Qida sexində işıq: gigiyena və qırılmayan svetilniklər

Qida istehsalında svetilnik yalnız işıq mənbəyi deyil, həm də potensial çirklənmə riskidir. Şüşə nəzarəti, yuyulma, səth və işıq səviyyəsi üzrə praktik tələblər.

Çörək sexində, ət emalı yerində və ya konserv xəttində tavandan düşən bir şüşə qırığı bütöv bir partiyanın məhv edilməsi, hətta məhsulun geri çağırılması ilə nəticələnə bilər. Buna görə qida müəssisəsində işıqlandırma adi texniki məsələ kimi deyil, qida təhlükəsizliyi sisteminin bir hissəsi kimi planlanır. Yaxşı işıq həm işçinin çirki, yad cismi və qüsurlu məhsulu görməsinə kömək edir, həm də özü yeni risk mənbəyinə çevrilmir.

Şüşə və kövrək plastik niyə problemdir

HACCP prinsiplərinə əsaslanan qida təhlükəsizliyi sistemlərində fiziki təhlükələr ayrıca qiymətləndirilir və şüşə onların başında gəlir. Açıq lampa, şüşə örtük və ya köhnəlmiş kövrək plastik diffuzor sındıqda qırıqlar məhsula, qablaşdırma xəttinə və ya avadanlığa düşə bilər. Kiçik şəffaf qırığı gözlə tapmaq demək olar ki, mümkün deyil.

Ona görə məhsulun açıq olduğu zonalarda aşağıdakı yanaşma tətbiq olunur:

• Svetilniklər qırılmayan materialdan, məsələn polikarbonatdan örtüklə seçilir və ya mövcud lampalar qoruyucu örtük içinə alınır.
• Şüşə kolbalı adi lampalar — közərmə, halogen, filament və şüşə gövdəli LED lampalar — bu zonalarda istifadə edilmir.
• Lüminessent borular qalırsa, onlar qırıqları saxlayan şəffaf qoruyucu borulara yerləşdirilir.
• Müəssisədə şüşə və kövrək plastik reyestri aparılır: hər svetilnik yeri, növü və vəziyyəti qeyd edilir, dövri olaraq yoxlanılır.
• Svetilnik sındıqda nə ediləcəyi — xəttin dayandırılması, ərazinin təmizlənməsi, məhsulun təcrid olunması — yazılı prosedurla müəyyən edilir.

Yuyulma və nəmə davamlılıq

Qida sexləri tez-tez yuyulur, bəzən isti su, köpük və dezinfeksiya vasitələri ilə. Svetilnik bu prosesə davam gətirməlidir. Praktikada yuyulan zonalarda adətən IP65 və daha yüksək qorunma dərəcəli svetilniklər seçilir, yüksək təzyiqli isti su ilə yuyulan yerlərdə isə daha ciddi dərəcələr tələb oluna bilər. Kipləşdiricilər və gövdə materialı istifadə olunan kimyəvi vasitələrə davamlı olmalıdır; bunu təchizatçıdan yazılı şəkildə soruşmaq lazımdır.

Soyuducu kameralar və donmuş məhsul anbarları ayrıca haldır. Aşağı temperaturda LED yaxşı işləyir, lakin svetilnik gövdəsinin və kabelin şaxtaya uyğun olması, kameraya giriş-çıxış zamanı yaranan kondensata davam gətirməsi vacibdir.

Gigiyenik forma

Svetilnikin forması da gigiyenaya təsir edir. Üfüqi çıxıntılar, vintlər, açıq kanallar və ventilyasiya yarıqları toz və yağ yığır, təmizlənməsi çətin olur. Qida sexləri üçün üstünlük verilən xüsusiyyətlər bunlardır:

• hamar, yuvarlaq kənarlı, tozun qalmadığı gövdə;
• mümkün qədər az açıq vint və birləşmə;
• tavana kip oturan və ya arxasında toz yığılmayacaq məsafədə asılan quraşdırma;
• quraşdırıldığı yerdə məhsul axınının birbaşa üstündə deyil, mümkünsə yan tərəfdə yerləşmə.

Asma tavanı olmayan yüksək sexlərdə svetilnikləri kabel sistemi ilə deyil, sərt bərkitmə ilə quraşdırmaq yellənmənin və toz yığan əlavə elementlərin qarşısını alır.

Nə qədər işıq lazımdır

İşıq səviyyəsi zonanın işindən asılıdır. Anbar və keçid yerlərində orta səviyyə kifayət edir. Doğrama, çeşidləmə, qablaşdırma xətlərində işçi kiçik detalları görməlidir, bu zonalar daha çox işıq tələb edir. Məhsulun rəngi ilə keyfiyyəti yoxlanılan yerlərdə — məsələn, meyvə çeşidləmə, ət rənginin qiymətləndirilməsi, qızartma dərəcəsinə nəzarət — isə həm yüksək işıqlanma, həm də yüksək rəng ötürmə indeksi vacibdir. Konkret dəyərlər üçün EN 12464-1 standartının qida sənayesi bölməsinə və müəssisənin öz keyfiyyət tələblərinə istinad etmək düzgündür.

Rəng temperaturunu seçərkən ehtiyatlı olun. Bəzi işıq mənbələri məhsulu olduğundan təzə və ya daha qırmızı göstərə bilər; keyfiyyət nəzarəti zonasında bu, qüsuru gizlədə bilər. Yoxlama yerində neytral, rəngi təhrif etməyən işıq daha etibarlıdır.

Dəyişiklik zamanı nəzərə alın

Sexin işığını yeniləmək özü də risk mərhələsidir. Köhnə svetilnikləri sökərkən qırıq, toz və kir düşə bilər. Ona görə işlər istehsal dayananda aparılır, xətt və avadanlıq örtülür, sonra isə tam təmizlik və yoxlama həyata keçirilir. Yeni svetilniklər şüşə reyestrinə əlavə olunur, köhnələr isə oradan silinir.

Qısa yoxlama siyahısı:

• Məhsulun açıq olduğu hər zonada şüşə kolbalı lampa qalıbmı?
• Svetilniklər yuyulma rejiminə və vasitələrinə uyğundurmu?
• Səthləri hamar və asan təmizlənəndirmi?
• Keyfiyyət nəzarəti yerində işıq rəngi təhrif etmirmi?
• Sınma prosedurunu işçilər bilirmi?

Zaferoğlu Elektrik-in Zəfər İşığı kataloqu LED lampalarla yanaşı ənənəvi lüminessent borular və starterlər də əhatə edir. Qida zonası üçün hansı məhsulun uyğun olduğunu müəssisənin gigiyena tələbləri ilə birlikdə qiymətləndirmək lazımdır.