Açar niyə fazanı kəsməlidir: lampa dəyişəndə təhlükəsizlik

İşıq sönəndə patronda gərginlik qala bilər. Açarın fazanı qırmasının niyə vacib olduğunu və bunu evdə necə yoxlamağı izah edirik.

Çoxları elə bilir ki, açarı söndürdünsə, patron artıq təhlükəsizdir. Əslində bu, naqillərin necə qoşulduğundan asılıdır. Açar sıfır naqilini kəsirsə, lampa sönür, amma patronun kontaktlarında faza qalır. Belə svetilnikdə lampanı dəyişən adam barmağı ilə vintli hissəyə toxunanda cərəyan vurması riski ilə üz-üzədir.

Faza və sıfır: qısa izah

Mənzil şəbəkəsində bir fazalı xəttin iki əsas naqili var. Faza naqili yerə nisbətən gərginlik daşıyır, sıfır naqili isə paylayıcı şitdə torpaqla birləşdirildiyi üçün normal halda yerə nisbətən təxminən sıfır potensialdadır. Lampa bu iki naqil arasında işləyir və dövrənin harasından qırılmasından asılı olmayaraq sönür.

Fərq təhlükəsizlikdədir. Faza kəsiləndə açardan sonrakı bütün hissə — naqil, patron, lampanın altlığı — gərginliksiz qalır. Sıfır kəsiləndə isə lampa yanmır, amma faza patrona qədər gəlir və orada gözləyir. İnsan bədəni yerlə təmasda olduqda, məsələn, metal nərdivanda, yaş döşəmədə və ya divara söykənəndə, həmin faza onun üzərindən dövrəni tamamlaya bilər.

Vintli patronda niyə xüsusilə önəmlidir

E27 və E14 kimi Edison tipli patronlarda iki kontakt var: dibindəki mərkəzi dil və yan tərəfdəki vintli gilzə. Düzgün quraşdırmada faza mərkəzi kontakta, sıfır isə vintli gilzəyə verilir. Səbəb sadədir: lampanı burayarkən barmaq ilk növbədə vintli hissəyə yaxınlaşır, mərkəzi kontakt isə dərində qalır.

İki səhv bir yerə düşəndə vəziyyət ağırlaşır: açar sıfırı kəsir, patronda isə faza vintli gilzəyə qoşulub. Bu halda söndürülmüş svetilnikdə belə lampanın metal altlığı gərginlik altında olur. Köhnə evlərdə, tələsik təmirdən sonra və ya naqil rəngləri qarışdırılanda buna rast gəlinir.

Evdə necə yoxlamaq olar

Ən sadə alət indikatorlu vintaçandır. İşləmə qaydası onun təlimatında yazılır, amma ümumi yoxlama belədir:

• açarı söndürün və svetilnikin patronunda və ya klemmlərində hər iki kontakta indikatorla toxunun — heç biri işıq verməməlidir;
• açarı yandırın, lampanı çıxarıb eyni yoxlamanı təkrarlayın — indikator yalnız bir kontaktda yanmalıdır, o da mərkəzi dil olmalıdır;
• açar söndürülü ikən kontaktlardan birində indikator yanırsa, açar sıfırı kəsir və qoşulma düzəldilməlidir.

İndikatorlu vintaçan tam etibarlı ölçü cihazı deyil. Şübhə yaranarsa, iki qütblü gərginlik göstəricisi və ya multimetr ilə yoxlamaq, ən yaxşısı isə elektrikçiyə müraciət etmək lazımdır.

Söndürülmüş LED lampa niyə zəif parıldayır

Bəzən açar söndürüləndə LED lampa qaranlıqda çox zəif işıq saçır və ya bir neçə saniyədən bir yanıb-sönür. Bunun bir səbəbi məhz açarın sıfırı kəsməsidir: naqil ilə divar arasındakı tutum vasitəsilə kiçik cərəyan axır və LED lampanın drayveri bunu işığa çevirir. Közərmə lampası bu cərəyanı hiss etdirmirdi, LED isə çox həssasdır.

İkinci səbəb işıqlandırılmış açarlardır. Açarın içindəki kiçik indikator sönük vəziyyətdə dövrəni lampa üzərindən qapadır. Hər iki halda zəif parıltı həm də xəbərdarlıqdır: dövrədə gözlədiyinizdən artıq gərginlik var.

İkiklavişli və keçid açarlarında

Çoxqollu çilçıraqlarda tez-tez ikiklavişli açar istifadə olunur: bir klaviş lampaların bir qrupunu, digəri qalanını idarə edir. Burada hər iki klaviş faza naqilini ayrı-ayrı kəsməlidir, sıfır isə bütün lampalar üçün ortaq qalır. Quraşdırma zamanı klavişlərdən biri səhvən sıfıra qoşularsa, həmin qrupun patronları söndürülmüş halda da gərginlik altında olur.

Dəhliz və pilləkənlərdə işığı iki yerdən idarə edən keçid açarları var. Onların sxemi daha mürəkkəbdir və səhv qoşulanda bəzi vəziyyətlərdə faza, bəzilərində sıfır kəsilir. Nəticədə işıq normal yanıb-sönür, amma patronun təhlükəsizliyi açarların hansı vəziyyətdə olmasından asılı olur. Belə xətlərdə yoxlamanı açarların bütün kombinasiyalarında aparmaq lazımdır.

Lampanı dəyişməzdən əvvəl yoxlama siyahısı

• Açarın fazanı kəsdiyinə əmin deyilsinizsə, şitdə həmin xəttin avtomatını söndürün.
• Nərdivan quru və dayanıqlı olsun, mümkünsə dielektrik materialdan.
• Yaş əllə və ya yaş döşəmədə işləməyin.
• Közərmə və halogen lampaların soyumasını gözləyin.
• Patronda qaralma, ərimə və ya boşalmış kontakt görsəniz, yeni lampa taxmadan əvvəl patronu dəyişdirin.

Faza ilə sıfırın yerini dəyişmək, açarı yenidən qoşmaq kimi işlər elektrik quraşdırması sayılır və səriştəli mütəxəssis tərəfindən görülməlidir. Ev sahibi üçün vacib olan, problemi vaxtında görmək və riskli vəziyyətdə lampaya toxunmamaqdır.

Zəfər İşığı LED lampaları Zaferoğlu Elektrik-in Gəncə zavodunun məhsuludur. Hansı lampanı seçməyinizdən asılı olmayaraq, onu təhlükəsiz dəyişmək patronun və açarın düzgün qoşulmasından başlayır.