu Elektrik-in kataloqunda floresan borular üçün S2 tipli starter də var. Svetilnikləri hələ floresan borularla işlədənlər üçün köhnəlmiş starteri vaxtında dəyişmək həm borunun ömrünü qoruyur, həm də işə salma zamanı titrəməni azaldır.