Civəli və natrium küçə lampalarından LED-ə keçid

Köhnə küçə, həyət və sənaye svetilniklərində civəli və natrium lampalar hələ də işləyir. Onlardan LED-ə keçməyin yolları, drossel məsələsi, işığın rəngi və tullantıların düzgün idarəsi.

Axşam küçədə iki növ işıq görmək olar: bir tərəfdə narıncı-sarı, rəngləri demək olar ki, ayırd etməyə imkan verməyən işıq, digər tərəfdə isə ağ və ya isti-ağ işıq. Birincisi yüksək təzyiqli natrium lampalarıdır, bir az daha köhnə yerlərdə isə mavimtıl-yaşılımtıl civəli lampalar qalıb. Bu lampaların hər ikisi onilliklər boyu küçə və sənaye işıqlandırmasının əsasını təşkil edib. İndi onların yerini LED tutur, amma keçid sadəcə lampanı çıxarıb yenisini vintləmək deyil.

Qaz boşalmalı lampalar necə işləyir

Civəli və natrium lampalar közərmə lampası kimi şəbəkəyə birbaşa qoşulmur. Onların içində işıq qaz boşalmasında yaranır və bu prosesi idarə etmək üçün svetilnikdə əlavə hissələr olur:

• drossel — lampadan keçən cərəyanı məhdudlaşdırır;
• alışdırıcı — natrium və metal-halogen lampaları yandırmaq üçün yüksək gərginlik impulsu verir;
• kondensator — güc əmsalını yaxşılaşdırır.

Bu lampalar yandırıldıqdan sonra tam parlaqlığa bir neçə dəqiqəyə çatır, söndürüldükdən sonra isə soyumadan yenidən yanmır. Onların üstünlüyü uzun xidmət müddəti və o dövr üçün yüksək səmərəlilik idi.

Nə üçün dəyişmək lazımdır

Civəli lampalar ən az səmərəli qaz boşalmalı lampalardır və tərkibində civə olduğu üçün bir çox ölkədə, o cümlədən Avropa İttifaqında, artıq bazardan çıxarılıb. Natrium lampalar səmərəlidir, amma işığı monoxroma yaxındır: rəng ötürməsi çox aşağıdır, avtomobillərin, geyimlərin və üzlərin rəngini tanımaq çətinləşir. Təhlükəsizlik kameraları üçün də bu işıq əlverişli deyil.

LED svetilniklər isə:

• dərhal tam işıqla yanır və söndürülüb-yandırılmaya həssas deyil;
• işığı optika ilə lazım olan yerə yönəldir, yuxarıya və yanlara israfı azaldır;
• rəngləri xeyli yaxşı göstərir;
• gecə saatlarında işığı azaltmağa imkan verir;
• civə saxlamır.

Üç yol: lampa, modul və ya svetilnik

Keçid üçün üç əsas variant var.

Birinci: E27 və ya E40 soketinə vintlənən LED lampa. Bu, «qarğıdalı» və ya iri gövdəli yüksək güclü lampa ola bilər. Burada əsas şərt svetilnikin sxemini dəyişməkdir: drossel, alışdırıcı və kondensator dövrədən çıxarılmalı, patron birbaşa şəbəkəyə qoşulmalıdır. Alışdırıcının yüksək gərginlik impulsu LED lampanın drayverini dərhal sıradan çıxara bilər. Bəzi LED lampalar drosselli sxemdə işləmək üçün nəzərdə tutulub, amma bu, qutuda açıq göstərilməlidir.

İkinci: köhnə svetilnik gövdəsinin içinə LED modul və ayrıca drayver quraşdırmaq. Bu yol svetilnikin görünüşünü saxlamaq istənilən tarixi və dekorativ fənərlər üçün uyğundur.

Üçüncü: svetilniki tam yeni LED küçə svetilniki ilə əvəz etmək. Optika, istilik yayılması və qoruma dərəcəsi bir məhsul kimi hesablanıb. Uzunmüddətli nəticə baxımından bu, çox vaxt ən etibarlı yoldur.

Retrofit lampanın riskləri

Köhnə svetilnikə LED lampa qoymaq ucuz və sürətli görünür, amma bu məqamları nəzərə alın:

• Qapalı fənər gövdəsində LED lampanın drayveri çox qızır; qaz boşalmalı lampa istiyə davamlı idi, LED drayver isə yox.
• Köhnə reflektor lampanın işıq mərkəzinə görə hesablanıb. LED lampanın işığı fərqli nöqtədən və fərqli istiqamətdə çıxır, nəticədə işıq yola deyil, yanlara düşə bilər.
• İri LED lampa ağırdır, köhnə patron və bərkitmə buna hazır olmaya bilər.
• Dəyişdirilmiş svetilnikə sonradan kimsə yenidən natrium lampa taxa bilər; ona görə sxem dəyişikliyini gövdədə etiketlə qeyd edin.

İşığın rəngi və qonşular

Narıncı natrium işığından ağ LED-ə keçid küçənin görünüşünü kəskin dəyişir. Çox soyuq, 5000K və yuxarı işıq yaşayış məhəlləsində sərt görünə bilər və sakinlər tərəfindən «xəstəxana işığı» kimi qəbul oluna bilər. Yaşayış küçələri və parklar üçün 3000K ətrafında isti ağ işıq daha rahatdır, sürətli yollarda isə neytral işıq seçilə bilər.

Yeni svetilniklərin daha parlaq olduğunu və pəncərələrə düşə biləcəyini də nəzərə alın. Arxa tərəfə işıq buraxmayan optika və düzgün əyilmə bucağı bu problemi azaldır.

Köhnə lampaların utilizasiyası

Civəli lampalarda civə, natrium lampalarda isə az miqdarda civə və natrium var. Bu lampalar adi tullantı deyil. Onları sındırmadan yığmaq və təhlükəli tullantıları qəbul edən müəssisəyə təhvil vermək lazımdır. Drossellər və kondensatorlar da elektron tullantı kimi ayrılmalıdır.

Həyət və geniş ərazilər üçün Zəfər İşığı seriyasında T formalı güclü LED lampalar və dörd qanadı açılan qatlanan model buraxılır. Köhnə svetilnikdə istifadə etməzdən əvvəl sxemin dəyişdirilməsi və svetilnikin şəraitə uyğunluğu mütəxəssislə yoxlanılmalıdır.