Bina fasadının işıqlandırılması: əsas yanaşmalar

Fasadı gecə gözəl göstərmək üçün onu sadəcə güclü projektorla doldurmaq kifayət deyil. Əsas texnikalar, rəng seçimi və qonşuları narahat etməmək qaydaları.

Axşam düşəndə bina ya şəhər mənzərəsinin bir hissəsinə çevrilir, ya da qaranlıqda itir. Eyni zamanda, səhv qurulmuş fasad işığı binanı düz, yastı və ucuz göstərə, qonşuların pəncərəsinə düşə, sürücülərin gözünü qamaşdıra bilər. Yaxşı fasad işıqlandırması memarlığı oxumaqdan başlayır: binanın hansı elementi gecə görünməlidir və hansı kölgədə qalmalıdır.

Əsas texnikalar

Fasad işığında bir neçə klassik üsul var və onlar çox vaxt birlikdə istifadə olunur:

• Bərabər doldurma (floodlight): fasad geniş dəstəli projektorlarla, adətən müəyyən məsafədən işıqlandırılır. Böyük, sadə səthli binalar üçün uyğundur, amma relyefi "yastılaşdırır".
• Sürüşən işıq (grazing): svetilnik divarın dibinə və ya üstünə çox yaxın qoyulur və işıq səthə demək olar ki, paralel düşür. Daş, kərpic, dekorativ suvaq kimi teksturalar qabarıq görünür.
• Divar yuması (wall washing): svetilnik divardan bir qədər aralı qoyulur və səthi yumşaq, bərabər işıqlandırır; teksturanı az göstərir, rəngi və formanı sakit təqdim edir.
• Vurğu işığı: dar dəstəli spotlar sütunları, karnizləri, giriş portalını, heykəlləri və ya loqonu ayırır.
• Kontur və siluet: binanın kənarları xətti svetilniklərlə çəkilir və ya bina arxadan işıqlandırılaraq qaranlıq siluet kimi göstərilir.

Kiçik ofis binası və ya mağaza üçün adətən iki-üç üsulun birləşməsi kifayətdir, məsələn, girişin vurğulanması və əsas fasadın sürüşən işıqla göstərilməsi.

Material və rəng temperaturu

Fasad materialı işığın rəngini seçməyə kömək edir. İsti tonlu daş, kərpic və taxta isti işıqda (təxminən 2700–3000 K) təbii və dərin görünür. Soyuq işıqda eyni daş boz və solğun ola bilər. Beton, metal, şüşə və müasir ağ suvaq isə neytral və ya bir qədər soyuq işıqla daha səliqəli oxunur. Bir fasad üzərində bir neçə fərqli ağ tonu qarışdırmaq, əgər bu şüurlu dizayn qərarı deyilsə, adətən səhv kimi görünür.

Rəngli işıq (RGB) diqqət çəkir, amma tez köhnəlir və binanın xarakterini gizlədə bilər. Tarixi və ya ciddi memarlıqlı binalarda ağ işıq, rəngli effektləri isə yalnız bayram və tədbir günləri üçün saxlamaq daha yaxşı nəticə verir.

İşığın səviyyəsi və kontrast

Fasadın nə qədər parlaq olması lazım olduğu ətrafdan asılıdır. İşıqlı şəhər mərkəzində binanı fərqləndirmək üçün daha çox işıq lazımdır, qaranlıq məhəllədə isə az işıq da kifayətdir və həddindən artıq parlaq fasad kobud görünür. Bütün səthi eyni səviyyədə işıqlandırmaq əvəzinə kontrast yaratmaq daha təsirlidir: giriş və əsas elementlər parlaq, qalan hissə zəif, bəzi yerlər isə tamamilə qaranlıq.

Şüşə fasadlar ayrıca çətinlikdir. Şüşə işığı əks etdirmir, keçirir, ona görə şüşə səth xaricdən işıqlandırıldıqda demək olar ki, görünmür. Belə binalarda çərçivələr, arakəsmələr və ya daxili işıq fasadın gecə görünüşünü yaradır.

Qonşular və işıq çirklənməsi

Fasad işığının ən çox tənqid edilən tərəfi yan təsirləridir. Aşağıdan yuxarıya yönəldilmiş projektorların işığının bir hissəsi binanın üstündən səmaya gedir, bu da həm enerji itkisi, həm də işıq çirklənməsidir. Qonşu binaların yataq otağına düşən işıq isə narahatlıq və şikayət mənbəyidir. Buna qarşı praktik tədbirlər:

• mümkün olduqda işığı yuxarıdan aşağıya yönəltmək;
• dəstə bucağını fasadın ölçüsünə uyğun seçmək ki, işıq binanın kənarından kənara çıxmasın;
• qoruyucu qapaq və pərdəciklərdən istifadə etmək;
• svetilnikləri keçidlərdən və yoldan baxanların gözünə düşməyəcək bucaqda qurmaq;
• gecə yarısından sonra işığı taymerlə azaltmaq və ya söndürmək.

Bir çox şəhərdə fasad işıqlandırması üçün yerli icra orqanlarının və ya bina idarəsinin razılığı tələb oluna bilər, ona görə layihəyə başlamazdan əvvəl bunu dəqiqləşdirin.

Quraşdırma və qulluq

Açıq havada svetilnik yağış, toz, günəş və temperatur dəyişməsi ilə üzləşir. Toza və suya davamlı gövdə, korroziyaya davamlı bərkitmə və kipləşdirilmiş kabel birləşmələri vacibdir. Yerə basdırılan svetilniklər üçün suyun yığılmaması və üzərindən keçənlərin yanmaması da nəzərə alınmalıdır. Svetilnikləri elə yerləşdirin ki, onlara xidmət üçün çatmaq mümkün olsun və gündüz mümkün qədər az görünsünlər — fasad gündüz də binanın üzüdür.

İlk quraşdırmadan sonra işığı mütləq gecə yerində tənzimləyin: bucaqlardakı kiçik dəyişiklik kölgələrin xarakterini tamamilə dəyişir. Nəticənin bir neçə fotoşəklini müxtəlif məsafədən çəkmək sonrakı tənzimləmələri də asanlaşdırır.

Gəncədə, keçmiş tikiş fabrikinin ərazisində yerləşən Zaferoğlu Elektrik zavodu Zəfər İşığı brendi ilə LED lampalar buraxır. Fasad layihəsində xüsusi svetilniklərə ehtiyac olduğundan, kataloqdakı məhsulların uyğunluğu mütəxəssislə birlikdə yoxlanılmalıdır.