İdman zalı işıqlandırması: güclü, amma qamaşmasız

İdman zalında işıq həm güclü, həm də uzanıb məşq edən insanın gözünü yormayan olmalıdır. Fitnes və oyun zalları üçün işığın əsas prinsiplərini izah edirik.

İdman zalında işığa qoyulan tələblər ofisdən və mağazadan xeyli fərqlidir. İnsan burada sürətlə hərəkət edir, topu havada izləyir, ağırlıq qaldırarkən tavana baxır, döşəmədə uzanaraq məşq edir. Zəif işıq zədə riskini artırır, düzgün yerləşdirilməmiş güclü işıq isə gözü qamaşdırır. Məqsəd hər ikisindən qaçmaqdır.

Zalın tipini müəyyən edin

Eyni sözlə adlandırılsa da, idman zalları çox fərqlidir:

• trenajor və ağırlıq zalı — tavan adətən alçaq-orta hündürlükdə, insanlar çox vaxt skamyada uzanır;
• qrup məşqləri studiyası — aerobika, yoqa, pilates, rəqs; işığın rejimi dəyişməlidir;
• oyun zalı — basketbol, voleybol, futzal; tavan hündür, top svetilnikə dəyə bilər;
• döyüş idmanı və gimnastika zalı — xalçalar, döşəmədə çoxlu hərəkət.

Hər biri üçün svetilnik növü, gücü və yerləşdirilməsi fərqli seçilir. İdman obyektlərinin işıqlandırılması Avropada EN 12193 standartı ilə tənzimlənir və orada tələblər idmanın növünə və yarış səviyyəsinə görə dəyişir: həvəskar məşq ilə televiziya yayımlı yarış arasında fərq böyükdür.

Tavan hündürlüyü və güclü mənbələr

Hündür tavanlı zallarda işıq mənbəyi ilə döşəmə arasındakı məsafə böyükdür və məişət lampaları burada kifayət etmir. Yüksək güclü lampalar və ya bu məqsəd üçün nəzərdə tutulmuş svetilniklər lazımdır. Seçim zamanı yalnız vatta deyil, işıq selinə (lümen) və svetilnikin işığı necə paylamasına baxmaq lazımdır: dar şüalı mənbə döşəmədə parlaq ləkələr, aralarında isə qaranlıq zolaqlar yaradır.

Bərabərlik idman zalında xüsusilə vacibdir. Top parlaq zonadan qaranlıq zonaya keçəndə göz uyğunlaşmağa vaxt tapmır və oyunçu topu bir anlıq itirir. Svetilnikləri sıx və bərabər addımla yerləşdirmək, zalın künclərini və divar boyunu da işıqlandırmaq lazımdır.

Uzanaraq məşq edənlər üçün qamaşma

Ştanqı skamyada uzanaraq sıxan idmançı düz tavana baxır. Əgər skamyanın tam üzərində açıq, parlaq svetilnik varsa, o, məşqin ən çətin anında gözünü qamaşdırır. Eyni problem yoqa və pilates xalçalarında, döşəmədə qarın məşqi edənlərdə də yaranır.

Həll yolları sadədir:

• trenajorların planını svetilniklərin planı ilə birlikdə hazırlayın və skamyaları svetilniklərin arasına yerləşdirin;
• yayıcılı, parlaqlığı aşağı svetilniklər seçin;
• mümkün olan yerlərdə tavana yönəlmiş, əks olunmuş (dolayı) işıqdan istifadə edin.

Top oyunları: qorunma və titrəmə

Voleybol və basketbol zalında top vaxtaşırı tavana çatır. Svetilnikin üzərində qoruyucu tor və ya zərbəyə davamlı gövdə olmalıdır; qırılan yayıcı və düşən hissə ciddi təhlükədir.

Sürətli hərəkət zamanı işığın titrəməsi daha çox hiss olunur. Adi oturuşda gözə görünməyən dalğalanma uçan topda stroboskopik effekt kimi görünə bilər: top sanki hissə-hissə hərəkət edir. Keyfiyyətli drayverli mənbələr və düzgün elektrik şəbəkəsi bu riski azaldır. Zalda video çəkiliş aparılırsa, titrəmə kamerada zolaqlar şəklində də özünü göstərə bilər.

Güzgülər, qrup studiyası və soyunma otağı

Fitnes zalındakı böyük güzgülər işığı əks etdirir. Svetilnik güzgünün qarşısında deyil, onunla paralel sıralarda olarsa, idmançı özünü görərkən lampanın parıltısı gözünə düşmür.

Qrup məşqləri studiyasında bir neçə rejim faydalıdır: intensiv kardio üçün tam işıq, yoqa və dartılma üçün azaldılmış isti işıq. Bunun üçün dimmer və ya ayrı-ayrı işıq qrupları lazımdır; dimmer dövrəsinə yalnız dimmerlə işləməyə uyğun lampalar qoyulur.

Soyunma otağı və duş zonasında rütubət yüksəkdir. Burada rütubətə davamlı qorunma dərəcəsi olan qapalı svetilniklər istifadə olunmalı, güzgü qarşısında isə üzə öndən düşən işıq olmalıdır.

Kardio zonasında qaçış yollarının və velotrenajorların öz ekranları olur, bəzən qarşıda televizorlar da asılır. Svetilnik ekranın arxasında və ya tam üstündə olarsa, parıltı göstəriciləri oxunmaz edir. Pəncərə qarşısında düzülmüş trenajorlarda isə gündüz gün işığı, axşam şəhər işıqları gözə düşür — bu zonada jalüz faydalıdır.

Enerji baxımından idman zalı uzun saatlar işləyir, amma bütün zonalar eyni vaxtda dolu olmur. Səhər tezdən və gecə gec saatlarda boş qalan oyun meydançasını və ya studiyanı ayrıca söndürmək imkanı, keçid və soyunma otaqlarında isə hərəkət sensoru işıq sərfiyyatını hiss olunacaq qədər azaldır.

Qısa yoxlama

• Skamyada uzananda gözə düz svetilnik düşürmü?
• Zalın künclərində və divar boyunca işıq bərabərdirmi?
• Top dəyə biləcək svetilniklər qorunubmu?
• Sürətli hərəkətdə işıq titrəmə effekti yaradırmı?
• Soyunma otağında svetilniklər rütubətə uyğundurmu?

Zaferoğlu Elektrik-in Gəncədəki zavodunda istehsal olunan çeşiddə 20–70 vatt aralığında T formalı yüksək güclü lampalar da var. Zalın hündürlüyünə görə hansı gücün lazım olduğunu hesabladıqdan sonra bu modellərin məlumatını yoxlamaq olar.