Təcili işıqlandırma və təxliyə yolları: əsas anlayışlar

Elektrik kəsiləndə binadan təhlükəsiz çıxmaq üçün təcili işıq və təxliyə işarələri lazımdır. Növlərini, iş prinsipini və müntəzəm yoxlamanın niyə vacib olduğunu izah edirik.

Ofis binasında, ticarət mərkəzində və ya yaşayış binasının pilləkənində elektrik birdən kəsilir. Pəncərəsiz dəhliz və pilləkən bir anda tam qaranlığa qərq olur. Belə anlarda insanların sakit və təhlükəsiz çıxması təcili işıqlandırmadan asılıdır. Bu sistem gündəlik həyatda çox vaxt görünmür, amma lazım olduğu yeganə anda işləməlidir.

Təcili işıqlandırmanın növləri

Təcili işıqlandırma bir neçə məqsədə xidmət edir və Avropa praktikasında (EN 1838 standartı) bu cür bölünür:

• Təxliyə yollarının işıqlandırılması. Dəhlizlər, pilləkənlər və çıxışa gedən keçidlər insanların maneəyə ilişmədən hərəkət edə biləcəyi qədər işıqlandırılır.
• Açıq sahələrin, yəni «panika əleyhinə» işıqlandırma. Böyük zallarda, foyelərdə, açıq ofis sahələrində insanların çaşıb qalmaması və təxliyə yoluna çata bilməsi üçündür.
• Yüksək riskli iş yerlərinin işıqlandırılması. İşlək maşın və ya təhlükəli proses yanında işçinin prosesi təhlükəsiz dayandırması üçün lazım olan işıq.
• Təhlükəsizlik işarələri. Çıxış istiqamətini göstərən daxildən işıqlı piktoqramlar: yaşıl fonda qaçan insan, ox və qapı.

Bundan əlavə, çıxış qapılarının, yanğınsöndürmə avadanlığının, ilk yardım məntəqəsinin və pilləkən mərtəbə fərqlərinin yanında da işıq nöqtələri nəzərdə tutulur.

Necə işləyir: daimi və qeyri-daimi rejim

Təcili svetilnik adətən öz akkumulyatoruna malikdir və ya binanın mərkəzi batareya sisteminə qoşulur.

Qeyri-daimi rejimli svetilnik normal vaxtda sönülü qalır, akkumulyatorunu doldurur və yalnız şəbəkə kəsiləndə yanır. Belə svetilniklər dəhliz və pilləkənlərdə adi işığın yanında quraşdırılır.

Daimi rejimli svetilnik isə həmişə yanır və şəbəkə kəsiləndə akkumulyatordan işləməyə davam edir. Çıxış işarələri, tamaşa zalları və insanların qaranlıqda olduğu yerlər üçün bu rejim seçilir.

Bəzi adi svetilniklər də daxili təcili blok ilə təchiz olunur: şəbəkə kəsiləndə eyni svetilnik azaldılmış güclə akkumulyatordan yanır. Bu, ayrıca svetilnik quraşdırmadan təcili işıq əldə etmək üçün rahat həlldir.

Nə qədər işıq və nə qədər vaxt

Təcili işıq normal işıqlandırma qədər parlaq olmur, onun məqsədi yolu görmək və çıxışı tapmaqdır. Avropa standartında təxliyə yolunun mərkəzi xətti boyunca minimal işıqlılıq və açıq sahələr üçün daha aşağı həddlər göstərilir; iş müddəti isə adətən ən azı bir saat nəzərdə tutulur. Bina növündən və riskindən asılı olaraq daha uzun müddət tələb oluna bilər.

Azərbaycanda layihələr yerli yanğın təhlükəsizliyi və tikinti normalarına əsasən hazırlanır. Konkret binada hansı tələblərin tətbiq olunduğunu layihəçi və aidiyyəti yanğın təhlükəsizliyi qurumu müəyyən edir. Bu məqalədəki anlayışlar ümumi istiqamət üçündür.

Yerləşmə: harada svetilnik olmalıdır

Təcili svetilniklər təsadüfi deyil, riskli nöqtələrə görə yerləşdirilir:

• hər çıxış qapısının yanında və çıxış yolunun istiqaməti dəyişən yerlərdə;
• pilləkənlərdə, hər pillə qrupunun birbaşa işıq alacağı şəkildə;
• səviyyə fərqi olan yerlərdə, məsələn, tək pillə və ya maili keçid;
• dəhlizlərin kəsişmələrində;
• yanğınsöndürən, yanğın siqnalı düyməsi və ilk yardım dəstinin yanında;
• binadan çıxışdan sonra, təhlükəsiz yerə qədər olan hissədə.

Çıxış işarələri isə elə yerləşdirilməlidir ki, təxliyə yolunun istənilən nöqtəsindən ən azı biri görünsün.

Müntəzəm yoxlama: ən çox unudulan hissə

Təcili svetilnikin ən böyük problemi odur ki, onun nasazlığı gündəlik həyatda hiss olunmur. Akkumulyator illər keçdikcə tutumunu itirir, lampa və ya drayver sıradan çıxır, amma bu, yalnız elektrik kəsiləndə aşkar edilir.

Buna görə Avropa praktikasında (EN 50172) müntəzəm yoxlama nəzərdə tutulur: qısa funksional yoxlama təxminən ayda bir dəfə, tam müddətli sınaq isə ildə bir dəfə. Nəticələr jurnalda qeyd edilir. Bəzi svetilniklərdə avtomatik özünü yoxlama funksiyası var: onlar vaxtaşırı sınaq aparır və nasazlığı işıq indikatoru ilə bildirir.

Yoxlama zamanı bunlara baxın: svetilnik şəbəkə kəsiləndə yanırmı, tələb olunan müddət boyunca işləyirmi, işarələr təmiz və oxunaqlıdırmı, doldurma indikatoru normal göstərirmi.

Kiçik binalar və evlər üçün

Fərdi evdə və ya kiçik ofisdə rəsmi təcili işıqlandırma tələbi olmaya bilər, amma məntiq eynidir. Pilləkənin yanında akkumulyatorlu gecə lampası, dəhlizdə elektrik kəsiləndə avtomatik yanan lampa və əl altında fənər elektrik kəsiləndə yıxılma və zədə riskini azaldır.

Zəfər İşığı seriyası isə gündəlik ümumi işıqlandırma üçündür, təcili işıq sistemi deyil. Binada təcili işıqlandırma sistemi üçün isə sertifikatlı xüsusi svetilniklər və layihə tələb olunur.