Köhnə elektrik xətti və çox lampalı çilçıraq

Köhnə binada tavandan gələn naqillər, qutular və qarmaq yeni ağır çilçırağın yükünə hazır olmaya bilər. Asmadan əvvəl nələri yoxlamaq və LED-in nə dəyişdiyini izah edirik.

Köhnə mənzildə təmir bitib, yeni çilçıraq alınıb: səkkiz qollu, hər qolda bir şam lampası, bir az da kristal. Tavanda isə onilliklər əvvəl çəkilmiş iki naqil və paslanmış qarmaq gözləyir. Bu vəziyyət həm elektrik, həm də mexaniki baxımdan diqqət tələb edir. Çox lampalı çilçıraq köhnə xəttə qoşulanda problemlər çox vaxt dərhal deyil, aylar sonra — qaralmış kontakt, əriyən izolyasiya və ya titrəyən işıq şəklində üzə çıxır.

Köhnə xəttin tipik zəif yerləri

Köhnə binalarda işıqlandırma xətlərində bir neçə tipik problem olur:

• Alüminium naqillər. Alüminium mis ilə müqayisədə kövrəkdir, sıxma kontaktlarında zamanla oksidləşir və «axır», yəni vint altında boşalır. Hər dəfə naqil əyiləndə qırılma riski artır.
• Köhnəlmiş izolyasiya. İllərlə tavanın içində, xüsusən də közərmə lampalarının istiliyi altında qalan izolyasiya bərkiyir, çatlayır və toxunanda ovulur.
• Torpaqlama naqilinin olmaması. Köhnə sxemlərdə çox vaxt yalnız iki naqil olur. Metal gövdəli çilçıraq torpaqlama tələb edirsə, bu, ayrıca həll edilməlidir.
• Yapışqan lentlə edilmiş birləşmələr, bir-birinə burulmuş naqillər və tavanın içində gizlədilmiş paylayıcı qutular.
• Açarın fazanı deyil, sıfırı kəsməsi. Bu halda söndürülmüş çilçıraqda da patronlarda gərginlik qalır və lampa dəyişmək təhlükəli olur.

Yük: çox lampa, çox cərəyan

Çilçırağın ümumi gücü lampaların gücünün cəmidir. Köhnə tipli közərmə lampaları ilə səkkiz qollu çilçıraq xeyli güc tələb edir və bu cərəyan tavandakı nazik, köhnə naqildən keçir. Kontakt zəif olan yerdə — qutuda, terminal blokunda, çilçırağın öz birləşməsində — istilik yaranır.

Bu istilik tədricən kontaktı daha da pisləşdirir: oksidləşmə artır, müqavimət yüksəlir, qızma çoxalır. Nəticədə izolyasiya əriyir və ya qaralır. Belə proses illərlə gizli davam edə bilər.

LED lampalar bu yükü kəskin azaldır. Eyni işıq üçün LED lampaların ümumi gücü közərmə lampalarınınkından bir neçə dəfə azdır, xəttən keçən cərəyan da müvafiq olaraq azalır. Köhnə xəttə çox lampalı çilçıraq qoşulursa, LED lampa seçmək ən sadə və təsirli təhlükəsizlik addımlarından biridir.

Amma LED köhnə xəttin bütün problemlərini həll etmir. Qırılmış izolyasiya, boş kontakt və burulmuş birləşmə yük az olsa da təhlükəli qalır.

Mexaniki yük: qarmaq və tavan

Çilçıraq həm də fiziki yükdür. Kristal və metal qollu modellər çox ağır ola bilər. Köhnə binalarda tavandakı qarmaq çox vaxt beton plitəyə bərkidilmiş olur, amma onun vəziyyəti məlum deyil: paslana, boşala və ya nazik suvaq qatında dayanmış ola bilər.

Asmadan əvvəl qarmağın möhkəmliyini yoxlayın: onu əllə aşağı çəkin, laxlama və ya ovulma olmamalıdır. Şübhə varsa, beton üçün nəzərdə tutulmuş anker və ya çilçırağın komplektindəki montaj planka ilə yeni bərkitmə nöqtəsi qurmaq daha etibarlıdır. Gərmə və ya gips-karton tavanda ağır çilçıraq mütləq tavanın arxasındakı əsas örtüyə bərkidilməlidir.

Asmadan əvvəl yoxlama siyahısı

• Şitdə işıq xəttinin avtomatını söndürün, gərginliyin olmadığını indikatorla yoxlayın.
• Tavandan gələn naqillərin materialına və izolyasiyasının vəziyyətinə baxın.
• Açarın fazanı kəsdiyini yoxlayın.
• Paylayıcı qutunun yerini tapın, orada qaralma və ya ərimə izi olub-olmadığına baxın.
• Çilçırağın torpaqlama tələb edib-etmədiyini təlimatdan öyrənin.
• Qarmağın və ya bərkitmə nöqtəsinin çəkiyə davam gətirəcəyinə əmin olun.
• Çilçırağın hər patronu üçün icazə verilən maksimal gücə baxın və LED lampa seçin.

Naqillər alüminiumdursa, izolyasiya ovulursa və ya qaralma izləri görünürsə, işi elektrik ustasına tapşırın. Alüminium və mis naqilləri birbaşa burub birləşdirmək olmaz; bunun üçün xüsusi terminal bloklar işlənir.

Mümkün uzunmüddətli həll

Evdə köhnə xətt problemləri təkrarlanırsa — rozetkalar qızır, avtomat tez-tez düşür, işıq titrəyir — bu, yalnız bir çilçırağın məsələsi deyil. Belə hallarda mənzilin elektrik xəttinin ümumi yoxlanması və mümkünsə mis naqillərlə yenilənməsi barədə düşünmək lazımdır. Təmir zamanı bu işi görmək sonradan divarları yenidən açmaqdan qat-qat asandır.

Zaferoğlu Elektrik-in Zəfər İşığı kataloqunda çilçıraqlar üçün E14 soketli şam və filament lampalar, həmçinin C37 şam lampası var. Çox lampalı çilçırağı LED-ə keçirərkən bütün qollar üçün eyni model seçmək işığın bərabər görünməsini təmin edir.