LED çiplərin qruplaşdırılması: eyni rəng və parlaqlıq necə alınır

Eyni partiyada istehsal olunan LED-lər də bir-birindən fərqlənir. Çiplərin rəng, parlaqlıq və gərginliyə görə qruplaşdırılması bu fərqi idarə edir.

Bir otaqda iki eyni adlı LED lampa yandırıb birinin bir az çəhrayı, digərinin yaşılımtıl göründüyünü görmüsünüzsə, bunun kökü çox vaxt lampanın özündə deyil, onun içindəki çiplərin seçilməsindədir. LED çiplər nə qədər dəqiq texnologiya ilə hazırlansa da, eyni lövhədən çıxan çiplər tam eyni olmur. İstehsalçılar bu təbii fərqi aradan qaldıra bilmir, amma onu çeşidləmə yolu ilə idarə edir. Bu prosesə ingilis dilində «binning» deyilir.

Fərq haradan yaranır

LED kristalları nazik yarımkeçirici qatların böyük dairəvi altlıq üzərində böyüdülməsi ilə alınır. Bu qatların qalınlığı və tərkibi altlığın mərkəzində və kənarında cüzi fərqlənir. Sonra kristalların üzərinə fosfor qatı çəkilir və onun miqdarı da hər çipdə tam eyni ola bilmir.

Nəticədə eyni partiyadan çıxan çiplər üç əsas göstəricidə səpələnir:

• İşığın rəngi — ağ işığın çaları, yəni rəng koordinatları;
• İşıq axını — eyni cərəyanda verdiyi işığın miqdarı;
• Düz gərginlik — çipin işləməsi üçün lazım olan gərginlik.

Çeşidləmə necə aparılır

Hazır çiplər avtomatik ölçmə-çeşidləmə qurğusundan keçir. Hər çip qısa müddətə müəyyən cərəyanla yandırılır, onun rəngi, parlaqlığı və gərginliyi ölçülür, sonra o, göstəricilərinə uyğun qrupa ayrılır. Hər qrup ayrıca lentə yığılır və lentin etiketində qrup kodu yazılır.

Rəng qrupları ağ işığın rəng diaqramı üzərində kiçik sahələr kimi təyin olunur. Məsələn, ANSI C78.377 standartı müxtəlif nominal rəng temperaturları üçün belə sahələri müəyyən edir; çip istehsalçıları isə bu sahələri daha kiçik alt qruplara bölür. Sahə nə qədər kiçikdirsə, eyni qrupdakı çiplər bir-birinə bir o qədər yaxın olur.

Ölçmə şəraiti də önəmlidir. Çip qısa impulsla, demək olar ki, soyuq halda ölçülür, lampanın içində isə o, xeyli isti işləyir. Temperatur artdıqca işıq axını azalır, rəng də bir qədər sürüşür. Buna görə bəzi çip istehsalçıları qrupları yüksək temperaturda ölçülmüş göstəricilərə görə də verir. Lampa istehsalçısı üçün bu, kağız üzərindəki qrupun real iş şəraitində necə görünəcəyini daha yaxşı təxmin etməyə imkan verir.

Lampa istehsalçısı qrupu necə seçir

LED lampa zavodu çipləri sifariş edərkən yalnız «4000 K» yazmır, konkret rəng və parlaqlıq qruplarını göstərir. Burada bir seçim qarşısında qalır:

• Dar qrup — rəng uyğunluğu daha yaxşıdır, amma bu çiplər daha az miqdarda olur və adətən baha başa gəlir.
• Geniş qrup və ya bir neçə qonşu qrup — tədarük asanlaşır, amma lampadan lampaya fərq ehtimalı artır.

Parlaqlıq qrupu da işıq axınına təsir edir. Daha parlaq qrupdan olan çiplə eyni işığı daha az çip və ya daha aşağı cərəyanla almaq mümkündür. Gərginlik qrupu isə sürücünün hesablanmasına təsir edir: ardıcıl birləşdirilmiş çiplərin cəmi gərginliyi sürücünün iş diapazonuna düşməlidir.

Bir lampanın içində qarışıq qruplar

Yaxşı praktika bir lövhədə yalnız bir rəng qrupundan çip işlətməkdir. Müxtəlif qruplu çiplər qarışanda lampanın özündə görünən fərq olmaya bilər, çünki mat kolba işığı qarışdırır. Amma şəffaf kolbalı və ya çiplərin göründüyü svetilniklərdə ayrı-ayrı nöqtələrin fərqli çalarları nəzərə çarpır. Bundan başqa, xəttə yeni lent qoyulanda qrup dəyişirsə, bir partiyanın ortasından rəng sürüşməsi başlaya bilər. Buna görə giriş yoxlamasında lent etiketlərinin sifarişlə tutuşdurulması vacib addımdır.

Alıcı üçün praktik nəticələr

Qruplaşdırma haqqında texniki məlumat qutuda adətən yazılmır, amma onun nəticəsini evdə və obyektdə görmək olur. Bir neçə sadə qayda fərqi azaldır:

1. Eyni məkanda yanacaq lampaları bir alışda və bir modeldən götürmək çalar fərqi riskini azaldır.

2. Mümkünsə qutulardakı partiya nömrəsinin eyni olmasına baxın.

3. Böyük obyekt üçün alışda satıcıdan bütün miqdarın bir partiyadan verilməsini xahiş edin.

4. Bir neçə ehtiyat lampanı elə ilk alışla birlikdə götürün ki, sonradan dəyişdiriləndə çalar fərqlənməsin.

5. Rəng fərqi sizin üçün önəmlidirsə, quraşdırmadan əvvəl lampaları yan-yana yandırıb baxın.

Onu da bilmək lazımdır ki, müxtəlif partiyadan olan iki işlək lampa arasındakı cüzi çalar fərqi nasazlıq sayılmır: hər ikisi elan edilmiş rəng temperaturu daxilindədirsə, bu, qruplaşdırmanın təbii nəticəsidir. Ona görə uyğunluğu sonradan düzəltməyə çalışmaqdansa, alışı əvvəlcədən planlamaq daha asandır.

Zaferoğlu Elektrik-in Gəncədəki zavodunda Zəfər İşığı lampaları istehsal olunur. Böyük layihə üçün eyni partiyadan tədarükü planlaşdırarkən miqdarı şirkətin saytındakı təklif forması ilə əvvəlcədən bildirmək rahatdır.