Yaşlı insanlar üçün evdə işıqlandırma

Yaş artdıqca göz daha çox işığa ehtiyac duyur, parıltıya və qaranlığa uyğunlaşma isə çətinləşir. Evdə təhlükəsiz və rahat işıq üçün praktik addımlar.

Valideynlərimizin və ya babalarımızın evində onilliklərdir dəyişməyən bir lampa, qaranlıq dəhliz və yataq otağından tualetə gedən yolda bir addımlıq pillə ola bilər. Gənc gözə bu, sadəcə köhnə interyerdir. Yaşlı insan üçün isə hər biri yıxılma, dərmanı qarışdırma, gün boyu gözün yorulması riski deməkdir. Yaşla birlikdə gözdə baş verən dəyişikliklər işığa olan tələbatı birbaşa dəyişir və evin işığını buna uyğunlaşdırmaq sadə, amma çox təsirli qayğı formasıdır.

Göz yaşla necə dəyişir

İşıq planını anlamaq üçün əvvəlcə dəyişikliklərin nədən ibarət olduğunu bilmək faydalıdır:

• Daha çox işıq lazımdır. Yaşla göz bəbəyi kiçilir, büllur daha az şəffaf olur, göz torlu qişasına daha az işıq çatır. Nəticədə eyni otaq yaşlı insana gənc insandan daha tutqun görünür.
• Parıltıya həssaslıq artır. Büllurda işığın səpələnməsi çoxalır, buna görə açıq lampa, parlaq pəncərə və ya cilalanmış döşəmədəki əks göz qamaşdırır.
• Qaranlığa uyğunlaşma yavaşlayır. İşıqlı otaqdan qaranlıq dəhlizə keçəndə görmə uzun müddət bərpa olunmur.
• Kontrast və rəng qavrayışı zəifləyir. Eyni çalarlı pillə ilə döşəməni, tünd göy ilə qaranı ayırd etmək çətinləşir.

Bu dəyişikliklər hər insanda fərqli sürətlə gedir, katarakta və ya digər göz xəstəlikləri vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Ona görə işıq planı göz həkiminin müayinəsini əvəz etmir, onu tamamlayır.

Daha çox, amma parıltısız işıq

Əsas prinsip sadədir: işığın miqdarını artırmaq, amma onu gözə birbaşa düşməyən, dağınıq şəkildə vermək.

• Açıq lampalı svetilnikləri mat plafonlu və ya abajurlu modellərlə əvəz edin.
• Tək güclü nöqtə əvəzinə otağa bir neçə orta güclü mənbə paylayın — bu, kölgələri və kəskin kontrastı azaldır.
• İşığı tavana və divarlara yönəldən svetilniklər yumşaq, bərabər ətraf işığı yaradır.
• Pəncərələrdə tül pərdə gün işığını saxlayır, amma birbaşa günəşin parıltısını azaldır.
• Parlaq cilalanmış döşəmə və masa səthləri üzərində lampanın əks olunmasına diqqət edin.

Oxu, tikiş, dərman qutusunun etiketini oxumaq kimi yaxın işlər üçün ayrıca, istiqamətli yerli lampa vacibdir. Onun işığı kitaba və ya əl işinə düşməli, gözə isə görünməməlidir.

Gecə yolu: yataqdan tualetə

Yaşlı insanların evdə yıxılmalarının əhəmiyyətli hissəsi gecə, yarıyuxulu halda qaranlıqda hərəkət zamanı baş verir. Buna görə gecə yolu işığın ən vacib hissəsidir.

• Çarpayının yanında, uzanmış halda əl çatan açar və ya toxunma ilə yanan lampa olsun.
• Yataq otağından tualetə qədər yolda döşəməyə yaxın, zəif işıq nöqtələri — hərəkət sensorlu kiçik svetilniklər və ya daim yanan gecə işığı — yerləşdirin.
• Tualet və vanna otağında sensor ilə yanan işıq əllə açar axtarmağa ehtiyacı aradan qaldırır.
• Gecə işığı isti rəngdə və zəif olmalıdır ki, gözü qamaşdırmasın və yuxunu tam pozmasın.

Pillələr, keçidlər və kontrast

Evdə səviyyə dəyişən hər yer — giriş pilləsi, balkon kandarı, vanna otağına keçid — ayrıca işıqlandırılmalıdır. Pillənin kənarı fonla kontrast təşkil etməlidir; bunun üçün yan tərəfdən, aşağı bucaqla düşən işıq yuxarıdan gələn işıqdan daha effektivdir.

İşıqla yanaşı, rəng kontrastı da kömək edir: pillə kənarında açıq rəngli zolaq, açarın divardan fərqli rəngdə olması, qapı çərçivəsinin divardan seçilməsi. Işıqlı açarlar qaranlıqda tapılması asan olduğu üçün xüsusilə faydalıdır.

Rahat idarəetmə

• Açarları otağa girişdə, eyni hündürlükdə və həmişə eyni tərəfdə yerləşdirin.
• Böyük klavişli açarlar kiçik düymələrdən daha rahatdır.
• Hərəkət sensorları əllər dolu olanda və gecə faydalıdır, amma sensorun gecikmə vaxtı yavaş hərəkəti nəzərə alaraq uzun seçilməlidir.
• Uzaqdan idarə pultu və ya səs komandası ilə işləyən sistem hərəkəti məhdud olan insan üçün rahatlıq yarada bilər, amma sadə istifadə şərtdir.
• Lampa dəyişmək üçün nərdivana çıxmaq yaşlı insan üçün təhlükəlidir. Uzun ömürlü LED lampalar və əl çatan svetilniklər bu ehtiyacı azaldır; lampa dəyişmək lazım gələndə isə yaxınların köməyi planlaşdırılmalıdır.

Yoxlama siyahısı

• Otaqlarda ümumi işıq kifayət qədərdir və gözə birbaşa düşmür.
• Oxu və yaxın işlər üçün yerli lampa var.
• Çarpayıdan tualetə gecə yolu işıqlandırılıb.
• Pillələr və kandarlar ayrıca işıqlıdır, kənarları seçilir.
• Açarlar tapılması asan, böyük və işıqlıdır.
• Lampa dəyişmək üçün yüksəyə çıxmaq lazım deyil.

Yaşlı insanın otağında daha çox işıq lazımdırsa, Zəfər İşığı seriyasındakı E27 LED lampaların yüksək vattlı variantlarına baxmaq olar; mat kolbalı lampalar parıltını azaltmağa kömək edir. Evin işığını yenidən planlaşdırarkən konkret otaq üçün lampa seçimini svetilnikin xüsusiyyətlərinə görə aparmaq lazımdır.