İşıqlandırma terminləri: lümen, lüks, kandela, Kelvin, CRI

Lümen, lüks, kandela, Kelvin, CRI — qablaşdırmada rast gəlinən əsas terminlərin sadə izahı və onların bir-biri ilə əlaqəsi bir yerdə.

Lampa qutusunu əlinizə alırsınız və üzərində onlarla işarə görürsünüz: lm, K, Ra, lm/W, 36°, IP... Satıcı "lüks" deyir, məqalələrdə "kandela" yazılır. Bu terminlərin çoxu bir-biri ilə bağlıdır və onları bir dəfə qarşılıqlı əlaqədə anlamaq sonrakı bütün seçimləri asanlaşdırır. Aşağıda ən çox rast gəlinən anlayışları məntiqi ardıcıllıqla topladıq.

İşığın miqdarı: lümen, kandela, lüks

Lümen (lm) — lampanın bütün istiqamətlərə verdiyi işığın ümumi miqdarıdır. Buna işıq axını deyilir. Lampanın "nə qədər işıq verdiyi" sualının cavabı lümendir. Vatt isə yalnız işlədilən elektrik gücüdür.

Kandela (cd) — işığın konkret bir istiqamətdəki şiddətidir. Eyni lümenli iki lampadan biri işığı dar konusa toplayırsa, həmin istiqamətdə onun kandelası daha yüksək olacaq. Spot lampaların qablaşdırmasında mərkəzi işıq şiddəti bu vahidlə yazılır. Tarixi baxımdan bir kandela təxminən bir şam alovunun işıq şiddətinə yaxındır.

Lüks (lx) — səthə düşən işığın miqdarıdır. Bir lüks bir kvadrat metrə düşən bir lümenə bərabərdir. Masanın, döşəmənin, iş yerinin nə qədər işıqlı olduğunu lüks göstərir. Məsələn, 1000 lümen işıq 10 kvadrat metrlik sahəyə itkisiz, bərabər paylanarsa, orta işıqlılıq 100 lüks olardı. Real otaqda itkilər və əksolunmalar bu hesabı dəyişir.

Bu üçlüyü yadda saxlamağın sadə yolu: lümen — mənbədən çıxan işıq, kandela — bir istiqamətə gedən işıq, lüks — səthə çatan işıq. Suyla müqayisə etsək, lümen kranın verdiyi suyun ümumi miqdarına, kandela şırnağın gücünə, lüks isə yerə düşən damcıların sıxlığına bənzəyir.

Gözün gördüyü: parlaqlıq

Parlaqlıq (luminans, cd/m²) — səthin gözə nə qədər parlaq göründüyüdür. Eyni lüks düşən ağ divar tünd divardan daha parlaq görünür, çünki daha çox işığı gözə qaytarır. Ekranların parlaqlığı və svetilnikin göz qamaşdırıcılığı da bu kəmiyyətlə qiymətləndirilir.

İşığın rəngi və keyfiyyəti

Kelvin (K) — rəng temperaturu. İşığın isti (sarımtıl) və ya soyuq (mavimtıl) görünüşünü göstərir. Aşağı Kelvin isti, yüksək Kelvin soyuq çalar deməkdir: təxminən 2700–3000K isti ağ, 4000K neytral, 5000–6500K soyuq ağ hesab olunur.

CRI və ya Ra — rəng ötürmə indeksi, 100-ə qədər şkala. İşığın əşyaların rəngini nə qədər təbii göstərdiyini ifadə edir. Ümumi Ra səkkiz standart pastel test rənginin orta nəticəsidir.

R9 — doymuş qırmızı test rəngi üzrə ayrıca göstərici. Ümumi Ra-ya daxil deyil, amma dəri, ət, meyvə, qırmızı parça kimi rənglərin canlı görünməsi üçün vacibdir.

SDCM — eyni partiyadakı lampaların rəng çalarının bir-birindən nə qədər fərqləndiyini göstərir. Rəqəm nə qədər kiçikdirsə, yan-yana yanan lampalar bir-birinə bir o qədər çox bənzəyir.

Səmərəlilik və paylanma

İşıq səmərəliliyi (lm/W) — hər vatt elektrik gücünə düşən lümen. Lampanın enerjini işığa nə qədər yaxşı çevirdiyini göstərir və müxtəlif texnologiyaları müqayisə etmək üçün ən düzgün göstəricidir.

İşıq bucağı (°) — istiqamətli lampalarda işıq konusunun açılışı. Dar bucaq işığı toplayır, geniş bucaq səpir.

UGR — ofis və ictimai məkanlarda svetilniklərin göz qamaşdırma dərəcəsini qiymətləndirən göstərici. Kiçik rəqəm daha az narahatedici parıltı deməkdir.

Elektrik və qoruma işarələri

Titrəmə (flicker) — işığın gözlə görünməyən və ya görünən sürətli dəyişməsi. Keyfiyyətli drayver onu minimuma endirir; videoçəkilişdə və uzun müddət oxuyarkən xüsusilə hiss olunur.

IP dərəcəsi — svetilnikin toza və suya qarşı qorunması. İlk rəqəm toza və bərk cisimlərə, ikincisi suya qarşı qorunmanın səviyyəsidir. Vanna otağı və açıq hava üçün bu göstərici vacibdir.

Güc əmsalı (PF) — cihazın şəbəkədən enerjini nə qədər səmərəli götürdüyünü göstərir. Məişət üçün az hiss olunur, amma çoxlu lampa işlədən obyektlərdə nəzərə alınır.

Terminlər praktikada necə birləşir

Lampa seçərkən sual belə qurulur: otaq üçün nə qədər işıq lazımdır (lümen və nəticədə lüks), hansı tonda (Kelvin), rənglər nə qədər düzgün görünməlidir (Ra, R9), işıq necə paylanmalıdır (bucaq) və bunu nə qədər enerji ilə əldə edirik (lm/W).

Zaferoğlu Elektrik saytında bu anlayışların bir hissəsini canlı görmək üçün alətlər var: rəng temperaturu simulyatoru Kelvin fərqini göstərir, qənaət hesablayıcısı isə vatt və iş saatının illik istehlaka təsirini hesablayır.