Halogen kapsula çılpaq əllə niyə toxunmaq olmaz

Halogen lampanın qutusunda tez-tez «şüşəyə əllə toxunmayın» yazılır. Barmaq izinin kapsulu necə zədələdiyini, lampanı necə düzgün taxmağı və təsadüfən toxunsanız nə etməyi izah edirik.

G9 və ya G4 halogen kapsulunu, yaxud projektor üçün uzun R7s lampasını dəyişən adam qutuda qəribə bir xəbərdarlıq görür: şüşəyə çılpaq barmaqla toxunmayın. Bu, çox vaxt istehsalçının həddindən artıq ehtiyatı kimi qəbul edilir. Amma bu tövsiyənin real fiziki səbəbi var və ona əməl etməmək lampanın ömrünü qısalda, bəzi hallarda isə kapsulun çatlamasına səbəb ola bilər.

Halogen kapsul necə işləyir

Halogen lampa közərmə lampasının təkmilləşdirilmiş növüdür. İçində volfram sap var, amma kolba çox kiçikdir və içi halogen qaz qarışığı ilə doldurulub. Bu qaz sapdan buxarlanan volfram atomlarını yenidən sapa qaytaran kimyəvi dövr yaradır. Dövrün işləməsi üçün kolbanın divarı çox isti olmalıdır.

Bu səbəbdən kapsul adi şüşədən yox, yüksək temperatura davamlı kvars şüşədən hazırlanır. İş zamanı kapsulun səthi yüz dərəcələrlə ölçülən temperatura çatır — adi şüşə bu şəraitdə yumşalardı.

Barmaq izi niyə zərərlidir

İnsan dərisinin səthində həmişə nazik yağ, tər və duz qatı olur. Barmaqla kvarsa toxunduqda bu qat şüşədə görünməz iz buraxır.

Lampa yandırılanda iz olan yer ətrafdakı səthdən fərqli qızır. Yağ yanıb qalıq əmələ gətirir, bu qalıq isə istiliyi və işığı fərqli udur. Nəticədə kapsulda yerli qaynar nöqtə yaranır. Bundan əlavə, dəridəki duzlar, xüsusən də natrium birləşmələri yüksək temperaturda kvarsın quruluşunu dəyişə bilər: şüşə həmin nöqtədə tutqunlaşır, kristallaşmağa başlayır və möhkəmliyini itirir.

Bu proses dərhal görünmür. Lampa bir müddət normal işləyir, amma tutqun ləkə tədricən böyüyür. Sonda kapsul vaxtından əvvəl yanır, şişir və ya nadir hallarda çatlayır. İçəridə təzyiq altında olan qaz olduğundan çatlama zamanı kiçik şüşə qırıntıları səpələnə bilər — halogen svetilniklərin çoxunda qoruyucu şüşənin olmasının bir səbəbi də budur.

Lampanı necə düzgün taxmaq

Halogen kapsulu dəyişərkən sadə qaydalara əməl edin:

• İşığı söndürün və köhnə lampanın tam soyumasını gözləyin. İşlədikdən dərhal sonra kapsul ciddi yanıq yarada bilər.
• Yeni lampanı qablaşdırmadan tam çıxarmayın. Çox vaxt kapsul plastik və ya kağız qabda gəlir; lampanı həmin qabla tutub patrona taxmaq olar.
• Qab yoxdursa, təmiz, quru parça, kağız dəsmal və ya nazik pambıq əlcəkdən istifadə edin.
• G9 kapsulunu patrona düz və sıxmadan basın, R7s lampasını isə əvvəlcə yaylı tərəfə, sonra digər tərəfə yerləşdirin. Əyri basmaq kontaktları zədələyə və ya kapsulu sındıra bilər.
• Svetilnikin qoruyucu şüşəsi varsa, onu yerinə qaytarmadan lampanı yandırmayın.

Təsadüfən toxundunuzsa

Əgər kapsula barmaqla toxunmusunuzsa, bu, lampanı atmaq üçün səbəb deyil. İzi yandırmazdan əvvəl təmizləmək kifayətdir.

Yumşaq, tüksüz parçanı və ya pambıq diski izopropil spirti ilə nəmləndirin və kapsulun səthini yüngülcə silin. Sonra spirtin tam buxarlanmasını gözləyin. Adi şüşə təmizləyicisi, sabunlu su və ya ətirli nəm salfet istifadə etməyin: onlar da səthdə qalıq buraxa bilər.

Lampa artıq işləyirsə və kapsulda tutqun, ağımtıl və ya qəhvəyi ləkə görünürsə, zədələnmə baş verib. Belə lampanı dəyişmək daha təhlükəsizdir, xüsusən də qoruyucu şüşəsi olmayan svetilnikdə.

Bu qayda hansı lampalara aiddir

Xəbərdarlıq əsasən çılpaq kvars kapsullu halogen lampalara aiddir: G9 və G4 kapsulları, R7s xətti lampaları, avtomobil fara lampaları, projektor və səhnə lampaları. Reflektorlu MR16 və GU10 halogen spotlarda kapsul adətən ön şüşə ilə örtülü olur və əllə toxunulan hissə şüşə reflektordur; burada risk xeyli azdır, amma ön şüşəni təmiz saxlamaq yenə də faydalıdır.

LED lampalar bu qaydaya tabe deyil. G9 və ya R7s soketli LED əvəzedicilər qızmır və barmaq izi onlara ziyan vermir. Halogen kapsulları tez-tez dəyişməkdən bezmisinizsə, LED-ə keçmək həm bu problemi, həm də yüksək istilikdən yaranan riskləri aradan qaldırır; sadəcə LED lampanın ölçüsünün svetilnikə sığdığını yoxlayın.

Zaferoğlu Elektrik kataloqunda E40 altlıqlı JTT halogen lampa da, köhnə halogen spotları əvəz etmək üçün GU10 və G5.3 LED modelləri də təqdim olunub. Svetilnikin soketinə uyğun modeli kataloqda seçmək olar.