LED lampa niyə qızır: radiator və istiliyin yolu

LED lampa soyuq işıq verir, amma gövdəsi isinir. İstiliyin haradan yarandığını, radiatorun nə iş gördüyünü və nə vaxt narahat olmaq lazım olduğunu izah edirik.

Közərmə lampasını söndürüb dərhal ona toxunan hər kəs barmağını çəkib geri almağı xatırlayır. LED lampalara keçəndə çoxları istiliyin tamamilə yox olacağını gözləyir, sonra isə lampanın alt hissəsinin isti olduğunu görüb təəccüblənir. Bu, qüsur deyil: LED də elektrik enerjisinin bir hissəsini istiliyə çevirir, sadəcə bu istilik başqa yerdə toplanır və başqa yolla çıxarılır.

İstilik haradan yaranır

Heç bir işıq mənbəyi elektrik enerjisini tam olaraq işığa çevirmir. Közərmə lampasında enerjinin çox kiçik hissəsi görünən işığa, qalanı isə istiliyə gedir və bu istiliyin böyük payı infraqırmızı şüa kimi irəli, işıqla birlikdə yayılır. Ona görə közərmə lampasının altında oturanda üzünüzdə istilik hiss edirsiniz.

LED-də vəziyyət fərqlidir. Yarımkeçirici kristal eyni gücdə xeyli çox işıq verir, amma yenə də enerjinin xeyli hissəsi istiliyə çevrilir. Bu istilik işıq şüası ilə irəli getmir, kristalın özündə, yəni çox kiçik bir sahədə yaranır. Üstəlik lampanın içində drayver adlanan elektron sxem var: şəbəkənin dəyişən cərəyanını LED-in tələb etdiyi sabit cərəyana çevirən bu blok da işləyərkən özü isinir.

Nəticədə LED lampanın kolbası nisbətən sərin qalır, altlığa yaxın gövdə isə isti olur. Bu, istiliyin düzgün yolla çıxarıldığının əlamətidir.

Radiator nə iş görür

Kristalın temperaturu LED üçün həlledici göstəricidir. Kristal nə qədər isti olursa, işıq axını bir o qədər azalır, fosfor təbəqəsi daha tez köhnəlir və drayverdəki kondensatorlar daha tez quruyur. Buna görə istehsalçılar istiliyi kristaldan mümkün qədər tez uzaqlaşdırmağa çalışır.

İstiliyin yolu adətən belədir:

• kristal alüminium əsaslı lövhəyə lehimlənir, bu lövhə istiliyi adi plata materialından xeyli yaxşı keçirir;
• lövhə gövdənin içindəki alüminium hissəyə, yəni radiatora sıxılır, arada bəzən istilik keçirən pasta və ya yastıq olur;
• radiator istiliyi gövdənin səthinə yayır;
• səthdən istilik ətrafdakı havaya keçir və konveksiya ilə yuxarı qalxır.

Bir çox lampada alüminium radiator xaricdən plastik örtüklə bağlanır. Plastik təhlükəsizlik baxımından toxunmaq üçün rahatdır, amma istiliyi alüminium qədər yaxşı keçirmir. Buna görə eyni gücdə olan iki lampadan birinin gövdəsi daha isti, digərininki daha sərin görünə bilər; bu, həmişə keyfiyyət barədə birbaşa nəticə demək deyil, konstruksiya fərqini göstərə bilər.

Normal isinmə ilə problemi necə ayırmaq olar

Bir neçə saat işləmiş LED lampanın gövdəsi toxunanda aydın hiss olunacaq qədər isti ola bilər. Bu, adi haldır. Narahat olmaq üçün səbəb aşağıdakı əlamətlərdir:

• gövdədə və ya patronda saralma, qaralma, plastikin əriməsi;
• yanıq plastik və ya elektronika qoxusu;
• lampa bir müddət işlədikdən sonra titrəməyə, sönüb-yanmağa başlayır;
• işıq nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyir və soyuyandan sonra yenidən bərpa olunur;
• patronun özü lampadan daha isti olur — bu, çox vaxt zəif kontaktı göstərir.

Belə hallarda lampanı söndürüb svetilniki yoxlamaq lazımdır. Zəif sıxılmış və ya oksidləşmiş kontakt öz-özlüyündə istilik mənbəyinə çevrilir və lampanın deyil, patronun problemini göstərir.

Svetilnik istiliyə necə təsir edir

Radiator yalnız ətrafında hava hərəkət edəndə yaxşı işləyir. Lampanı kiçik, hər tərəfdən bağlı plafona qoyduqda isti hava içəridə qalır, radiatorun ətrafındakı temperatur yüksəlir və istilik çıxara bilmir. Eyni şey dar abajurlara, divara sıx yapışan bralara və tavana gömülmüş, üstü izolyasiya ilə örtülmüş svetilniklərə də aiddir.

Lampanın vəziyyəti də rol oynayır. İsti hava yuxarı qalxdığı üçün altlığı yuxarıda, kolbası aşağıda olan asma lampada istilik radiatordan yuxarı, patrona və naqilə doğru gedir. Altlığı aşağıda olan masa lampasında isə isti hava kolbanın ətrafından keçərək çıxır. Hər iki vəziyyət mümkündür, sadəcə qapalı yerdə istiliyin çıxış yolu olub-olmadığına baxmaq lazımdır.

Güclü lampalarda nə dəyişir

Lampanın gücü artdıqca yaranan istiliyin miqdarı da artır, gövdənin ölçüsü isə eyni nisbətdə böyümür. Ona görə anbar, qaraj və emalatxanalarda işlənən yüksək güclü lampalarda radiator daha iri olur, bəzən qanadlı və ya deşikli formada hazırlanır ki, hava onun arasından keçə bilsin. Belə lampanı bağlı plafona və ya dar abajura qoymaq xüsusilə yanlışdır: istilik adi lampadakından xeyli çox olduğu üçün plafonun içi tez qızır.

İri lampaların çəkisi də nəzərə alınmalıdır. Ağır radiatorlu lampa köhnə, zəifləmiş patronu əyə və kontaktı pisləşdirə bilər, zəif kontakt isə yuxarıda deyildiyi kimi əlavə istilik mənbəyidir. Güclü lampa quraşdırarkən patronun möhkəm oturduğunu, naqilin isə istiyə davamlı izolyasiyada olduğunu yoxlamaq faydalıdır.

Praktik tövsiyələr

İstiliklə bağlı problemlərin çoxunun qarşısını sadə addımlarla almaq olar:

• qablaşdırmada qapalı svetilnikdə istifadəyə icazə olub-olmadığını yoxlayın;
• kiçik qapalı plafonda ehtiyacdan güclü lampa işlətməyin, lazım olan işığı iki zəif mənbə ilə vermək daha sərin nəticə verir;
• lampanın ətrafını parça, kağız və ya dekorla bağlamayın;
• patron köhnədirsə və kontaktlar qaralıbsa, onu dəyişin;
• lampanı dəyişməzdən əvvəl söndürün və gövdənin soyumasına bir neçə dəqiqə vaxt verin.

Zəfər İşığı kataloqunda yığcam A formalı lampalardan iri T formalı güclü modellərə qədər fərqli gövdə ölçüləri var. Svetilnikə uyğun modeli kataloqda forma və soket üzrə süzərək seçmək olar.