Lampanın içindəki LED lövhəsi: alüminium baza və çiplər

Kolbanın altındakı dairəvi lövhə lampanın ürəyidir. Onun qatlarını, çiplərin necə düzüldüyünü və bir çip yananda niyə bütün lampanın söndüyünü izah edirik.

Yanmış LED lampanın kolbasını ehtiyatla çıxaran hər kəs eyni mənzərəni görür: ağ rəngli dairəvi lövhə və onun üzərində cərgə ilə düzülmüş kiçik sarı kvadratlar. Bu lövhə lampanın işıq verən hissəsidir və onun quruluşu lampanın nə qədər işləyəcəyinə birbaşa təsir edir. Lövhənin necə qurulduğunu bilmək həm nasazlığın səbəbini anlamağa, həm də lampaların bir-birindən nə ilə fərqləndiyini görməyə kömək edir.

Niyə məhz alüminium

Adi elektron cihazlarda lövhələr şüşə lifli materialdan hazırlanır. Belə material elektrik izolyasiyası üçün yaxşıdır, amma istiliyi zəif keçirir. LED çip isə kiçik bir sahədə xeyli istilik yaradır və bu istilik çipdən tez çıxarılmasa, çipin temperaturu yüksəlir, işıq zəifləyir, köhnəlmə sürətlənir.

Buna görə LED lampalarda adətən metal əsaslı lövhələr işlədilir, daha çox yayılanı alüminium əsaslıdır. Alüminium yüngüldür, istiliyi yaxşı keçirir və nisbətən asan emal olunur. Lövhə istiliyi çipdən alıb lampanın gövdəsinə ötürür, gövdə isə onu ətraf havaya verir. Gövdə özü də çox vaxt içəridən alüminium, çöldən isə izolyasiya edən plastik qatdan ibarət olur: metal istiliyi paylayır, plastik isə toxunma zamanı təhlükəsizliyi təmin edir.

Çox aşağı güclü və ucuz lampalarda bəzən şüşə lifli lövhələrə də rast gəlinir. Belə həll istilik yolunu zəiflədir və adətən lampanın gücü ilə uyğunluq məsələsi yaradır.

Lövhənin qatları

Alüminium əsaslı lövhə bir parça metal deyil, bir neçə qatdan ibarətdir:

• Alüminium əsas — ən qalın qat, istiliyi yayır və mexaniki möhkəmlik verir.
• Dielektrik qat — çox nazik izolyasiya təbəqəsi; elektrik cərəyanını metaldan ayırır, amma istiliyi mümkün qədər az maneə ilə keçirməlidir.
• Mis izlər — çipləri bir-birinə və sürücüyə birləşdirən keçirici yollar.
• Qoruyucu örtük — adətən ağ rəngli; misi oksidləşmədən qoruyur və işığı yuxarı əks etdirir.

Dielektrik qat burada ən incə məqamdır. O, həm yüksək gərginliyə davam gətirməli, həm də istilik keçiriciliyinə minimal təsir etməlidir. Qat nə qədər keyfiyyətlidirsə, çip bir o qədər soyuq işləyir.

Çiplər və fosfor

Lövhə üzərindəki sarı kvadratlar SMD tipli LED-lərdir. Hər birinin içində kiçik yarımkeçirici kristal var və o, mavi işıq buraxır. Kristalın üzəri sarı fosfor qatı ilə örtülüb. Mavi işığın bir hissəsi fosforda daha uzun dalğalı işığa çevrilir və gözümüz bu qarışığı ağ işıq kimi görür. Çipi örtən fosforun resepti və qatın nə qədər qalın çəkildiyi həm çaları (isti və ya soyuq), həm də rəngləri nə qədər təbii göstərəcəyini həll edir.

Çiplər lövhədə dairəvi düzülür ki, işıq kolbaya bərabər düşsün. Çiplərin sayı və hər birinə verilən cərəyan lampanın gücünü və istilik rejimini birlikdə formalaşdırır: eyni işıq miqdarı az sayda çipi yüksək cərəyanla və ya daha çox çipi aşağı cərəyanla işlətməklə əldə oluna bilər. İkinci yol adətən çiplərin daha sərin işləməsinə imkan verir.

Ardıcıl birləşmə və tipik nasazlıq

Məişət LED lampalarında çiplər çox vaxt ardıcıl birləşdirilir: cərəyan bir çipdən keçib növbətisinə gedir. Bu sxem sürücünün işini sadələşdirir, amma bir zəif nöqtə yaradır. Zəncirdəki bir çip yanıb qırılsa, cərəyanın yolu kəsilir və bütün lampa sönür.

Belə lampanı açanda yanmış çipi çox vaxt gözlə görmək olur: sarı səthin ortasında qara nöqtə və ya qaralmış ləkə. Bəzən çip tam qırılmır, amma zəifləyir və lampa yanıb-sönməyə başlayır. Bu nasazlıqların çoxunun kökündə həddindən artıq istilik və ya çipin gücünə nisbətən çox yüksək cərəyan dayanır.

Lövhəyə baxıb nəyi anlamaq olar

Açılmış lampada bir neçə əlamət keyfiyyət haqqında fikir verir. Lövhənin gövdəyə tam oturması və arada istilik pastasının olması istilik yolunun düşünüldüyünü göstərir. Çiplərin rəngi eyni görünməlidir; yan-yana müxtəlif çalarlı çiplər seçimin diqqətsiz aparıldığına işarə ola bilər. Lehim nöqtələri parlaq və səliqəli olmalıdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, işlək lampanı yoxlamaq üçün sökmək məsləhət deyil: bu, kolbanı zədələyir və elektrik təhlükəsi yaradır. Bu əlamətlər daha çox artıq yanmış lampanın səbəbini anlamaq üçün faydalıdır.

Zəfər İşığı lampalarının yığımı Zaferoğlu Elektrik-in Gəncə zavodunda aparılır. Şirkətin məhsul səhifələrində lampaların civə saxlamaması və anında işə düşməsi kimi xüsusiyyətlər qeyd olunur.