Açıq hava işığı və işıq çirklənməsi: niyə isti rəng seçilir

Gecə səmasının parlaqlaşması, qonşunun pəncərəsinə düşən işıq və vəhşi təbiətə təsir — bunların hamısı işıq çirklənməsinin nəticəsidir. Açıq havada niyə isti ton seçildiyini izah edirik.

Şəhərdə yaşayanların çoxu ulduzlu səmanı yalnız şəhərdən kənarda görür. Səbəb havanın çirkliliyi qədər də gecə işığının özüdür: küçə, həyət, reklam və bina işıqlarının bir hissəsi səmaya yayılır və onu boz-narıncı günbəzə çevirir. Buna işıq çirklənməsi deyilir. Onu tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil, amma ev həyətindən küçəyə qədər hər açıq hava işığının necə seçildiyi fərq yaradır.

İşıq çirklənməsinin üç forması

İşıq çirklənməsi bir neçə şəkildə özünü göstərir:

• səma parıltısı — yuxarıya və üfüqə doğru yayılan işığın atmosferdə səpilərək gecə səmasını işıqlandırması;
• işıq pozuntusu — işığın lazım olmayan yerə, məsələn, qonşunun yataq otağının pəncərəsinə düşməsi;
• göz qamaşdırma — sürücüləri və piyadaları kor edən, görmə qabiliyyətini azaldan həddən artıq parlaq, açıq mənbələr.

Hər üçü həm insan rahatlığına, həm də təhlükəsizliyə təsir edir. Göz qamaşdıran işıq, gözlənilənin əksinə, gecə görmə qabiliyyətini zəiflədir.

Mavi işıq niyə daha çox problem yaradır

Atmosferdə işığın səpilməsi dalğa uzunluğundan asılıdır: qısa dalğalı göy-mavi işıq uzun dalğalı qırmızı-narıncı işıqdan xeyli çox səpilir. Gündüz səmanın mavi görünməsinin səbəbi də budur. Gecə isə eyni fizika süni işığa aiddir: mavi komponenti çox olan soyuq ağ işıq atmosferdə daha çox səpilir və səma parıltısına daha böyük pay verir.

Bundan başqa, bir çox gecə həyatı sürən heyvan və həşərat göy-mavi işığa həssasdır. Soyuq işıq onların davranışına — qidalanmaya, köçə, çoxalmaya — daha güclü təsir göstərir. İnsan üçün də axşam və gecə saatlarında mavi işıq bioloji ritmə daha çox təsir edir.

Bu səbəblərə görə gecə səmasını qorumaqla məşğul olan təşkilatlar açıq hava işıqlandırmasında 3000K və daha aşağı rəng temperaturunu tövsiyə edir. Bəzi təbiət ərazilərinin və rəsədxanaların yaxınlığında bundan da isti, kəhrəba tonlu işıq üstün tutulur.

Rəng yeganə həll deyil

İsti rəngli lampa seçmək vacib addımdır, amma işığın istiqaməti və miqdarı daha böyük rol oynayır. Pis yönəlmiş isti işıq yaxşı yönəlmiş soyuq işıqdan daha çox çirklənmə yarada bilər. Əsas prinsiplər bunlardır:

• işıq yalnız lazım olan yerə, aşağıya yönəlməlidir; üfüqdən yuxarı işıq saçan açıq kürələr və dekorativ «top» lampalar ən çox problem yaradır;
• qoruyucu qapaqlı, işığı aşağıya cəmləyən svetilniklər seçilməlidir;
• parlaqlıq tapşırığa uyğun olmalıdır — həyət yolunu görmək üçün stadion işığı lazım deyil;
• işıq yalnız lazım olan vaxtda yanmalıdır — taymer, fotorele və hərəkət sensoru bu işi avtomatlaşdırır.

Ev həyəti və bağ evi üçün praktik tövsiyələr

• Qapı və yol işığı üçün 2700–3000K lampa seçin; bağ və təbiətə yaxın yerlərdə daha isti kəhrəba ton da uyğundur.
• Divara quraşdırılmış svetilnikin işığı aşağıya yönəlsin, lampa kənardan görünməsin.
• Qonşu həyətə və pəncərələrə baxan işıqları başqa istiqamətə çevirin.
• Bütün gecə yanan işıq əvəzinə hərəkət sensorlu işıq quraşdırın.
• Ağacları və fasadı aşağıdan yuxarıya işıqlandırmaq istəyirsinizsə, işığı dar bucaqla, yalnız obyektə yönəldin və gecə yarısından sonra söndürün.

Bu tədbirlər həm də enerjiyə qənaət edir, çünki boş yerə yayılan işıq boş yerə sərf olunmuş elektrik deməkdir.

Təhlükəsizlik haqqında yanlış təsəvvür

Çox vaxt «nə qədər çox işıq, o qədər təhlükəsiz» fikri söylənir. Həqiqətdə isə kəskin parlaq işıq kölgələri dərinləşdirir və gözü qamaşdırır: parlaq projektorun arxasındakı ərazi daha da görünməz olur. Bərabər paylanmış, göz qamaşdırmayan, orta səviyyəli işıq daha yaxşı görmə təmin edir. Hərəkət sensoru ilə birdən yanan işıq isə diqqəti daha çox cəlb edir.

Kommersiya və ictimai obyektlər

Mağaza, avtodayanacaq və reklam işıqlandırması üçün də eyni prinsiplər keçərlidir: isti və ya neytral-isti ton, aşağıya yönəlmiş işıq, gecə saatlarında parlaqlığın azaldılması. İş saatından sonra reklam və vitrin işığını söndürmək və ya zəiflətmək həm qonşuların rahatlığı, həm də elektrik sərfiyyatı baxımından faydalıdır.

Zaferoğlu Elektrik-in Gəncə zavodunun çeşidi ev lampaları ilə məhdudlaşmır, açıq hava və sənaye obyektləri üçün güclü LED modelləri də əhatə edir. Həyət və ya küçə işığı üçün lampa seçərkən 3000K və daha isti variantlara üstünlük vermək səmanı da, qonşuları da qoruyur.