Əvvəl və sonra: işıq layihəsində qənaəti necə ölçmək

LED-ə keçiddən sonra "hesab azaldı" demək kifayət deyil. Başlanğıc göstəricini düzgün qeydə almaq, müqayisəni ədalətli aparmaq və nəticəni sənədləşdirmək qaydaları.

İşıqlandırmanın yenilənməsi haqqında qərar adətən bir vədlə verilir: enerji sərfi azalacaq. Layihə bitəndən bir neçə ay sonra isə rəhbərlik sual verir: "Bəs real qənaət nə qədər oldu?" Bu suala inandırıcı cavab vermək üçün ölçmə işi quraşdırmadan xeyli əvvəl başlamalıdır. Sonradan köhnə vəziyyəti xatırlamaqla dəqiq müqayisə aparmaq, demək olar ki, mümkün olmur.

Niyə ümumi hesab kifayət etmir

Ən sadə yol binanın aylıq elektrik hesabını əvvəl və sonra müqayisə etməkdir. Lakin bu rəqəmə işıqdan başqa onlarla amil təsir edir: kondisionerlər, isitmə, yeni avadanlıq, işçi sayının dəyişməsi, bayram günləri, havanın isti və ya soyuq keçməsi. İşıqlandırma ümumi sərfin yalnız bir hissəsidirsə, onun dəyişikliyi bu "səs-küyün" içində asanlıqla itir. Bəzən hesab qənaətə baxmayaraq artır, çünki eyni dövrdə yeni soyuducu və ya server otağı işə düşüb.

Ona görə etibarlı qiymətləndirmə üçün işıqlandırmanın öz sərfini ayrıca görmək lazımdır.

Başlanğıc vəziyyəti qeydə alın

Modernizasiyadan əvvəl, ən azı bir neçə həftə ərzində aşağıdakıları toplayın:

• işıqlandırma xəttlərinin enerji sərfi, mümkünsə ayrıca sayğacla;
• svetilniklərin sayı, tipi və hər birinin faktiki gücü;
• işığın gün ərzində neçə saat yandığı, zonalar üzrə;
• əsas iş yerlərində işıqlılıq, lüksmetrlə ölçülmüş;
• iş rejimi: iş günləri, növbələr, bağlı günlər.

Güc haqqında vacib qeyd: köhnə lampanın üzərindəki rəqəm həmişə real sərfi göstərmir. Lüminessent svetilniklərdə balast da enerji işlədir, buna görə ölçmə birbaşa xəttdə aparılmalıdır. Klemmli ölçmə cihazı ilə ölçərkən aktiv gücə (vatt) baxmaq lazımdır, çünki cərəyan və gərginliyi sadəcə vurmaqla alınan dəyər güc əmsalı səbəbindən real sərfdən fərqlənə bilər.

Yanma saatlarını təxmin etmək əvəzinə qeydə almaq daha etibarlıdır. Bunun üçün xəttə məlumat toplayan sayğac və ya sadə işıq-vaxt qeydedicisi qoymaq olar. Üstəlik, hər zonanın köhnə vəziyyətini fotoşəkillə sənədləşdirin: sonradan "əvvəl bu otaq daha işıqlı idi" mübahisəsi yarananda şəkil və lüks cədvəli ən obyektiv sübut olur.

Müqayisəni ədalətli aparın

"Sonra" dövründə eyni ölçmələri eyni şəraitdə təkrarlayın. Müqayisə yalnız aşağıdakı şərtlər daxilində mənalıdır:

• ölçmə müddətləri müqayisə oluna bilən olmalıdır, məsələn, bərabər sayda iş günü;
• iş saatları dəyişibsə, sərfi bir saata və ya bir iş gününə gətirin;
• yeni sistemdə işığın səviyyəsi köhnə sistemdən aşağı düşməməlidir.

Sonuncu şərt çox vaxt unudulur. Əgər yeni lampalar əvvəlkindən xeyli az işıq verirsə, enerji sərfinin azalması qənaət deyil, sadəcə işığın azalmasıdır. Buna görə lüks ölçmələri enerji ölçmələri qədər vacibdir: nəticə "eyni və ya daha yaxşı işıq, daha az sərf" formasında olmalıdır.

Beynəlxalq praktikada bu məsələlər IPMVP (International Performance Measurement and Verification Protocol) kimi metodik sənədlərdə sistemləşdirilib. Onların əsas ideyası sadədir: başlanğıc sərfi müəyyən et, dəyişən şəraitə düzəliş et, nəticəni sənədləşdir.

Sadə hesablama nümunəsi

Tutaq ki, anbarın işıqlandırma xətti modernizasiyadan əvvəl ayda 20 iş günü, gündə 10 saat işləyir və ölçülmüş orta güc 4 kilovatdır. Bu, ayda 800 kilovat-saat deməkdir. Yeni sistemdə eyni iş rejimində ölçülmüş güc 1,8 kilovat olarsa, sərf ayda 360 kilovat-saata düşür. Fərq 440 kilovat-saatdır. Əgər eyni vaxtda hərəkət sensorları da quraşdırılıbsa, onların təsirini ayrıca görmək üçün iş saatlarının nə qədər azaldığını da qeydə almaq lazımdır.

Bu rəqəmlər yalnız hesablama məntiqini göstərmək üçündür. Hər obyektin öz nəticəsi onun real ölçmələrindən çıxır.

Tipik səhvlər və dolayı təsirlər

Ən çox rast gəlinən səhvlər bunlardır:

• köhnə sərfi lampaların nominal gücü ilə, yenisini isə ölçmə ilə hesablamaq;
• yay aylarını qış ayları ilə müqayisə etmək, halbuki işığın yanma müddəti fəsildən asılıdır;
• modernizasiya zamanı bir hissə svetilniki söndürüb bunu da "LED qənaəti" kimi göstərmək;
• yanmayan köhnə lampaları nəzərə almamaq, çünki onlar başlanğıc sərfi süni şəkildə azaldır.

Dolayı təsirləri də qeyd etmək faydalıdır. LED sistemi otağa daha az istilik verir; kondisionerlə soyudulan binada bu, soyutma yükünü azalda bilər. Lampa dəyişdirmə tezliyinin azalması xidmət işini yüngülləşdirir. Bu effektləri ayrıca göstərmək, onları işıqlandırma qənaətinə qarışdırmamaq daha dürüst hesabat verir.

Nəticələri sadə bir cədvəldə — başlanğıc, sonrakı vəziyyət, düzəlişlər, işıqlılıq — saxlamaq gələcək layihələr üçün də istinad olur. Gəncədəki Zaferoğlu Elektrik zavodunun istehsal etdiyi Zəfər İşığı lampalarının texniki göstəriciləri hesablamaya daxil ediləcəksə, onları məhsul məlumatından götürmək lazımdır.