Közərmə lampaları niyə tədricən satışdan çıxarılır

Yüz ildən artıq evləri işıqlandıran közərmə lampası bir çox ölkədə bazardan çıxarılıb və ya çıxarılır. Bunun səbəblərini, necə baş verdiyini və istehlakçı üçün nə demək olduğunu izah edirik.

Közərmə lampası elektrik işığının simvoludur: ağla gələn yeni fikri təsvir etmək istəyən rəssam bu gün də başın üstündə məhz onu çəkir. Amma bir çox ölkədə adi közərmə lampasını mağazada tapmaq artıq çətindir. Bu, təsadüf və ya moda dəyişikliyi deyil, bir neçə onillik ərzində qəbul edilmiş qərarların nəticəsidir. Səbəbləri anlamaq keçidin nəyi dəyişdiyini və hansı lampaların niyə qaldığını başa düşməyə kömək edir.

Əsas səbəb: enerjinin çoxu istiliyə gedir

Közərmə lampası sadə prinsipə əsaslanır: volfram sapından cərəyan keçir, sap min dərəcələrlə ölçülən temperatura qədər qızır və parlamağa başlayır. Problem ondadır ki, bu cür qızmış cisim şüalanmasının böyük hissəsini görünən işıq kimi deyil, infraqırmızı şüa, yəni istilik kimi buraxır.

Nəticədə közərmə lampasına verilən elektrik enerjisinin çox kiçik payı işığa çevrilir, qalanı otağı isidir. LED lampa eyni işığı xeyli az enerji ilə verir. Bir lampa üçün fərq kiçik görünə bilər, amma milyonlarla evdə, ofisdə və küçədə yanan lampalar üçün bu, ölkə miqyasında elektrik stansiyalarının ciddi hissəsinin işi deməkdir.

Qısa xidmət müddəti

İkinci səbəb davamlılıqdır. Qızmış volfram sapı tədricən buxarlanır, nazikləşir və bir gün qırılır. Közərmə lampası adətən min saat ətrafında işləyir. Bu, lampaların daha tez-tez alınması, istehsalı, daşınması və atılması deməkdir.

LED lampalar isə çox daha uzun işləyir, halogen və kompakt floresan lampalar da közərmədən uzunömürlüdür. Beləliklə, səmərəli lampalar həm enerji, həm də material baxımından qənaət verir.

Keçid necə baş verib

Közərmə lampalarının bazardan çıxarılması adətən birbaşa «qadağa» kimi deyil, lampalara minimum səmərəlilik tələbləri qoyulması ilə baş verib. Ənənəvi közərmə lampası bu tələblərə cavab vermədiyi üçün tədricən satışdan çıxıb.

Bəzi nümunələr:

• Avropa İttifaqında 2009-cu ildən başlayaraq mərhələli qaydada əvvəlcə güclü, sonra daha zəif közərmə lampaları bazardan çıxarıldı; bir neçə il sonra ənənəvi halogen lampalara da məhdudiyyətlər tətbiq olundu.
• ABŞ-da 2007-ci ildə qəbul edilmiş enerji qanunu lampalar üçün səmərəlilik standartları müəyyən etdi, sonrakı illərdə bu tələblər sərtləşdirildi.
• Avstraliya, Kanada, Çin, Rusiya və bir çox digər ölkə də müxtəlif vaxtlarda oxşar yollarla getdi.

Keçid bir gündə deyil, illər ərzində baş verdi: istehsalçılara və mağazalara ehtiyatları satmaq, alıcılara isə alternativlərə öyrəşmək üçün vaxt verildi. Hər ölkədə tələblər, tarixlər və istisnalar fərqlidir; konkret bazarda nəyin satıla biləcəyini yerli qaydalar müəyyən edir.

Alternativlərin inkişafı

İlk mərhələlərdə közərmə lampasının əsas əvəzi kompakt floresan, yəni «ekonom» lampa idi. O, enerjiyə qənaət edirdi, amma bir çox çatışmazlığı vardı: tam parlaqlığa gec çatması, soyuq və bəzən xoşagəlməz işıq, civə tərkibi və dimmerlə pis işləməsi. Buna görə istehlakçılar arasında narazılıq da yaranmışdı.

LED texnologiyasının sürətli inkişafı vəziyyəti dəyişdi. LED lampalar dərhal yanır, isti işıq verə bilir, civə saxlamır, müxtəlif formalarda və soketlərdə istehsal olunur. Filament LED isə hətta közərmə lampasının görünüşünü də təkrarlaya bildi. Zamanla LED lampaların qiyməti də düşdü və keçid istehlakçı üçün daha rahat oldu.

Hansı lampalar qalır

Közərmə texnologiyası tamamilə yox olmayıb. Bir çox ölkədə xüsusi təyinatlı lampalar tələblərdən kənarda saxlanılıb: soba və yüksək temperatur lampaları, bəzi siqnal və cihaz lampaları, infraqırmızı isitmə lampaları, texniki və elmi məqsədlər üçün lampalar. Onlar ümumi işıqlandırma üçün nəzərdə tutulmayıb və adətən qablaşdırmada bu barədə qeyd olur.

Bəzi bazarlarda isə ənənəvi közərmə lampaları hələ də satılır və müəyyən ehtiyaclar üçün alınır.

İstehlakçı üçün nə dəyişir

Keçidin gündəlik həyata təsiri bir neçə vərdişin dəyişməsidir:

• lampa seçərkən vatta deyil, lümenə baxmaq;
• rəng temperaturunu seçmək, çünki LED isti, neytral və soyuq variantlarda olur;
• dimmer, sensor və qapalı plafon kimi şərtlər üçün uyğunluğu yoxlamaq;
• işlənmiş lampaları, xüsusən də floresan lampaları düzgün utilizasiya etmək.

Gəncədəki Zaferoğlu Elektrik zavodu da 2021-ci ildə məhz LED lampa istehsalı ilə işə başlayıb. Şirkətin kataloqunda LED lampalarla yanaşı müxtəlif güclərdə ənənəvi közərmə lampaları da təqdim olunur, buna görə alıcı ehtiyacına uyğun seçim edə bilər.