Kandela nədir və spot lampalarda niyə vacibdir

Kandela işığın müəyyən istiqamətdəki gücünü göstərir. Spot lampalarda o, lümendən daha çox şey deyir: şüanın mərkəzi nə qədər parlaq olacaq və işıq nə qədər uzağa çatacaq.

Lümen lampanın verdiyi işığın ümumi miqdarını göstərir, lüks isə səthə düşən işığı. Bu ikisi arasında üçüncü, daha az tanınan vahid var: kandela. Adi armud formalı lampa alarkən onu bilmək vacib deyil. Amma spot, projektor və fənər seçərkən kandela çox vaxt ən faydalı göstəriciyə çevrilir.

Kandela nəyi ölçür

Kandela (cd) işıq gücünün vahididir və Beynəlxalq Vahidlər Sisteminin (SI) yeddi əsas vahidindən biridir. O, işıq mənbəyinin konkret bir istiqamətdə nə qədər güclü parladığını göstərir. Tarixən vahid bir şamın işığına yaxın götürülüb, adı da buradan gəlir.

Fərqi sadə misalla izah etmək olar. Eyni işıq miqdarını verən iki lampadan biri işığı hər tərəfə yayır, digəri isə dar konusa toplayır. Lümenləri eynidir. Amma ikinci lampanın şüası istiqamətində kandela dəfələrlə yüksəkdir, çünki eyni işıq kiçik fəza bucağına sıxışdırılıb.

Lümen, kandela və lüks necə bağlıdır

Üç vahid bir-biri ilə sadə əlaqədədir:

• lümen = kandela × fəza bucağı (steradian ilə);
• lüks = kandela / məsafənin kvadratı (şüanın oxu üzrə, kiçik mənbə üçün).

İkinci əlaqə praktik baxımdan ən faydalısıdır. Qutuda mərkəzi işıq gücü, məsələn 1600 cd yazılıbsa, lampanın düz altında 2 metr məsafədə işıqlanmanı dərhal hesablaya bilərsiniz: 1600 / (2 × 2) = 400 lüks. 3 metrdə isə 1600 / 9, təxminən 180 lüks.

Bucaq və kandela: nümunə

Tutaq ki, 500 lümen işıq bərabər paylanmış konusa toplanır. Bu, ideallaşdırılmış hesabdır, real lampada şüanın mərkəzi kənarlardan parlaq olur, amma nəticə istiqamət verir:

• 36° bucaqda konusun fəza bucağı təxminən 0,31 steradiandır və orta işıq gücü 1600 cd-yə yaxın alınır; 2 m məsafədə bu, təxminən 400 lüks deməkdir;
• 60° bucaqda fəza bucağı təxminən 0,84 steradiandır, işıq gücü 600 cd ətrafına düşür; 2 m-də təxminən 150 lüks.

Yəni eyni lümen, eyni güc, amma bucaq 36°-dən 60°-yə qalxanda şüanın mərkəzindəki işıqlanma təxminən üç dəfə azalır. Tərsinə də doğrudur: bucağı daraltmaq lampanı dəyişmədən, enerji sərfini artırmadan hədəf nöqtədə işığı xeyli gücləndirir. Buna görə spotları yalnız lümenə baxıb müqayisə etmək yanıldıcıdır.

Qutuda necə göstərilir

Spot və reflektorlu lampalarda kandela bir neçə formada yazıla bilər:

• "cd" və ya "Peak intensity": şüanın ən parlaq nöqtəsindəki işıq gücü;
• "CBCP" (center beam candlepower): mərkəzi şüanın işıq gücü, mənası eynidir;
• işıq paylanması diaqramı: bəzi istehsalçılar müxtəlif məsafələrdə ləkə diametrini və lüks dəyərini sxem şəklində verir.

Bu diaqram varsa, hesablama aparmağa ehtiyac qalmır: sizin tavan hündürlüyünüzə uyğun sətirdə həm ləkənin ölçüsü, həm də işıqlanma görünür.

Seçimdə kandela nə vaxt həlledicidir

Hündür tavan. 4–5 metr hündürlükdən vitrin və ya piştaxtanı işıqlandırmaq lazımdırsa, işıq aşağıya kifayət qədər güclü çatmalıdır. Burada kandelası yüksək, dar bucaqlı lampa geniş bucaqlı güclü lampadan daha yaxşı nəticə verir.

Vurğu işıqlandırması. Rəsm və ya dekorativ obyekt ətrafdakı fon işığından nəzərəçarpacaq dərəcədə parlaq olmalıdır ki, göz ona yönəlsin. Fon və vurğu arasındakı fərqi planlaşdırmaq üçün mərkəzi işıq gücünü bilmək lazımdır.

Çöl işıqlandırması. Ağac gövdəsini, fasad elementini və ya bayraq dirəyini aşağıdan işıqlandırarkən məsafə böyükdür və işıq məsafənin kvadratı ilə zəifləyir.

Qamaşma riski. Yüksək kandela həm də o deməkdir ki, şüanın içinə baxan göz çox güclü parlaqlıqla qarşılaşır. Belə lampaları oturacaq, keçid və pilləkən istiqamətinə yönəltməmək lazımdır.

Praktik yanaşma

Evdə ümumi işıq üçün kandela ilə məşğul olmaq lazım deyil: lümen və geniş bucaq kifayətdir. Amma spotla konkret nöqtəni işıqlandırmaq istəyirsinizsə, üç addım atın: məsafəni ölçün, istədiyiniz lüksü müəyyən edin, məsafənin kvadratına vurub lazım olan kandelanı tapın. Məsələn, 2,5 m məsafədə 300 lüks üçün təxminən 300 × 6,25, yəni 1900 cd ətrafında mərkəzi işıq gücü lazımdır.

Zaferoğlu Elektrik Gəncədə spot tipli lampalar da daxil olmaqla müxtəlif LED lampalar istehsal edir; vurğu işıqlandırması planlaşdırarkən lampanın bucağını və mərkəzi işıq gücünü birlikdə nəzərə almaq daha dəqiq nəticə verir.