CRI (Ra) nədir: işıq rəngləri nə qədər düzgün göstərir

CRI (Ra) işığın obyektlərin rəngini nə dərəcədə təbii göstərdiyini ifadə edir. Bu göstəricinin necə hesablandığını və seçimdə necə istifadə edildiyini izah edirik.

Mağazada ağ köynək aldınız, evə gələndə onun bir qədər boz-yaşıl göründüyünü hiss etdiniz. Yaxud mətbəxdə təzə pomidor yeni lampa altında solğun görünür. Bu hallarda çox vaxt günah rəng temperaturunda yox, lampanın rəng ötürmə qabiliyyətindədir. Bu qabiliyyət CRI və ya Ra ilə ifadə olunur.

CRI nəyi ölçür

CRI (Colour Rendering Index — rəng ötürmə indeksi) işıq mənbəyinin obyektlərin rənglərini istinad işığa nisbətən nə qədər dəqiq göstərdiyini göstərir. Şkala 100-ə qədərdir. 100 o deməkdir ki, test rəngləri istinad işıq altında necə görünürsə, bu lampa altında da elə görünür. Rəqəm aşağı düşdükcə rənglərin bəziləri solğunlaşır, bəziləri isə başqa çalara sürüşür.

İstinad işıq kimi aşağı rəng temperaturlarında közərmə lampasına bənzər istilik şüalanması, yüksək rəng temperaturlarında isə gün işığı modeli götürülür. Ona görə közərmə və halogen lampaların CRI-si təbiətən 100-ə yaxındır. Bu, onların «ideal» olduğunu yox, müqayisənin məhz onlarla aparıldığını göstərir.

Ra necə hesablanır

Ümumi indeks Ra standart dəstdən səkkiz orta doymuşluqlu test rənginin nəticələrinin ortalamasıdır: pastel qırmızımtıl, sarımtıl, yaşılımtıl, göyümtül və s. Hər rəng üçün ayrıca dəyər (R1, R2 … R8) hesablanır, sonra ortalaması götürülür.

Burada bir zəif nöqtə var. Ortalama bəzi problemləri gizlədə bilər. Lampa pastel rəngləri yaxşı göstərib doymuş qırmızını zəif göstərə bilər və buna baxmayaraq yüksək Ra ala bilər. Ona görə genişləndirilmiş dəstdə əlavə test rəngləri də var, onların ən çox danışılanı doymuş qırmızı üçün R9-dur. Ciddi rəng işləri üçün yalnız Ra-ya deyil, R9-a da baxılır.

Kelvin ilə qarışdırmayın

CRI və rəng temperaturu fərqli şeylərdir. Kelvin işığın özünün hansı çalarda olduğunu (isti, neytral, soyuq) göstərir. CRI isə bu işıq altında başqa əşyaların rənginin nə qədər düzgün göründüyünü göstərir. İki 3000K lampadan biri Ra 80, digəri Ra 95 ola bilər: hər ikisi eyni dərəcədə «isti» görünər, amma ikincisinin altında dəri, yemək və parça daha canlı və təbii görünər.

Hansı dəyər harada kifayətdir

Ümumi istiqamət belədir:

• Ra 80-dən aşağı — küçə, anbar, texniki otaqlar kimi rəngin əhəmiyyətli olmadığı yerlər;
• Ra 80 — evlərin və ofislərin əksəriyyəti üçün geniş qəbul olunmuş minimum; qapalı məkanlarda iş işıqlandırmasını tənzimləyən EN 12464-1 də tapşırıqların çoxu üçün bu həddi tələb edir;
• Ra 90 və yuxarı — rəng qərarlarının verildiyi yerlər: rəssam və dizayner masası, geyim və kosmetika mağazası, güzgü və makiyaj işığı, foto-video çəkiliş, muzey və qalereya.

Bu, «nə qədər yüksək, o qədər yaxşı» qaydası deyil. Dəhlizdə və ya anbarda yüksək CRI-li lampa əlavə fayda vermir. Amma evin bir neçə nöqtəsində — mətbəx iş zonası, güzgü, oxu yeri — rəng ötürməsi yaxşı olan işıq gündəlik həyatda fərq edir.

Qutuda və məhsul təsvirində harada tapmaq olar

CRI adətən qutuda «Ra ≥ 80», «CRI > 80» və ya «Ra 90» kimi yazılır. Bəzi istehsalçılar üç rəqəmli kod da istifadə edir: məsələn, «830» və ya «940». Burada birinci rəqəm CRI-nin onluğunu (8 — 80-dən yuxarı, 9 — 90-dan yuxarı), qalan iki rəqəm isə rəng temperaturunu yüzlərlə göstərir (30 — 3000K, 40 — 4000K). Bu kodlaşdırma xüsusilə xətti və panel lampalarda yayğındır.

Qutuda CRI heç göstərilməyibsə, bunu satıcıdan soruşmaq, ehtiyac olan yerlər üçün isə məlumatı dəqiq göstərilən lampanı seçmək daha etibarlıdır. Eyni otaq üçün bir neçə lampa alınırsa, onların həm Kelvin, həm də CRI göstəricisinin eyni olmasına baxın: fərqli rəng ötürməli lampalar yan-yana olanda eyni divar iki fərqli çalarda görünə bilər.

Evdə sadə yoxlama

Laboratoriya olmadan da fərqi görmək olar. Qırmızı alma, təzə göyərti və ağ parça götürün. Onları əvvəlcə gündüz pəncərə yanında, sonra yoxladığınız lampanın altında müqayisə edin. Qırmızı qəhvəyi-boz görünürsə, yaşıl həddən artıq «neon» və ya boz görünürsə, ağ parça yaşılımtıl və ya çəhrayımtıl çalar alırsa, lampanın rəng ötürməsi zəifdir.

Zaferoğlu Elektrik Gəncədə Zəfər İşığı brendi ilə müxtəlif tipli LED lampalar istehsal edir. Konkret model barədə texniki sualınız varsa, onu saytdakı sorğu formasından birbaşa şirkətə ünvanlaya bilərsiniz.