Park və yaşıl ərazilərin işıqlandırılması

Parkda gecə işığı həm təhlükəsizlik, həm də ağaclar, quşlar və qonşu evlər üçün rahatlıq deməkdir. Cığırlardan oyun meydançasına qədər praktik yanaşma.

Axşam saatlarında parkın boş qalmasının səbəbi çox vaxt qaranlıqdır. İnsanlar kölgəli cığırla getməkdən çəkinir, valideynlər uşağı qaranlıq meydançaya buraxmır. Əks halda isə güclü, soyuq projektorlarla "gündüzə çevrilmiş" park həm qonşu evləri narahat edir, həm də ağacların, quşların və həşəratların təbii ritmini pozur. Yaxşı park işığı bu iki ifrat arasında qurulur.

Nəyi işıqlandırmaq lazımdır

Parkda hər yeri eyni dərəcədə işıqlandırmağa ehtiyac yoxdur. Əvvəlcə insanların gecə real olaraq istifadə etdiyi marşrutları müəyyən etmək lazımdır:

• əsas piyada cığırları və girişlər;
• pilləkənlər, pandus və səviyyə dəyişən yerlər;
• oyun və idman meydançaları, əgər axşam açıqdırsa;
• oturacaqlar, dayanacaqlar və ictimai tualetlərə yaxın zonalar.

Uzaq çəmənlik, sıx kolluq və sahil boyu təbii zonalar isə qaranlıq qala bilər. Bu, həm enerji qənaətidir, həm də canlı təbiət üçün sığınacaq saxlanması.

Küçə və piyada zonalarının işıqlandırılması üçün Avropada EN 13201 standartından istifadə olunur. Orada piyada yolları üçün müxtəlif işıqlılıq sinifləri var və sinif hərəkətin intensivliyinə, ərazinin xarakterinə görə seçilir.

Bərabərlik və üz tanınması

Parkda təhlükəsizlik hissi yalnız yerə düşən işıqdan asılı deyil. İnsan qarşıdan gələnin üzünü bir neçə addım məsafədən görə bilməlidir. Buna görə işığın şaquli səthlərə — insanın boyuna — da çatması vacibdir. Çox alçaq, yalnız aşağı yönələn işıqlar cığırı göstərir, amma üzləri qaranlıqda qoyur.

Bərabərlik də önəmlidir. Parlaq dirəklər arasında qaranlıq boşluqlar varsa, göz işıqlı zonaya uyğunlaşır və aradakı sahə daha da qaranlıq görünür. Adətən orta hündürlükdə, bir-birinə yaxın dirəklər tək-tək güclü mənbədən daha rahat mənzərə yaradır.

İsti işıq və ekologiya

Gecə işığı canlı təbiətə təsir edir. Soyuq, mavi komponenti çox olan işıq həşəratları daha çox cəlb edir və bir sıra heyvanların davranışına güclü təsir göstərir. Buna görə park və yaşıl ərazilərdə tez-tez 2700–3000 K kimi isti rəng temperaturu tövsiyə olunur. Bu işıq insan üçün də daha rahatdır və yaşıllığı təbii göstərir.

Digər mühüm məsələ işığın yuxarıya getməsidir. Üfüqdən yuxarı yönələn işıq heç nəyi işıqlandırmır, sadəcə səmanı parlaq edir və enerji itkisidir. Svetilniklərin kəsik optikalı, yəni işığı aşağıya yönəldən olması, açıq sferik plafonlardan imtina edilməsi bu problemi xeyli azaldır.

Ağacları aşağıdan dekorativ işıqlandırmaq gözəl görünə bilər, lakin quşların yuva qurduğu tac hissəsini bütün gecə işıq altında saxlamaq məsləhət deyil. Dekorativ işığı gecənin ilk saatları ilə məhdudlaşdırmaq yaxşı kompromisdir.

İşığın rəngi yalnız təbiət üçün deyil, məkanın xarakteri üçün də vacibdir. Tarixi xiyabanda, fəvvarə ətrafında və ya kafe yanında isti işıq rahat, sakit atmosfer yaradır. İdman meydançasında isə top və oyunçuların aydın görünməsi daha önəmlidir, orada neytral işıq və daha yüksək işıqlılıq əsaslandırılmış ola bilər. Eyni parkda zonalar üzrə fərqli, lakin bir-biri ilə uzlaşan həllər seçmək mümkündür.

Dirək, bollard, yoxsa divar işığı

Svetilnik tipi yerin xarakterindən asılıdır. Hündür dirəklər geniş meydançalar və əsas xiyabanlar üçün uyğundur. Alçaq bollardlar cığırın kənarını göstərir və atmosfer yaradır, amma tək başına üz tanınmasını təmin etmir. Pilləkən və pandus kənarlarındakı quraşdırılmış işıqlar səviyyə dəyişikliyini görünən edir.

Seçim zamanı açıq havanın şərtləri nəzərə alınmalıdır: yağış, toz, suvarma sistemindən sıçrayan su, temperatur dəyişikliyi. Svetilnik bu şəraitə uyğun qorunma dərəcəsinə malik olmalı, ictimai yerlərdə isə vandalizmə davamlı gövdə üstünlük təşkil edir. Uşaq meydançasında isə svetilnik və dirəklər uşaqların dırmaşa biləcəyi yerdə olmamalı, qapaqlar alətsiz açılmamalı, kabel qutuları əlçatmaz yerləşməlidir.

Ağacların böyüməsini də unutmaq olmaz. Bu gün açıq olan dirək bir neçə ildən sonra yarpaqların içində qala bilər. Layihədə dirəkləri gələcək tacdan kənarda planlaşdırmaq sonrakı budama və ya köçürmə xərcini aradan qaldırır.

İdarəetmə və baxım

Park işığının hamısını bütün gecə tam güclə yandırmaq nadir hallarda lazımdır. Astronomik taymerlər işığı gün batımı və doğuşuna görə avtomatik yandırıb söndürür. Gecə yarısından sonra az istifadə olunan cığırlarda işığı azaltmaq, hərəkət sensoru ilə müvəqqəti artırmaq mümkündür. Əsas girişlər və təhlükəsizlik baxımından vacib zonalar isə sabit işıqda qalmalıdır.

Baxım üçün sadə qaydalar:

• ildə ən azı bir dəfə svetilnik şüşələrini təmizləyin və gövdələri su sızmasına görə yoxlayın;
• yanmayan işıqları gecikdirmədən dəyişin, çünki bir qaranlıq nöqtə bütün cığırın təhlükəsizlik hissini pozur;
• yeraltı kabel birləşmələrini və qutuları rütubətə görə yoxlayın;
• mövsüm başlayanda budamadan sonra işıq paylanmasına yenidən baxın.

Zaferoğlu Elektrik 2021-ci ilin dekabrında Gəncədə LED lampa istehsalına başlayıb; Onun çeşidində geniş açıq ərazilər üçün güclü lampa modelləri də yer alır.