Böyük ofisdə işığın idarə olunması: qruplar və DALI

Yüzlərlə svetilniki olan ofisdə açarların sayı problemə çevrilir. İşıq qruplarının məntiqi, DALI protokolunun imkanları və layihədə nələrə diqqət etmək lazımdır.

Kiçik ofisdə işıq iki-üç açarla idarə olunur və heç kim bunu problem saymır. Mərtəbə böyüyəndə isə mənzərə dəyişir: açıq iş zonası, iclas otaqları, dəhlizlər, qəbul, arxiv. Hər kəs öz zonasında fərqli işıq istəyir, axşam kimsə bütün mərtəbəni yanılı qoyub gedir, yenidən planlaşdırmada isə elektrikçi tavanı açıb kabelləri dəyişməli olur. Mərkəzləşdirilmiş idarəetmə məhz bu vəziyyət üçün düşünülüb.

Açar qruplarından başlayaq

Ən sadə yanaşma svetilnikləri fiziki qruplara bölməkdir: hər qrup ayrıca xətt və açarla qidalanır. Pəncərə kənarındakı sıra bir qrup, otağın dərinliyi başqa qrup, dəhliz ayrıca. Bu yanaşma ucuz və başa düşüləndir, lakin iki zəif cəhəti var. Birincisi, qruplar kabelləşdirmə ilə sabitlənir və ofisin planı dəyişəndə onları dəyişmək üçün montaj işi lazımdır. İkincisi, işığı yalnız yandırıb-söndürmək olur, parlaqlığı tənzimləmək mümkün deyil.

Tənzimləmə üçün uzun illər 1–10 V analoq interfeysindən istifadə olunub. Burada drayverə ayrıca iki nazik naqil gəlir və gərginliyin səviyyəsi işığın parlaqlığını təyin edir. Sistem işləkdir, amma hər tənzimlənən qrup üçün yenə ayrıca xətt tələb olunur və svetilnikin vəziyyəti haqqında geri məlumat alınmır.

DALI nədir

DALI (Digital Addressable Lighting Interface) işıqlandırma idarəetməsi üçün beynəlxalq IEC 62386 standartında təsvir olunmuş rəqəmsal protokoldur. Onun əsas ideyası sadədir: hər drayverin öz ünvanı var və idarəetmə əmrləri ümumi iki naqilli şin vasitəsilə göndərilir. Hansı svetilnikin hansı qrupa aid olduğu kabellə deyil, proqramla müəyyən edilir.

Bu, praktikada bir sıra imkanlar verir:

• bir DALI xəttində 64-ə qədər qurğu ayrıca ünvanlana bilər;
• hər qurğu bir neçə qrupa daxil edilə bilər, standartda 16 qrup nəzərdə tutulub;
• hər qurğuda əvvəlcədən saxlanmış parlaqlıq ssenariləri (səhnələr) yaradıla bilər;
• sistem drayverdən vəziyyət sorğusu ala bilir, məsələn, lampanın nasaz olduğunu.

Şin iki naqildən ibarətdir və qütbə həssas deyil, yəni naqillərin yerini səhv salmaq sistemi sıradan çıxarmır. Şin ayrıca DALI qidalandırma blokundan enerji alır və onun cərəyanı standartla məhdudlaşdırılıb.

Standartın yenilənmiş versiyası DALI-2 adlanır. O, sensorlar və düymə panelləri kimi idarəetmə qurğularını da əhatə edir və müxtəlif istehsalçıların avadanlığının uyğunluğunun sertifikatlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Qarışıq brendli layihədə DALI-2 sertifikatına baxmaq sonradan yaranacaq uyğunsuzluq riskini azaldır.

Ofisdə real ssenarilər

Mərkəzləşdirilmiş idarəetmənin faydası gündəlik işdə görünür. İclas otağında "təqdimat" düyməsi ekran tərəfdəki işığı azaldır, qalan hissəni isə saxlayır. Açıq ofisdə pəncərə kənarı gün işığı sensoruna bağlanır və günəşli gündə avtomatik zəifləyir. Dəhliz və tualetlərdə hərəkət sensoru işığı yalnız kimsə olanda tam gücdə saxlayır. Axşam müəyyən saatda bina "gecə rejiminə" keçir, unudulmuş işıqlar sönür.

Planlaşdırma dəyişəndə — məsələn, açıq zona iki şöbəyə bölünəndə — tavana toxunmadan qruplar proqramda yenidən təyin olunur. Uzunmüddətli istismarda ən böyük üstünlük məhz budur.

Layihədə nəyə diqqət etmək lazımdır

DALI sistemi yalnız düzgün planlaşdırıldıqda rahatdır. Bir neçə praktik məqam:

• drayverlərin DALI dəstəklədiyini svetilnik sifariş olunarkən dəqiqləşdirin, adi drayverli paneli sonradan "DALI-yə çevirmək" üçün drayveri dəyişmək lazım gəlir;
• şin naqillərini çox vaxt qidalanma kabeli ilə birlikdə çəkirlər, lakin bu zaman izolyasiyanın şəbəkə gərginliyinə uyğun olması şərtdir;
• xəttin uzunluğu və naqil kəsiyi üçün istehsalçının tövsiyəsinə əməl edin, uzun xətlərdə gərginlik düşküsü problem yaradır;
• ünvanlama və qrup cədvəlini sənədləşdirin: hansı ünvan hansı svetilnikdir, harada yerləşir;
• sistemi istifadəyə verərkən hər ssenarini əməkdaşların iştirakı ilə sınayın.

Ən çox yayılmış problem "sənədsiz sistem"dir. Quraşdırıcı gedəndən sonra kimsə qrupları necə dəyişəcəyini bilmirsə, çevik sistem sabit və anlaşılmaz bir quruluşa çevrilir.

Hər ofisə DALI lazımdırmı

Həmişə yox. Bir neçə otaqlı ofisdə yaxşı düşünülmüş açar qrupları və yerli hərəkət sensorları kifayət edə bilər. DALI planı tez-tez dəyişən, geniş sahəli, müxtəlif funksiyalı zonaları olan və enerji idarəetməsinə ciddi yanaşan binalarda özünü doğruldur. Bina idarəetmə sistemi (BMS) və ya KNX mövcuddursa, DALI şlüz vasitəsilə ona qoşulur.

Tavanı açmaq mümkün olmayan təmirdə simsiz idarəetmə sistemləri də alternativ ola bilər. Onlar yeni şin çəkmədən svetilnikləri qruplaşdırmağa imkan verir, lakin şəbəkənin sabitliyi, qurğuların proqram yenilənməsi və giriş hüquqlarının kimdə olduğu əvvəlcədən düşünülməlidir. Hansı texnologiya seçilsə də, qəza işıqlandırması ayrıca tələblərə tabedir və adi idarəetmə ssenariləri onu söndürə bilməməlidir.

Zəfər İşığı çeşidi isə əsasən adi patrona burulan və spot altlığına taxılan lampalardan ibarətdir; hansı modelin hansı idarəetmə sxeminə uyğun olduğunu məhsul məlumatından dəqiqləşdirmək lazımdır.