Lüks və lümen: işıqlılıq necə ölçülür

Lümen lampanın buraxdığı işığın ümumi miqdarıdır, lüks isə səthə düşən işıqdır. Fərqi bilmək otağa lazım olan lampanı düzgün hesablamağa kömək edir.

Mağazada qutunun üstündə "806 lm" yazılıb, ofis normasında isə "masa üzərində 500 lüks" tələb olunur. İlk baxışda bu iki rəqəm eyni şeyi ifadə edir kimi görünür, amma onlar işığın tamamilə fərqli tərəflərini ölçür. Birini digəri ilə qarışdıranda ya otaq qaranlıq qalır, ya da lazım olandan çox güclü lampa alınır.

Lümen: lampadan çıxan işığın miqdarı

Lümen (lm) işıq selinin vahididir. O, lampanın bütün istiqamətlərə buraxdığı görünən işığın cəmini göstərir və insan gözünün həssaslığı nəzərə alınaraq hesablanır. Yəni lümen lampanın özünün xassəsidir: eyni lampa kiçik vanna otağında da, geniş zalda da eyni sayda lümen verir.

Lümen işığın hara getdiyini demir. 800 lümenlik lampa işığı kürə kimi hər tərəfə yaya da bilər, dar şüa ilə bir nöqtəyə də yönəldə bilər. Bu səbəbdən yalnız lümenə baxıb masanın nə qədər işıqlı olacağını demək mümkün deyil.

Lüks: səthə düşən işıq

Lüks (lx) işıqlanmanın vahididir və bir kvadrat metr səthə düşən işıq selini göstərir: 1 lüks = 1 lümen / 1 m². Bu, artıq lampanın deyil, konkret nöqtənin göstəricisidir. Masanın üstü, döşəmənin ortası və otağın küncü eyni lampa altında fərqli lüks ala bilər.

Lüksə təsir edən əsas amillər bunlardır:

• lampanın ümumi lümeni;
• işığın bucağı, yəni selin nə qədər sahəyə paylandığı;
• lampa ilə səth arasındakı məsafə;
• divarların, tavanın rəngi və işığı nə qədər əks etdirdiyi;
• plafon, abajur və ya çirkli şüşənin udduğu pay.

Məsafə niyə bu qədər vacibdir

Kiçik işıq mənbəyi üçün işıqlanma məsafənin kvadratı ilə azalır. Lampanı masadan iki dəfə uzaqlaşdırsanız, eyni işıq dörd dəfə böyük sahəyə yayılır və masanın ortasındakı lüks təxminən dörd dəfə düşür. Otaqda əks olunan işıq bu fərqi bir qədər yumşaldır, amma prinsip dəyişmir.

Bunun praktik nəticəsi sadədir: hündür tavanlı otaqda eyni lampa döşəməyə və ya masaya xeyli az işıq verir. Asma lampanı bir neçə on santimetr aşağı salmaq bəzən daha güclü lampa almaqdan daha səmərəli olur.

Nümunə hesablama

Tutaq ki, 10 m² otaqda döşəmə səviyyəsində orta hesabla 150 lüks istəyirsiniz. Nəzəri olaraq bu, 10 × 150 = 1500 lümen deməkdir. Real otaqda isə işığın bir hissəsi divarlarda udulur, plafonda itir, bir hissəsi lazım olmayan yerlərə düşür. Ona görə praktikada hesablanmış rəqəmin üstünə ehtiyat qoyulur: tünd divarlı otaqda bu ehtiyat açıq rəngli otaqdan xeyli çox olmalıdır.

Eyni qayda tərsinə də işləyir: lampanın lümenini və otağın sahəsini bilirsinizsə, orta işıqlanmanı təxmini hesablaya bilərsiniz. 1200 lümenlik lampa 12 m² otaqda nəzəri olaraq 100 lüks verir, real nəticə isə itkilər səbəbindən bundan aşağı olacaq.

Bu hesab dəqiq layihə hesabı deyil, istiqamət verir. Ciddi obyektlərdə mühəndislər xüsusi proqramlarla konkret svetilnikin işıq paylanması faylı əsasında hesablama aparır.

Hansı yerdə hansı səviyyə

Ofis və iş yerləri üçün Avropa standartı EN 12464-1 yazı və oxu işində iş səthində 500 lüks nəzərdə tutur. Dəhlizlər və keçid yerləri üçün tələb xeyli aşağıdır. Yaşayış evləri üçün məcburi norma yoxdur, amma eyni məntiq işləyir:

• keçid yerləri və dəhliz üçün zəif ümumi işıq kifayətdir;
• qonaq otağında ümumi işıq orta, oxu küncündə isə yerli işıq güclü olur;
• mətbəx tezgahı, yazı masası və tikiş yeri kimi dəqiq iş səthləri ən çox işıq tələb edir.

Tanış müqayisə üçün: aydın günorta vaxtı çöldə işıqlanma on minlərlə lüks olur, ay işığı isə bir lüksdən də azdır. Göz bu fərqə uyğunlaşır, amma kiçik detallarla işləyərkən işıq azlığı tez yorğunluq yaradır.

Lampa alarkən nəyə baxmalı

Qutuda lüks yazılmır, çünki o, lampadan yox, otaqdan asılıdır. Siz lümenə baxırsınız, lüksü isə otağın ölçüsü, tavanın hündürlüyü və lampanın yerləşməsi ilə özünüz formalaşdırırsınız. Spot lampalarda əlavə olaraq işıq bucağına diqqət edin: eyni lümen dar bucaqda bir nöqtədə yüksək lüks, geniş bucaqda isə bərabər, amma daha zəif işıq verir.

Zaferoğlu Elektrik Gəncədəki zavodunda fərqli güclü LED lampalar istehsal edir; otağınız üçün seçim edərkən qutudakı lümen göstəricisini yuxarıdakı sadə hesabla tutuşdurmaq ən etibarlı başlanğıcdır.