OLED və LED: işıqlandırmada fərq nədir

Adları oxşar olsa da, OLED və LED işığı fərqli yollarla yaradır. Biri nöqtəvi mənbədir, digəri parlayan səth. Bunun işıqlandırmada nə demək olduğunu izah edirik.

OLED sözünü çoxları televizor və telefon ekranlarından tanıyır, buna görə «OLED lampa» ifadəsini eşidəndə onun LED-in daha yeni, daha yaxşı versiyası olduğunu düşünürlər. Əslində bu iki texnologiya qohum olsa da, fərqli işləyir, fərqli üstünlüklərə malikdir və işıqlandırmada tamamilə fərqli rollar oynayır.

Quruluş: kristal nöqtə və nazik təbəqə

Adi LED qeyri-üzvi yarımkeçirici kristaldır. İşıq millimetrin bir hissəsi ölçüsündə çox kiçik bir sahədə yaranır. Bu səbəbdən LED çox parlaq nöqtəvi mənbədir: bir kiçik çipdən xeyli işıq alınır, amma ona birbaşa baxanda göz qamaşır. LED lampalarda bu nöqtələri görünməz etmək üçün mat kolba, diffuzor və ya linza işlənir.

OLED isə «üzvi işıq yayan diod» deməkdir. Burada işıq karbon əsaslı çox nazik üzvi təbəqələrdə yaranır. Bu təbəqələr şüşə və ya çevik altlıq üzərinə geniş səth kimi çəkilir, ona görə OLED nöqtə deyil, bütün səthi bərabər parlayan paneldir. Onun qalınlığı bir neçə millimetr ola bilər.

İşığın xarakteri

Bu fərq işığın hiss edilməsinə birbaşa təsir edir.

• LED-in işığı güclü və yönəldilə biləndir. Linza ilə dar şüa, reflektorla geniş axın almaq mümkündür. Spotlar, projektorlar və küçə işıqları məhz buna görə LED-lə qurulur.
• OLED-in işığı yumşaq və diffuz olur. Səthin parlaqlığı aşağıdır, buna görə ona yaxından baxmaq olar, kölgələr yumşaq düşür, qamaşma demək olar ki, yaranmır.
• OLED paneli toxunulacaq qədər az qızır, LED çipi isə kiçik sahədə istilik yaradır və radiator tələb edir.

Başqa sözlə, LED işığı «bir yerdən çıxarıb lazım olan yerə göndərmək» üçün, OLED isə «səthin özünü işıq mənbəyinə çevirmək» üçün uyğundur.

Rəng məsələsində də fərq var. Ağ LED çox vaxt mavi diod və sarı fosforla işləyir, buna görə spektrində güclü mavi zirvə olur. Ağ OLED isə adətən bir neçə fərqli rəng verən üzvi təbəqənin birləşməsindən alınır və spektri daha hamar ola bilər. Amma bu, avtomatik olaraq daha yaxşı rəng ötürmə demək deyil: müasir yüksək CRI-li LED lampalar da rəngləri çox təbii göstərir. Hər iki halda qərarı texnologiyanın adına görə deyil, məhsulun sənədində göstərilən rəng ötürmə indeksinə görə vermək lazımdır.

Nə üçün evlərdə OLED lampa yoxdur

OLED işıqlandırma panelləri mövcuddur və dizayn layihələrində, muzey vitrinlərində, avtomobil stop-işıqlarında istifadə olunur. Amma adi ev lampası kimi yayılmayıb. Səbəblər praktikdir:

• Eyni miqdarda işıq üçün OLED-ə daha böyük səth lazımdır. Otağı işıqlandırmaq üçün tavanın xeyli hissəsini panellərlə örtmək gərəkdir.
• İstehsal mürəkkəb və bahalıdır, xüsusən də böyük panellərdə.
• Üzvi materiallar nəmə və oksigenə həssasdır, yaxşı hermetikləşdirmə tələb edir; parlaqlıq artdıqca təbəqələrin köhnəlməsi sürətlənir.
• Səmərəlilik baxımından müasir LED lampalar hələ ki, əksər hallarda üstündür.

Bu səbəblərə görə OLED işıqlandırması niş məhsul olaraq qalır, gündəlik işıqlandırma isə LED üzərində qurulur.

Oxşar görünən, amma fərqli məhsullar

Bazarda bəzən «OLED effektli» və ya «OLED kimi nazik» adlandırılan svetilniklər olur. Onların çoxu əslində kənardan LED-lərlə işıqlandırılan nazik işıq ötürücü lövhələrdir. Belə panellər də bərabər parlayan səth görüntüsü yaradır, amma daxilində adi LED çipləri var. Bu, pis həll deyil, sadəcə texnologiyanı düzgün adlandırmaq lazımdır.

Ekranlarla da qarışıqlıq olur. «LED televizor» əslində LED arxa işıqlı maye kristal ekrandır; OLED televizorda isə hər piksel özü işıq buraxır. Bu fərq ekranların müqayisəsində vacibdir, amma ev işıqlandırması seçiminə təsir etmir.

Seçim edərkən

Otaq, mətbəx, dəhliz və ya ofis üçün işıq seçirsinizsə, praktik seçim LED-dir: çeşid genişdir, soketlər standartdır, istənilən forma və güc tapılır. Yumşaq, qamaşmasız işıq istəyirsinizsə, bunu LED ilə də almaq olar — mat diffuzorlu panel, opal plafon və ya dolayı işıq bu vəzifəni yerinə yetirir.

OLED isə dizayn elementi kimi maraqlıdır: divarda nazik işıq paneli, qeyri-adi formalı dekorativ lampa, və ya çox yaxın məsafədən baxılan vitrin. Belə layihələrdə məhsulun parlaqlığı, xidmət müddəti və dəyişdirilmə imkanı istehsalçıdan ayrıca soruşulmalıdır.

Gəncədə buraxılan Zəfər İşığı lampaları OLED deyil, adi LED çiplərlə işləyir. Kataloqda vintli, şam formalı və spot lampaları soket üzrə süzmək mümkündür.