Bəzi LED işıqlar niyə «süni» görünür

Bəzi LED lampaların işığı soyuq, solğun və ya «plastik» görünür. Bu təəssüratın arxasındakı texniki səbəbləri və təbii görünən işığı necə seçməyi izah edirik.

LED lampalara keçən çox insan belə bir fikir söyləyir: «İşıq kifayət qədərdir, amma nəsə süni görünür». Otaq sanki xəstəxana dəhlizinə, üzlər isə solğun və yorğun görünür. Köhnə közərmə lampasının işığı ilə müqayisədə bu hiss daha da güclənir. Amma bu, LED texnologiyasının qaçılmaz xüsusiyyəti deyil — konkret texniki səbəbləri var və onların çoxu lampanı seçərkən aradan qaldırıla bilər.

Səbəb 1: həddən artıq soyuq rəng

Ən sadə və ən yayğın səbəb budur. Közərmə lampaları təxminən 2700K işıq verirdi və evlərdə bu tona öyrəşmişik. İlk LED lampaların çoxu isə 6000–6500K soyuq işıqla satılırdı. Soyuq işıq axşam saatlarında yaşayış otaqlarında yad görünür, dəri tonunu solğunlaşdırır və məkana «ofis» və ya «xəstəxana» havası verir. Yaşayış otaqları üçün 2700–3000K lampa seçmək bu problemin böyük hissəsini həll edir.

Səbəb 2: aşağı rəng ötürmə və spektr boşluqları

Közərmə lampası geniş və hamar spektrli işıq verir: bütün rənglər təbii nisbətdə var. Ağ LED isə mavi kristal və onun üstündəki fosforun birgə işi ilə işıq yaradır. Ucuz lampalarda bu fosfor sadə tərkibdə olur və spektrdə boşluqlar yaranır, xüsusən də doymuş qırmızı hissədə.

Nəticə gözlə görünür:

• dəri boz, solğun və ya yaşılımtıl görünür;
• qırmızı alma, ət, taxta və qırmızı parça tutqunlaşır;
• ümumi mənzərə bir qədər «rəngsiz» və düz görünür.

Bunun göstəricisi rəng ötürmə indeksi CRI (Ra) və ayrıca qırmızı üçün R9 dəyəridir. Ra 80-dən aşağı lampalar süni təəssürat yaratmağa ən çox meyillidir. Yaşayış otaqlarında Ra 80 minimum, daha təbii görünüş üçün Ra 90 məsləhətdir.

Səbəb 3: yaşılımtıl və ya çəhrayımtıl çalar

Eyni Kelvin göstəricisi olan lampanın işığı ideal ağ işıq xəttindən azca yaşıla və ya çəhrayıya meyilli ola bilər. Yaşılımtıl çalar xüsusilə narahatedicidir: insanlar onu çox vaxt adlandıra bilmir, amma «nəsə düz deyil» hiss edirlər. Keyfiyyətli lampalarda bu sapma kiçik saxlanılır. Eyni zonada fərqli çalarlı lampaların olması da süniliyi artırır.

Səbəb 4: titrəmə

Bəzi LED lampaların sürücüsü cərəyanı hamar vermir və işıq saniyədə dəfələrlə zəifləyib güclənir. Göz bunu birbaşa görməyə bilər, amma beyin qeyri-sabitliyi hiss edir: göz yorulur, bəzən baş ağrısı olur və işıq «narahat» qəbul edilir. Bunu yoxlamaq üçün telefon kamerasını lampaya tutub ekranda qaranlıq zolaqlar olub-olmadığına baxmaq olar. Xüsusən dimmerlə azaldılmış və ya uyğun olmayan dimmerə qoşulmuş lampalarda titrəmə artır.

Səbəb 5: nöqtəvi parlaqlıq və kölgələr

Közərmə lampasının teli kiçik olsa da, onun işığı adətən mat kolba və ya abajurdan keçirdi. LED lampalarda isə işıq çox kiçik, çox parlaq nöqtələrdən gəlir. Şəffaf və ya zəif diffuzorlu svetilniklərdə bu nöqtələr birbaşa görünür, göz qamaşır, kölgələr isə kəskin və çoxqat olur. Matovy kolbalı lampa, opal diffuzor və işığı divara-tavana yönəldən svetilnik işığı daha yumşaq və təbii göstərir.

Təbii görünən LED işığı seçmək üçün siyahı

• Yaşayış otaqları üçün 2700–3000K rəng temperaturu.
• Ra 80 minimum; mətbəx, güzgü və qonaq otağı üçün mümkünsə Ra 90.
• Eyni zonada eyni model, eyni partiya lampalar.
• Matovy kolba və ya yaxşı diffuzorlu svetilnik.
• Titrəmə testi: telefon kamerası ilə yoxlama.
• Dimmer varsa, qutuda uyğunluğun açıq göstərilməsi.
• Axşam saatlarında işığın miqdarını azaltmaq imkanı — yerli lampalar və ya tənzimlənən parlaqlıq.

Siyahını tətbiq etməyin ən asan yolu bir otaqdan başlamaqdır. Axşam ən çox vaxt keçirdiyiniz otaqda lampaları bu meyarlarla dəyişin və bir həftə müşahidə edin. Fərq hiss olunarsa, eyni yanaşmanı digər otaqlara da tətbiq etmək asanlaşır, çünki artıq hansı göstəricilərin sizin üçün önəmli olduğunu bilirsiniz.

Bu meyarlara cavab verən LED işığı çox vaxt közərmə lampasından ayırmaq çətin olur, eyni zamanda xeyli az elektrik sərf edir. Yəni «süni işıq» problemi texnologiyanın özündən çox, yanlış seçilmiş lampadan qaynaqlanır.

Konkret Zəfər İşığı modelinin rəng göstəricilərini sorğu formu ilə Zaferoğlu Elektrik-dən öyrənmək, çalarların otaqda necə görünəcəyini isə saytdakı simulyatorda təxmini yoxlamaq olar.