Ferma və tövlə işıqlandırması: nəm və toza davamlılıq

Tövlədə nəm, toz, ammonyak və yuyulma adi lampanı tez sıradan çıxarır. Kənd təsərrüfatı binası üçün svetilnik seçərkən nələrə baxmaq lazımdır.

Evdə illərlə problemsiz işləyən lampa tövlədə bir mövsüm də dözməyə bilər. Səbəb lampanın özündə deyil, mühitdədir: səhər tezdən soyuq və rütubət, gün ərzində yem və saman tozu, heyvan ifrazatından yaranan ammonyak buxarı, dövri olaraq şlanqla yuyulan divarlar. Ferma işıqlandırmasını planlayarkən bu şəraiti əvvəlcədən nəzərə almaq həm təhlükəsizlik, həm də təmir xərcləri baxımından vacibdir.

Mühit lampaya necə təsir edir

Nəmlik açıq patronun kontaktlarını oksidləşdirir, kontakt pisləşdikcə qızma artır və lampa titrəməyə başlayır. Rütubət drayver elektronikasına da daxil ola bilər. Toz isə svetilnikin üzərinə və içinə yığılaraq işığı azaldır, istiliyin çıxmasına mane olur. Quru saman və yem tozu yanıcıdır, isti lampanın səthində toplandıqda yanğın riski yaradır — köhnə közərmə və halogen lampaların tövlələrdə təhlükəli sayılmasının bir səbəbi də budur.

Ammonyak ayrıca problemdir. O, bəzi metal hissələri, ucuz örtükləri və rezin kipləşdiriciləri korroziyaya uğradır. Nəticədə kağız üzərində "qorunan" svetilnik bir-iki ildən sonra çatlamış kipləşdirici ilə içəri nəm buraxmağa başlayır.

Qoruma dərəcəsinə nə üçün baxmaq lazımdır

Svetilnikin toza və suya davamlılığı IP kodu ilə göstərilir. Birinci rəqəm bərk hissəciklərdən, ikinci rəqəm sudan qorunmanı bildirir. Tövlə və quşçuluq binaları üçün adətən tozdan tam qorunan və su şırnağına davamlı svetilniklər seçilir; bu, praktikada IP65 və ya daha yüksək dərəcə deməkdir. Yüksək təzyiqli yuma aparılan yerlərdə daha ciddi dərəcəli məhsullar tələb oluna bilər.

IP kodu ilə yanaşı bunlara da diqqət edin:

• Gövdə materialı: polikarbonat və ya korroziyaya davamlı örtüklü metal ammonyak mühitində daha uzun ömürlüdür.
• Kipləşdiricilər: ammonyak və yuyucu vasitələrə davamlı olduğu texniki vərəqdə göstərilməlidir.
• Kabel girişi: kipləşdirici muftasız açıq kabel girişi yüksək IP dərəcəsini faktiki olaraq heçə endirir.
• Zərbəyə davamlılıq (IK kodu): heyvanların, texnikanın və alətlərin toxuna biləcəyi hündürlükdə vacibdir.
• Hamar səth: tozun və çirkin az yığıldığı, asan silinən forma.

Harada hansı işıq lazımdır

Ferma bir neçə fərqli zonadan ibarətdir və hamısına eyni yanaşma düzgün deyil. Heyvanların saxlandığı əsas zalda bərabər, kölgəsiz işıq vacibdir: qaranlıq künclər heyvanları narahat edir və onları müşahidə etməyi çətinləşdirir. Sağım yerində işçinin əl işi üçün daha güclü və yaxından düşən işıq lazımdır. Yem anbarında əsas məsələ tozdur, emalatxana və texnika yerində isə gücü yüksək lampalar ilə geniş sahəni işıqlandırmaq tələb olunur.

Tövlə ətrafındakı həyət, yem və peyin meydançası, darvaza da gecə işıq istəyir. Burada hərəkət sensoru ilə yanan svetilnik həm enerjiyə qənaət edir, həm də gecə gələn işçinin yolunu işıqlandırır. Belə svetilnikləri elə yönəltmək lazımdır ki, işıq pəncərələrdən heyvanların saxlandığı zala düşməsin və onların istirahət rejimini pozmasın. Açıq havada svetilnik yağışa, şaxtaya və günəşin ultrabənövşəyi şüalarına da məruz qalır; ucuz plastik örtüklərin zamanla sararıb kövrəkləşməsinin səbəbi budur. Ona görə həyət üçün məhz açıq havada istifadəyə nəzərdə tutulmuş modellər seçilməlidir.

Heyvandarlıqda işıq rejimi təkcə görmə üçün deyil. Bir çox fermada gündüz uzunluğunu idarə etmək üçün işıq taymerlərlə yandırılıb-söndürülür, quşçuluqda isə işığın tədricən artırılıb-azaldılması tətbiq olunur. Belə sistemlər üçün dimmerə uyğun svetilnik və drayver seçmək lazımdır. Quşların gözü titrəyişi insandan daha həssas qəbul edir, buna görə quşçuluq binalarında titrəməsiz drayverlər xüsusilə vacib sayılır. Konkret işıq proqramı üçün baytar və ya zootexnik məsləhəti alınmalıdır.

Quraşdırma və təhlükəsizlik

Ən yaxşı svetilnik də səhv quraşdırılsa, tez sıradan çıxır. Əsas qaydalar:

• Elektrik xətti nəmə davamlı kabellə, mümkünsə borularda və ya kanallarda çəkilsin; heyvanların çata biləcəyi yerdə açıq kabel olmasın.
• Paylayıcı qutular və açarlar da svetilniklər kimi qorunma dərəcəsinə malik olsun.
• Dövrə diferensial avtomatla (UZO) qorunsun — nəm mühitdə bu, insan və heyvan təhlükəsizliyi üçün vacibdir.
• Svetilniklər yuyulma zamanı birbaşa şırnağın altında qalmayacaq yerdə asılsın.
• Metal gövdəli svetilniklər torpaqlansın.

Elektrik işlərini kənd təsərrüfatı obyektlərində təcrübəsi olan elektrikə tapşırmaq ən doğru yoldur.

Qulluq cədvəli

Tövlədə svetilnik "qur və unut" məhsulu deyil. Hər bir neçə ayda örtüklərin üzərindəki tozu təmizləmək işığın əhəmiyyətli hissəsini geri qaytarır. İldə bir dəfə kipləşdiricilərin vəziyyətinə, kabel girişlərinə və içəridə nəm izlərinin olub-olmamasına baxmaq lazımdır. Titrəyən, qaralmış və ya örtüyü sararmış svetilnikləri gözləmədən dəyişmək daha böyük nasazlığın qarşısını alır. Bütün yoxlamaları sadə jurnalda qeyd etmək sonrakı alışlarda hansı məhsulun bu mühitdə özünü doğrultduğunu göstərir.

Zəfər İşığı brendi ilə məhsul buraxan Zaferoğlu Elektrik-in çeşidində geniş sahələr üçün nəzərdə tutulmuş T formalı yüksək güclü və qatlanan lampalar var. Ferma şəraitində istifadədən əvvəl svetilnik və patronun mühitə uyğunluğunu ayrıca qiymətləndirmək lazımdır.