Ofisdə ekranlarda əks olunan işığın qarşısını almaq

Monitorda görünən işıq ləkələri gözü yorur və diqqəti dağıdır. Səbəbi svetilnik, ekran və masanın yerləşməsindədir, həlli çox vaxt sadədir.

Ekranda tavan lampasının ağ ləkəsini görüb başını yana əyən, monitorun bucağını tez-tez dəyişən işçi hər ofisdə rast gəlinən mənzərədir. Bu kiçik narahatlıq gün ərzində gözün yorulmasına, boyun və çiyin gərginliyinə, diqqətin dağılmasına gətirib çıxarır. Səbəb adətən lampanın "pis" olması deyil, svetilnik, ekran və insanın bir-birinə nisbətən səhv yerləşməsidir.

Əks olunma haradan yaranır

Ekranın səthi zəif güzgü kimi işləyir. Parlaq mənbə — açıq svetilnik, pəncərə, hətta günəş düşən ağ divar — istifadəçinin arxasında və ya başının üstündə olduqda, onun əksi ekranda görünür. Qanun sadədir: işığın ekrana düşmə bucağı ilə gözə qayıtma bucağı bərabərdir. Deməli, əksin görünüb-görünməməsi svetilnikin harada asıldığından, ekranın nə qədər arxaya əyildiyindən və insanın hansı hündürlükdən baxdığından asılıdır.

İki növ problem ayırd edilir. Birbaşa göz qamaşdırma svetilnikin özü görüş sahəsində olduqda yaranır. Əks olunan parıltı isə ekran, parlaq masa üstü və ya şüşə arakəsmə vasitəsilə gözə çatır və mətnin kontrastını azaldır. İkincisi daha xəbərsiz təsir edir: insan çox vaxt yorğunluğunun səbəbini anlamır.

Svetilnikin özü nə qədər rol oynayır

Çılpaq lampalı və ya şəffaf örtüklü svetilniklər ekranda kiçik, lakin çox parlaq ləkə yaradır. Opal səpələyici örtük parlaqlığı böyük səthə yayır, ləkə daha zəif görünür. Mikroprizmatik örtüklü və ya dərin reflektorlu, grilyajlı svetilniklər işığı əsasən aşağıya yönəldir və yan bucaqlara, yəni ekrana düşə biləcək istiqamətlərə az işıq buraxır.

Avropa standartı EN 12464-1 iş yerlərində göz qamaşdırmanı UGR göstəricisi ilə qiymətləndirir; yazı, oxu və kompüter işi üçün adətən UGR 19 və daha aşağı dəyər tələb olunur. Standart ekran işi olan yerlərdə svetilniklərin maili bucaqlardan görünən parlaqlığını da ayrıca məhdudlaşdırır. Svetilnik seçərkən istehsalçının texniki vərəqində UGR dəyərinin hansı otaq ölçüsü və quraşdırma üçün hesablandığına baxmaq faydalıdır.

Birbaşa-dolayı işıq verən asma svetilniklər də yaxşı seçimdir. Onlar işığın bir hissəsini tavana yönəldir, tavan isə böyük, zəif parlaqlıqlı səth kimi işığı geri qaytarır. Bu halda ekranda kiçik parlaq ləkə əvəzinə yumşaq, demək olar ki, hiss olunmayan fon görünür. Yanaşma tavanı kifayət qədər hündür və açıq rəngli olan ofislərdə yaxşı işləyir. Laptop istifadəçiləri üçün vəziyyət bir qədər fərqlidir: laptop ekranı adətən daha çox arxaya əyilir və masaya yaxın olur, ona görə tavandakı svetilnikləri asanlıqla əks etdirir. Ayrıca monitor və ya ekranı dikləşdirən altlıq bu problemi xeyli azaldır.

Yerləşmə: ən ucuz və ən effektiv həll

Çox vaxt yeni svetilnik almağa ehtiyac olmur, masaların yerini dəyişmək kifayət edir. Əsas prinsiplər bunlardır:

• Masaları elə düzün ki, baxış istiqaməti svetilnik sıralarına paralel olsun.
• Svetilnik birbaşa istifadəçinin arxasında və başının üstündə deyil, iş yerinin yan tərəfində qalsın.
• Monitor pəncərəyə nə arxası, nə də üzü ilə dursun; baxış pəncərəyə paralel istiqamətdə olsun.
• Ekranı həddindən artıq arxaya əyməyin: çox əyilmiş ekran tavanı "görür".
• Pəncərələrdə jalüzi və ya rulon pərdə olsun ki, günəş ekrana düşəndə tənzimlənə bilsin.

Açıq planlı ofisdə yerləşməni dəyişmək çətindirsə, problemli masaların üstündəki bir-iki svetilniki örtüyü daha uyğun olan modellə əvəz etmək də nəticə verir.

Səthlər və parlaqlıq balansı

Ekranla ətraf arasındakı kəskin parlaqlıq fərqi gözü daim uyğunlaşmağa məcbur edir. Qaranlıq otaqda parlaq monitor da, çox işıqlı otaqda tutqun ekran da yorur. Divar və tavanın açıq, lakin mat rəngdə olması işığı yumşaq yayır. Parlaq laklı masa üstləri, şüşə arakəsmələr və parlaq döşəmə isə əlavə əks mənbəyinə çevrilir.

Monitorun özü də vacibdir: mat ekranlar parlaq örtüklü ekranlara nisbətən əksi xeyli zəiflədir. Parlaq ekran artıq alınıbsa, antirefleks plyonka kömək edə bilər. Ekranın parlaqlığını otaq işığına uyğun tənzimləmək kontrast problemini də azaldır.

Rəng temperaturunun əks olunmaya birbaşa təsiri azdır. Amma çox soyuq və çox intensiv işıq monitor qarşısında daha sərt hiss olunur, ona görə ofis zallarında neytral ağ işıq çox vaxt daha rahat qəbul edilir.

Dəyişiklikdən əvvəl sadə yoxlama

Ofisi yenidən qurmadan öncə problemi xəritələmək işi xeyli asanlaşdırır:

• Monitoru söndürün və qara səthdə hansı işıq mənbələrinin əks olunduğuna baxın — bu, ən sürətli diaqnostikadır.
• Yoxlamanı səhər, günorta və axşam təkrarlayın: pəncərədən gələn əks günün saatına görə dəyişir.
• İşçilərdən hansı masada narahatlıq hiss etdiklərini soruşun və planda qeyd edin.
• Problem bir neçə masada cəmlənibsə, əvvəlcə yerləşməni, sonra svetilnikin örtüyünü dəyişin.
• Yeni svetilnik seçəndə texniki vərəqdə UGR dəyərini və işıq paylanma əyrisini tələb edin.

Bu yoxlamanın nəticəsi bəzən gözlənilməz olur: ən çox şikayət edilən masada günahkar tavan deyil, arxadakı şüşə arakəsmədə əks olunan pəncərə çıxır.

Zaferoğlu Elektrik 2021-ci ilin dekabrından Gəncədə LED lampa istehsal edir. Monitorlarda əks olunma yaratmayan yayılmış işıq üçün mat kolbalı Zəfər İşığı lampalarına baxmaq olar.