Halogen spotu LED ilə əvəzləmək: uyğunluq yoxlaması

Halogen spotların LED ilə əvəzlənməsi transformator, altlıq, dərinlik və işıq bucağı səbəbindən sürprizlər verə bilər. GU10 və GU5.3 üçün uyğunluq yoxlaması.

Asma tavanlardakı halogen spotlar illərlə ən populyar işıqlandırma həlli olub. Onların işığı parlaq və istidir, amma enerji sərfiyyatı yüksəkdir, tavan içində isə çox istilik yaranır. LED spota keçid məntiqlidir, lakin burada adi vintli lampanı dəyişməkdən daha çox incəlik var. Əsas suallar bunlardır: spot hansı gərginliklə işləyir, arxasında transformator varmı, yeni lampa tavan içinə sığırmı və işığı necə paylayacaq.

Əvvəlcə altlığı müəyyən edin

Evlərdə ən çox rast gəlinən iki spot altlığı var və onlar tamamilə fərqli şəkildə qidalanır.

• GU10 — iki qalın, ucları genişlənmiş sancaqlı altlıq. Lampa patrona salınıb azca çevrilərək bərkidilir. Birbaşa şəbəkə gərginliyi ilə, yəni 220–230 V ilə işləyir.
• GU5.3 (MR16 kimi də tanınır) — iki nazik, düz sancaqlı altlıq. Lampa patrona sıxılaraq taxılır. Aşağı gərginliklə, adətən 12 V ilə işləyir və tavan içində transformator tələb edir.

Bu fərq çox vacibdir. GU10 LED lampası sadəcə köhnə halogenin yerinə taxılır. GU5.3 halında isə yeni lampanın mövcud transformatorla necə işləyəcəyi ayrıca yoxlanmalıdır.

Transformator problemi

Halogen spotlar üçün iki növ transformator istifadə olunub: ağır, sarğılı elektromaqnit transformatorlar və yüngül elektron transformatorlar. Hər ikisi halogen lampanın kifayət qədər böyük yükünə hesablanıb.

Elektron transformatorların çoxunun minimum yük həddi var. LED lampa bu həddən xeyli az güc çəkir və transformator normal işləyə bilmir. Nəticə tanışdır: lampa titrəyir, dövri olaraq sönüb yanır, vızıldayır və ya ümumiyyətlə yanmır. Bir transformatora bir neçə spot qoşulubsa, onların hamısını birdən LED-ə keçirmək problemi daha da aydın göstərir.

Bu vəziyyətdə üç çıxış yolu var:

• qutusunda elektron transformatorlarla uyğunluq göstərilən GU5.3 LED lampa seçmək və nəticəni yoxlamaq;
• köhnə transformatoru LED yükü üçün nəzərdə tutulmuş sabit gərginlikli 12 V drayverlə əvəzləmək;
• patronu dəyişib GU10-a keçmək və transformatordan tamamilə imtina etmək — bu, elektrikçi tərəfindən görülməli işdir.

Elektromaqnit transformatorlar LED ilə adətən daha az problem yaradır, amma onlarda da vızıltı və cüzi titrəmə müşahidə oluna bilər.

Dərinlik və istilik

Halogen spot lampası qısa, şüşə reflektorlu gövdədən ibarətdir. LED spotun arxasında isə drayver və istilik ötürən alüminium və ya plastik gövdə olur, buna görə o, çox vaxt bir neçə millimetr uzundur. Dayaz asma tavanlarda və ya patronun arxasında naqillərin sıx yığıldığı yerlərdə yeni lampa tam oturmaya bilər.

İstilik də fərqli davranır. Halogen istiliyi əsasən qabağa, işıqla birlikdə buraxırdı. LED isə istiliyi arxa tərəfə, gövdəyə ötürür. Spot korpusunun arxası izolyasiya materialı ilə tam örtülübsə, LED drayveri qızır və vaxtından əvvəl sıradan çıxa bilər. Buna görə tavan içində spotun arxasında azca hava boşluğu saxlamaq lazımdır.

İşıq bucağı və parlaqlıq

Spotun işığı konus şəklində yayılır və bu konusun genişliyi işıq bucağı ilə ifadə olunur. Dar bucaq, məsələn, 24–36°, işığı bir nöqtəyə yığır və rəf, rəsm və ya vitrin vurğulamaq üçündür. Geniş bucaq — 60° və daha çox — ümumi işıqlandırmada daha bərabər nəticə verir və tavanda daha az kölgə və parlaq ləkə yaradır.

Halogeni LED-lə əvəzləyərkən köhnə lampanın bucağını bilmək vacibdir. Dar bucaqlı halogeni geniş bucaqlı LED-lə əvəz etsəniz, işıq yayılar, amma döşəmədəki parlaqlıq azalar. Əksinə, geniş bucaqlı halogenin yerinə dar bucaqlı LED qoysanız, otaqda işıqlı dairələr və qaranlıq zolaqlar yaranar.

Parlaqlıq üçün də vatt yox, lümen və bucaq birlikdə nəzərə alınmalıdır: eyni lümenli lampa dar bucaqda daha parlaq görünür.

Tənzimləmə və son yoxlama

Halogen spotlar çox vaxt tənzimləyici ilə idarə olunurdu. LED spotlar yalnız qutuda göstərildikdə tənzimlənir və tənzimləyicinin özü də LED-ə uyğun olmalıdır. GU5.3 sistemdə bu zəncirə transformator da əlavə olunur və üç elementin uyğunluğu daha çətin təmin edilir.

Əvəzləmədən sonra bu yoxlamaları aparın:

• bütün spotlar eyni rəng temperaturunda və eyni parlaqlıqdadırmı;
• söndürüləndə hər hansı spot zəif parıldayırmı;
• bir neçə dəqiqədən sonra titrəmə və ya vızıltı yaranırmı;
• bir saat işlədikdən sonra spot çərçivəsi həddindən artıq qızırmı.

Zaferoğlu Elektrik-in Zəfər İşığı kataloqunda həm GU10, həm də G5.3 altlıqlı LED spot lampalar var. Seçim edərkən yuxarıdakı uyğunluq sualları, xüsusən də transformator məsələsi əvvəlcədən aydınlaşdırılmalıdır.