İşığı söndürüb-yandırmaq: qənaət haqqında miflər

«Yandıranda çox enerji gedir, söndürməyə dəyməz» fikri geniş yayılıb. Hansı iddianın haradan gəldiyini və müasir lampalar üçün nəyin doğru olduğunu ayırırıq.

Evdə otaqdan qısa müddətə çıxarkən işığı söndürmək lazımdırmı? Bu sualın ətrafında ailədə mübahisə düşməsi təəccüblü deyil: kimisi «hər dəfə söndür» deyir, kimisi «yandıranda daha çox yandırır, saxla qalsın». Bu fikirlərin bəzisi köhnə texnologiyalardan qalıb, bəzisi isə heç vaxt doğru olmayıb. Gəlin onları bir-bir yoxlayaq.

Mif 1: «Yandırılma anı çoxlu enerji aparır»

Ən geniş yayılmış iddia budur. Həqiqətən də bəzi lampalar yandırılan anda qısa müddətə normadan yüksək cərəyan çəkir. Közərmə lampasının soyuq sapının müqaviməti azdır, LED drayverindəki kondensator isə yüklənməlidir. Amma bu hadisə saniyənin kiçik hissəsini tutur.

Enerji isə güc ilə vaxtın hasilidir. Saniyənin bir hissəsində çəkilən yüksək cərəyan lampanın cəmi bir neçə saniyəlik normal işinə bərabər enerji belə etmir. Yəni işığı hətta bir dəqiqəlik söndürmək də enerji baxımından qənaətdir. Qısacası, bu mif enerji hesabına aid deyil.

Mif 2: «Tez-tez söndürmək lampanı xarab edir»

Bu iddianın kökü var, amma lampa növündən asılıdır.

• Floresan lampalar (borular və spiral kompakt lampalar) tez-tez yandırılıb-söndürüləndə həqiqətən daha tez köhnəlir: hər işə salınma elektrodların örtüyünü bir qədər aşındırır. Ona görə keçmişdə bu lampaları qısa fasilələr üçün söndürməmək tövsiyə olunurdu.
• Közərmə lampaları çox vaxt məhz yandırılma anında yanır, çünki soyuq sap qəfil qızır. Amma bu, lampanın təbii ömrünün sonunu sürətləndirir, yeni problem yaratmır.
• LED lampalar üçün yandırıb-söndürmə əsas köhnəlmə amili deyil. LED-in ömrünə daha çox iş temperaturu və drayverin keyfiyyəti təsir edir. Adi evdə gün ərzində işığı onlarla dəfə yandırıb-söndürmək müasir LED lampa üçün normal iş rejimidir.

Qapalı plafonda, zəif havalanan svetilnikdə qızan LED lampa isə açarın neçə dəfə basılmasından asılı olmayaraq daha tez sıradan çıxa bilər. Ona görə ömür haqqında düşünəndə diqqəti açara deyil, istiliyə yönəltmək lazımdır.

Mif 3: «LED az yandırır, söndürməyə ehtiyac yoxdur»

LED həqiqətən az enerji sərf edir, amma sıfır deyil. Boş otaqda yanan hər lampa hesaba yazılır. Tək bir 9 vattlıq lampa çox şey dəyişmir, amma evdə və ya ofisdə onlarla belə lampa gecə boyu boş otaqlarda yanırsa, bu artıq nəzərə çarpan kVt·saatdır.

Üstəlik, «az yandırır» düşüncəsi başqa bir vərdişə gətirib çıxarır: işıq nöqtələrinin sayını artırmaq və onları uzun saatlar açıq saxlamaq. Nəticədə LED-in verdiyi qənaətin bir hissəsi itir. Ofislərdə bu, xüsusilə tez-tez görünür: iş günü bitəndən sonra bütün mərtəbənin işığı səhərə qədər yanılı qalır, çünki heç kim onu söndürməyi öz vəzifəsi saymır.

Mif 4: «Ağıllı lampa söndürüləndə enerji sərf etmir»

Tətbiqdən və ya səs komandası ilə «söndürülmüş» ağıllı lampa əslində şəbəkədən ayrılmır. O, Wi-Fi və ya digər simsiz əlaqəni saxlayır ki, növbəti komandanı qəbul etsin. Bu gözləmə istehlakı kiçikdir, amma sutka boyu, il boyu davam edir. Açarla idarə olunan adi LED lampa söndürüləndə isə tamamilə dövrədən ayrılır.

Praktik qaydalar

Bütün bunlardan sadə nəticələr çıxır:

• LED və közərmə lampalarını otaqdan çıxanda, müddətindən asılı olmayaraq, söndürmək olar və lazımdır.
• Köhnə floresan borular hələ də işlədilirsə, bir neçə dəqiqəlik fasilə üçün onları söndürməmək lampanı qoruya bilər; uzun fasilədə isə söndürmək daha düzgündür.
• Tez-tez unudulan yerlərdə — dəhliz, anbar, vanna otağı — söndürməni vərdişə deyil, hərəkət sensoruna və ya taymerə həvalə edin.
• Uşaqlara «otaqdan çıxanda işığı söndür» vərdişini aşılamaq ən ucuz qənaət üsuludur.

Nə vaxt işıq yanılı qalmalıdır

Qənaət təhlükəsizlikdən önə keçməməlidir. Gecə pilləkəndə, yaşlı insanların yaşadığı evdə dəhlizdə və ya uşaq otağında zəif gecə işığı saxlamaq yıxılma riskini azaldır. Belə yerlər üçün aşağı güclü LED gecə lampası və ya hərəkət sensorlu zəif işıq həm təhlükəsiz, həm də qənaətcil həll olur.

Gəncədə hazırlanan Zəfər İşığı lampaları adi divar açarı ilə yandırılıb-söndürülən LED lampalardır, otaqdan çıxanda onları söndürmək adi məişət rejimində lampaya nəzərəçarpan zərər vermir. Evdə hansı işığın nə qədər sərf etdiyini görmək üçün saytdakı qənaət hesablayıcısından istifadə edə bilərsiniz.