Məktəb sinfi və uşaq bağçası üçün işıqlandırma

Uşaq gününün böyük hissəsini sinifdə keçirir və pis işıq diqqəti, gözü və əhval-ruhiyyəni birbaşa təsirləndirir. Sinif və bağça üçün işığı necə seçməyi izah edirik.

Böyüklər işıq pis olanda bunu dərhal hiss edir və lampanı yandırır, pərdəni açır. Uşaq isə adətən şikayət etmir: sadəcə dəftərə daha çox əyilir, gözlərini qıyır, tez yorulur və diqqəti dağılır. Buna görə sinif və bağça işıqlandırması müəllimin və ya valideynin "yaxşı görünür" təəssüratına yox, konkret meyarlara əsaslanmalıdır.

Masa üzərində nə qədər işıq lazımdır

Avropada iş yerlərinin işıqlandırılması üçün geniş istinad edilən EN 12464-1 standartı məktəb siniflərində masa səviyyəsində təxminən 300 lüks, axşam dərsləri və böyüklər təhsili üçün isə 500 lüks civarında işıq tövsiyə edir. Rəsm, texnologiya və laboratoriya otaqları kimi dəqiq iş görülən yerlərdə bu tələb daha yüksəkdir.

Rəqəm qədər bərabərlik də vacibdir. Otağın mərkəzi parlaq, pəncərədən uzaq arxa sıralar isə qaranlıqdırsa, orta göstərici normal çıxsa da, arxada oturan uşaqlar əziyyət çəkir. Svetilnikləri yalnız tavanın ortasında bir cərgə ilə yox, otaq boyu bərabər paylamaq lazımdır.

Lövhə ayrıca düşünülməlidir

Lövhə şaquli səthdir və tavandakı ümumi işıq onu kifayət qədər işıqlandırmır. Ən yaxşı həll lövhənin üst tərəfində, ona doğru yönəldilmiş ayrıca svetilnikdir. Burada iki təhlükə var: işığın parlaq lövhə səthindən əks olunub uşaqların gözünə düşməsi və müəllimin işıq mənbəyinə birbaşa baxması. Svetilnikin bucağını sınaq yolu ilə, müxtəlif sıralardan baxaraq tənzimləyin. Ağ lövhə və ya proyektor ekranı istifadə olunursa, proyeksiya zamanı lövhə işığını ayrıca söndürmək imkanı olmalıdır.

Qamaşma və ekranlar

Uşaq başını qaldıranda açıq lampa və ya parlaq panel birbaşa gözə düşməməlidir. Sinif otaqları üçün yayıcılı (mat və ya mikroprizmatik) panellər adətən açıq lampalı svetilniklərdən daha rahatdır. Standartlarda qamaşma birləşdirilmiş qamaşma reytinqi (UGR) ilə qiymətləndirilir və siniflər üçün aşağı dəyərlər tələb olunur.

İnteraktiv lövhə, planşet və kompüter istifadə olunan siniflərdə işığın ekranda əks olunması əlavə problemdir. Svetilnikləri ekranların tam üzərində deyil, yanlarında yerləşdirmək və pəncərələrin istiqamətini nəzərə almaq bunu azaldır.

Gün işığı ilə balans

Təbii işıq sinif üçün ən dəyərli mənbədir, lakin idarə olunmalıdır. Günəş masaya birbaşa düşəndə dəftər parıldayır, uşaq oxuya bilmir. Jalüz və ya pərdə gün işığını yaymağa imkan verməlidir. Svetilnikləri pəncərəyə paralel cərgələrlə ayrı açarlara bağlamaq faydalıdır: günorta pəncərə kənarındakı cərgə sönülür, arxa cərgə yanıq qalır. Bu həm enerjiyə qənaət edir, həm də otaqda bərabər işıq saxlayır.

Müəllim masası da ayrıca zonadır. Müəllim dəftər yoxlayır, jurnal doldurur və eyni zamanda sinfə baxır. Onun masası üzərində işıq şagird masalarından zəif olmamalı, amma svetilnik sinfin gözünə dəyməməlidir.

Bağça: oyun, yuxu və təhlükəsizlik

Uşaq bağçasında fəaliyyət daha müxtəlifdir: masa arxasında rəsm, döşəmədə oyun, günorta yuxusu. Uşaqların çox vaxt döşəmədə oturub uzandığını nəzərə alın — tavan svetilnikinə alt tərəfdən baxmaq böyüklərdən daha tez-tez baş verir, ona görə yayılmış işıq burada xüsusilə önəmlidir.

Yuxu otağında ümumi işığın tam sönməsi, lakin tərbiyəçinin uşaqlara nəzarət edə bilməsi üçün zəif növbətçi işığın qalması lazımdır. İsti ağ işıq sakitləşdirici mühit yaradır.

Təhlükəsizlik qaydaları sadədir, amma pozulmazdır:

• Uşaqların əli çatan yerdə açıq lampa, masa lampası və uzatma kabeli olmamalıdır.
• Şüşə kolbalı açıq lampalar yerinə qapalı, qırılmayan yayıcılı svetilniklər üstünlük təşkil etməlidir.
• Divar svetilnikləri uşaq boyundan yuxarıda quraşdırılır.
• Rozetkalar qoruyucu qapaqla təchiz olunur.

Rəng ötürmə və qulluq

Rəsm dərsində uşaq boyaların həqiqi rəngini görməlidir. Rəng ötürmə indeksi aşağı olan işıqda qırmızı ilə narıncı, yaşıl ilə boz qarışır. Sinif üçün lampa və svetilnik alarkən Ra göstəricisinə baxın.

Sinif otaqlarından kənarda qalan yerlər də unudulmamalıdır. Pilləkənlərdə pillənin kənarı aydın görünməlidir; uşaqlar teneffüsdə qaçaraq enir və kölgədə qalan pillə yıxılma riskini artırır. Dəhlizlər və qarderob zonası qış aylarında səhər hələ qaranlıq olanda istifadə olunur, ona görə burada işığın açarı girişdə və əlçatan olmalıdır. Axşam valideyn iclasları keçirilən akt zalı və ya sinif üçün isə yumşaq, dimmerlə azaldıla bilən işıq rahatdır.

Tozlu yayıcı və yanmış lampalar zamanla işıq səviyyəsini hiss olunmadan azaldır. Tətil dövründə svetilnikləri təmizləmək, titrəyən və ya fərqli rəngdə yanan lampaları eyni tipli yenisi ilə dəyişmək sadə, lakin effektiv qaydadır.

Sinif otaqları və dəhlizlər üçün lampa tipini müəyyən etdikdən sonra Zaferoğlu Elektrik kataloqunda E27 lampaları, spotları və başqa növləri nəzərdən keçirmək olar. Təhsil müəssisəsi üçün lazım olan çeşidi saytda süzüb təklif sorğusu göndərmək olar.